รูปแบบการจัดการมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลโคกเพชรพัฒนา อำเภอบำเหน็จณรงค์ จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการจัดการมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลโคกเพชรพัฒนา อำเภอบำเหน็จณรงค์ จังหวัดชัยภูมิ กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย 1) กลุ่มแกนนำองค์กร จำนวน 50 คน และ 2) กลุ่มเจ้าบ้านหรือตัวแทนครัวเรือน จำนวน 291 คน เก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถาม ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการสังเกต การสัมภาษณ์และการสนทนากลุ่ม ดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม 2566-มกราคม 2567 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้สถิติ ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติที่เปรียบเทียบค่าเฉลี่ย (Paired t-test) และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content analysis)
ผลการวิจัย พบว่า ตำบลโคกเพชรพัฒนามีปัญหาหลักด้านการจัดการมูลฝอย ประชาชนขาดการคัดแยกมูลฝอยและนำมูลฝอยมาใช้ประโยชน์น้อย ส่วนใหญ่จัดการมูลฝอยโดยการเทกองและเผากลางแจ้ง มีแนวโน้มเกิดการลักลอบทิ้งมูลฝอยเพิ่มขึ้น ความรู้เกี่ยวกับการจัดการมูลฝอยในชุมชนอยู่ในระดับต่ำ ร้อยละ 56.0 (Mean=6.5, S.D.=1.3) การปฏิบัติในการจัดการมูลฝอยอยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 60.8 (Mean=2.30, S.D.=0.55) การมีส่วนร่วมในการจัดการมูลฝอยของประชาชนอยู่ในระดับ
ปานกลาง (Mean=3.12, S.D.=0.40) ผลจากการสนทนากลุ่มอย่างมีส่วนร่วมจากภาคีเครือข่ายเกิดแผนปฏิบัติการ “โครงการพัฒนาศักยภาพด้านการจัดการมูลฝอย ตำบลโคกเพชรพัฒนา” ภายหลังดำเนินกิจกรรม พบว่า ความรู้เกี่ยวกับการจัดการมูลฝอยอยู่ในระดับสูง (Mean=8.4, S.D.=1.16) การปฏิบัติในการจัดการมูลฝอยอยู่ในระดับดี (Mean=2.6, S.D.=0.16) การมีส่วนร่วมในการจัดการมูลฝอยของประชาชนอยู่ในระดับมาก (Mean=3.83, S.D.=0.64) ค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
(p<0.001) ทั้งนี้ประชาชนมีการคัดแยกมูลฝอยครัวเรือนด้วยการจัดทำถังขยะเปียก เกิดการแปรรูปมูลฝอยเป็นผลิตภัณฑ์ในชุมชน ได้แก่ น้ำหมักชีวภาพ กระถางปลูกผักจากยางรถยนต์ หลุมน้ำธนาคารใต้ดินจากขวดพลาสติก ชุมชนสะอาด และสามารถลดปริมาณมูลฝอยตามที่ทางสาธารณะจากการลักลอบทิ้งมูลฝอย
ปัจจัยแห่งความสำเร็จ คือ 1) ภาคท้องถิ่น ผู้นำท้องถิ่นมีวิสัยทัศน์เล็งเห็นความสำคัญในการจัดการมูลฝอย พร้อมเป็น
แรงสนับสนุนในด้านงบประมาณ บุคลากร วัสดุอุปกรณ์ รวมถึงเป็นกลไกตัวกลางที่เชื่อมประสานระหว่างภาคีเครือข่ายและชุมชน
2) ภาควิชาการ มีการกระตุ้นส่งเสริมองค์ความรู้ด้านการจัดการมูลฝอยอย่างต่อเนื่องหลากหลายวิธี ทำให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องและเกิดแรงจูงใจในการปฏิบัติ และ 3) ภาคประชาชน จากการมีส่วนร่วมในการจัดการมูลฝอยของแกนนำชุมชนและประชาชน ถือเป็นหัวใจหลักของการดำเนินงาน โดยให้เข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่การวางแผน ร่วมคิดตัดสินใจ ร่วมดำเนินการ รวมถึงร่วมติดตามประเมินผล นำไปสู่ผลสำเร็จของรูปแบบการจัดการมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนอย่างแท้จริง