ความชุกของภาวะเมตาบอลิกชินโดรมและปัจจัยเสี่ยงที่มีผลต่อภาวะเมตาบอลิก ชินโดรมในบุคลากรของโรงพยาบาลแห่งหนึ่งในจังหวัดมหาสารคาม

เจษฎากร  ปุราชะโก; ธาริณี  ศรีศักดิ์นอก; ราณี  วงศ์คงเดช

ผู้แต่ง

เจษฎากร ปุราชะโก สาขาเวชศาสตร์ชุมชน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
ธาริณี ศรีศักดิ์นอก คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
ราณี วงศ์คงเดช สาขาเวชศาสตร์ชุมชน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

คำสำคัญ:

ความชุก, ภาวะเมตาบอลิกซินโดรม, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, พฤติกรรมสุขภาพ, ปัจจัยเสี่ยง

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มุ่งสำรวจความชุกของภาวะเมตาบอลิกซินโดรม แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ พฤติกรรมการบริโภค การออกกำลังกาย และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะเมตาบอลิกซินโดรมในบุคลากรโรงพยาบาล การวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง ในบุคลากรที่โรงพยาบาลบรบือ จังหวัดมหาสารคาม การศึกษาความชุก จากผลการตรวจสุขภาพประจำปี พ.ศ. 2567 จำนวน 260 คน ใช้ข้อมูลจากระบบ HOSXP ของโรงพยาบาลและศึกษาแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ พฤติกรรมการบริโภค และการออกกำลังกายในบุคลากรโดยการสุ่มอย่างง่าย ทำการวิจัยระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 – มีนาคม พ.ศ. 2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการทดสอบความสัมพันธ์ด้วย Chi-square test หากไม่เป็นไปตามเงื่อนไขจะใช้ Fisher’s Exact test และใช้ Multiple Logistic Regression วิเคราะห์ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดภาวะเมตาบอลิกซินโดรม (*p <0.05 = ปัจจัยมีความสัมพันธ์ต่อภาวะเมตาบอลิกซินโดรมโดยมีนัยสำคัญทางสถิติ) โดยรายงานค่า Adjusted Odds Ratio (Adjusted OR)และช่วงความเชื่อมั่น 95% (95% CI) ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติ 0.05 โดยใช้โปรแกรม SPSS ในการวิเคราะห์

ผลการวิจัย พบว่าบุคลากรในโรงพยาบาลบุคลากรโรงพยาบาลมีความชุกภาวะเมตาบอลิกซินโดรม ร้อยละ 46.5 มีแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย = 16.47, SD = 2.04) ความเหมาะสมของพฤติกรรมการบริโภคอาหารอยู่ในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย = 34.08, SD = 6.90) และพฤติกรรมการออกกำลังกายมีความเหมาะสมอยู่ในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย = 29.53, SD = 7.58) และพบว่า ผู้ที่มีพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่เหมาะสมมีโอกาสเกิดภาวะเมตาบอลิกซินโดรมลดลง (95%CI OR = 0.962 ; p = 0.048) ขณะที่ผู้ที่มีค่าดัชนี
มวลกายสูงมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น (95%CI OR = 0.920 ; p = 0.013)

ดังนั้น ควรส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมในบุคลากร โดยเฉพาะการบริโภคอาหารที่ถูกหลักโภชนาการ การออกกำลังกายสม่ำเสมอ และการสร้างสิ่งแวดล้อมในที่ทำงานที่เอื้อต่อสุขภาพ รวมถึงการบูรณาการแนวคิดแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพในการออกแบบกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ เพื่อป้องกันภาวะเมตาบอลิกซินโดรมในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

AHA (American Heart Association). (2021). What is metabolic syndrome [PDF]. https://www.heart.org/-/media/files/health-topics/answers-by-heart/what-is-metabolicsyndrome.pdf

Alkerwi, A., et al. (2015). Association between nutritional knowledge and diet quality in the Luxembourg language cohort. Public Health Nutrition, 18(14), 2561–2571.

