การพัฒนารูปแบบการจัดการมูลฝอยรีไซเคิล กรณีศึกษาอาคารแห่งหนึ่ง ของกรมวิทยาศาสตร์บริการ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้เป็นการพัฒนารูปแบบการจัดการมูลฝอยรีไซเคิล อาคารมาตร กรมวิทยาศาสตร์บริการ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ การวางแผน (P: planning) การปฏิบัติ (A: action) การสังเกต (O: observation) การสะท้อนผล (R: reflection) มีประชากรที่ใช้ในการศึกษามี จำนวน 184 คน ได้แก่ 1) ข้าราชการ 2) พนักงานราชการ 3) ลูกจ้าง 4) แม่บ้าน 5) ผู้รักษาความปลอดภัย โดยมีกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ผู้เกี่ยวข้องในการจัดการมูลฝอยรีไซเคิลและทำการสุ่มแบบไม่จำเพาะเจาะจงได้กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 124 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามและวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ร้อยละ Paired Samples Test และข้อมูลเชิงคุณภาพทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา                              

                ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบครั้งนี้ ประกอบด้วย 9 ขั้นตอน ได้แก่ 1) วิเคราะห์สถานการณ์มูลฝอยในพื้นที่ 2) จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ 3) สรุปประเด็น ปัญหา และจัดทำแผนการปฏิบัติ 4) ดำเนินการตามแผนที่วางไว้ 5) สร้างสื่อในการให้ความรู้และประชาสัมพันธ์ 6) ประชาสัมพันธ์ให้ความรู้ โดยเครือข่ายตัวแทน 7) ประเมินผลก่อนและหลังการดำเนินงาน 8) สังเกตพฤติกรรมและการมีส่วนร่วม 9) จัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ จากนั้นทำการวัดและสังเกตพฤติกรรมของกลุ่มตัวอย่าง พบว่า มีการเปลี่ยนแปลงความรู้ การปฏิบัติและการมีส่วนร่วมที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<0.05) แต่พบว่า ด้านเจตคติเกี่ยวกับมูลฝอยรีไซเคิล มีการเปลี่ยนแปลงอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการดำเนินงานในภาพรวม พบว่า สามารถเพิ่มการจัดการปริมาณมูลฝอยรีไซเคิล ได้ร้อยละ 3.73 และได้แนวทางในการกำจัดมูลฝอยอย่างเป็นระบบและสามารถพัฒนาให้เป็นแนวทางที่มีความยั่งยืนต่อไป

                สรุปการวิจัยครั้งนี้ เป็นรูปแบบการจัดการที่ใช้หลักการจัดการอย่างมีส่วนร่วมและหลักวิชาการผสมผสานร่วมกัน มีปัจจัยการพัฒนาที่สำคัญ ได้แก่ ปัจจัยด้านความรู้ เจตคติ การปฏิบัติและการมีส่วนร่วม โดยประเด็นค้นพบคือการสร้างพฤติกรรมที่ถูกต้องด้านความรู้ และการปฏิบัติไปพร้อมกัน โดยมีข้อเสนอแนะ คือ ควรมีการศึกษากลวิธีใหม่ๆ เพื่อมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการจัดการมูลฝอยของประชากรเพื่อให้มีการจัดการมูลฝอยอย่างถูกต้องและเหมาะสมกับบริบทพื้นที่นั้นๆ แต่อย่างไรก็ดีการจัดการยังต้องมีแนวทางการพัฒนาเพิ่มเติมทอย่างเหมาะสมในการปรับเปลี่ยนเจตคติที่ดีและถูกต้องซึ่งจะต้องใช้เวลาและเทคนิคที่เหมาะเพื่อการพัฒนาให้เกิดความยั่งยืนต่อไป