Becetti, I., Bwenyi, E. L., de Araujo, I. E., Ard, J., Cryan, J. F., Farooqi, I. S., et al. (2023). The neurobiology of eating behavior in obesity: Mechanisms and therapeutic targets. American Journal of Clinical Nutrition, 118(1), 314–328.

Boonrasee, W. (2016). Health belief model and health behaviors of Mae Moh power plant employees with metabolic syndrome [Master's thesis, Thammasat University].

Buranakitjaroen, P. (2013). Guidelines for the treatment of hypertension in general clinical practice (1st ed.). Hua Nam Printing Co., Ltd.

Campos, A., Port, J. D., & Acosta, A. (2022). Integrative hedonic and homeostatic food intake regulation by the central nervous system. Brain Sciences, 12(4), 512.

Chandsri, N., Ntheethanasombat, K., & Kasiphol, T. (2020). Effects of a self-management program in hypertensive patients with uncontrolled blood pressure. Huachiew Chalermprakiet Science and Technology Journal, 6(2), 58–67.

Choi, B., et al. (2018). Shift work and metabolic syndrome in healthcare workers. Occupational Medicine, 68(3), 190–195.

Deejrowong, C. (2010). Metabolic syndrome. Joint Academic Conference, Bangkok Hospital 2010.

Department of Health, Ministry of Public Health. (2017). National health surveillance report. MOPH Thailand.

Dutra, E. S., Carvalho, K. M. B., Miyazaki, É., Merchán-Hamann, E., & Ito, M. K. (2012). Metabolic syndrome in central Brazil: Prevalence and correlates in the adult population. Diabetology & Metabolic Syndrome, 4, Article 20.

Hall, K. D., Hammond, R. A., & Rahmandad, H. (2014). Dynamic interplay among homeostatic, hedonic, and cognitive feedback circuits regulating body weight. American Journal of Public Health, 104(7), 1169–1175.

Health Data Center (HDC). (2024). Health and medical database system. Ministry of Public Health, Thailand.

Hofmann, W., Grelle, S., Nielsen, K. S., & Kukowski, C. A. (2024). Self-control and behavioral public policy. Current Opinion in Psychology, 59, Article 101873.

Institute for Population and Social Research, Mahidol University. (2014). Thai health report 2014. Amarin Printing.

Jatkul, P. (2021). Prevalence and associated factors of metabolic syndrome in Health Promotion Hospital, Health Center 7 Khon Kaen. Srinagarind Medical Journal, 36(3), 273–280.

Joly-Amado, A., Cansell, C., Denis, R. G., Delbes, A. S., Castel, J., Martinez, S., et al. (2014). The hypothalamic arcuate nucleus and the control of peripheral substrates. Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism, 28(5), 725–737.

Ketusingh, W. (1995). Analysis and interpretation of attitude and perception scores. Educational Research Journal, 18(2), 15–22.

Klomklinsukh, A. (2007). Factors associated with metabolic syndrome in Bamrasnaradura Infectious Diseases Institute personnel [Master's thesis, Mahidol University].

Kuptniwutti, S., Jiamjongwattana, P., & Ratta-apha, W. (2012). Prevalence of metabolic syndrome in major depressive disorder patients at Siriraj Hospital. Journal of the Psychiatric Association of Thailand, 57(3), 271–282.

Ladla, A., Artham, S. M., Reddy, J. S. S., & Shaik, S. (2021). Which diagnostic criteria of metabolic syndrome are predictors of cardiovascular diseases in elderly populations? Journal of Clinical & Translational Endocrinology, 23, Article 100248.

The Lancet Diabetes & Endocrinology. (2025). Redefining obesity: Advancing care for better lives. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 13(2), 75.

Lin, X., & Li, H. (2021). Obesity: Epidemiology, pathophysiology, and therapeutics. Frontiers in Endocrinology, 12, Article 706978.

Lobstein, T., Powis, J., & Leach, R. J. (2024). World Obesity Atlas 2024. World Obesity Federation.

Malathum, P., Sitthinok, K., Puthwatana, P., & Ngarmukos, C. (2011). Prevalence and components of metabolic syndrome among residents in Nakhon Ratchasima Province. Thai Journal of Nursing Council, 26(4), 137–148.

McKee, A., & Morley, J. E. (2021). Obesity in the elderly. Endotext. https://www.endotext.org

Mendham, A. E., et al. (2021). Understanding factors associated with sarcopenic obesity in older African women. BMC Geriatrics, 21(1), 1–15.

Namjantra, P. (2017). Prevalence of metabolic syndrome in the population of Ta-Maprang Sub-district, Saraburi Province. RSU National Conference 2017.

Onlamai, K. (2007). Risk factors associated with metabolic syndrome in type 2 diabetes patients at Bhumibol Adulyadej Hospital [Master's thesis, Chulalongkorn University].

Phantiya, P. (2020). Obesity in the medical profession. Journal of Health Systems Research, 14(1), 19–25.

Phelps, N. H., et al. (2024). Worldwide trends in underweight and obesity from 1990 to 2022: A pooled analysis of 3663 population-representative studies. The Lancet, 403(10431), 1027–1050.

Prasertjit, P., Limpaseni, W., & Sumanasrethakul, C. (2020). Lifestyle factors associated with obesity in urban workers: Vajira Hospital. Vajira Medical Journal, 64(1), 71–84.

Puttaruk, P., Khongkham, S., & Siripruekpong, P. (2012). Prevalence and risk factors of metabolic syndrome among Thammasat University staff. Songkla Medical Journal, 30(3), 123–134.

Ravikiran, M., et al. (2010). BMI and waist circumference as predictors of metabolic syndrome in Asian Indians. Diabetes Care, 33(7), 1450–1452.

Sigit, F. S., et al. (2020). Body mass index and metabolic syndrome risk in Indonesian adults. Primary Care Diabetes, 14(5), 512–519.

Somnuk, K., Saithichai, K., Ouankaeo, K., Siripornpaiboon, R., & Thongkonghan, A. (2020). Prevalence and associated factors of abdominal obesity among personnel in Somdejphrajaotaksin Maharaj Hospital. Vajira Medical Journal and Urban Medicine, 65(1), 27–36.

Sooriyaarachchi, P. (2022). Shift work and the risk for metabolic syndrome among healthcare workers: A systematic review and meta-analysis. PubMed.

Sridawruang, C. (2020). Dietary behaviors and metabolic syndrome risk among health professionals. Journal of Health Science, 29(4), 612–621.

Suriyaprom, K. (2014). Diagnostic criteria for metabolic syndrome and related abnormalities. In Metabolic Syndrome and Biochemical Changes (pp. 63–82). S. Charoen Printing.

Thai Hypertension Society. (2019). Guidelines for the treatment of hypertension in general clinical practice 2019.

Thai Metabolic Syndrome Network. (2011). Obesity and abdominal obesity. Sukhumvit Media Marketing.

The Royal College of Physicians of Thailand, Diabetes Association of Thailand, Endocrine Society of Thailand, & NHSO. (2017). Clinical practice guideline for diabetes 2017 (3rd ed.). Romyen Media.

Wisetborisut, A. (2013). Prevalence of metabolic syndrome among hospital workers in Chiang Mai. Chiang Mai Medical Journal, 52(2), 45–53.

World Health Organization. (2024). Cardiovascular diseases overview. WHO.

Yamaoka, K., & Tango, T. (2012). Efficacy of lifestyle education in preventing metabolic syndrome: A systematic review. BMC Public Health, 12, Article 15.

Yuenyongchaiwat, K., et al. (2017). Metabolic syndrome and physical activity levels in Thai adults. Journal of Physical Therapy Science, 29(2), 234–238.

Zafar, U. (2020). Metabolic syndrome update. In J. Faintuch & S. Faintuch (Eds.), Obesity and Diabetes (pp. 305–320). Springer Nature.

Zhang, L., Hernandez-Sanchez, D., & Herzog, H. (2019). Regulation of feeding-related behaviors by arcuate Neuropeptide Y neurons. Endocrinology, 160(6), 1411–1420.

Zhou, Y., Wu, W., Zou, Y., Huang, W., Lin, S., Ye, J., & Lan, Y. (2022). Benefits of exercise combinations on metabolic syndrome in elderly patients. Endocrine Journal, 3(2), 1–12.