ภาวะแทรกซ้อนจากการให้ยา Propofol โดยใช้ Target Controlled Infusion ร่วมกับยา Fentanyl สำหรับการสงบประสาทระดับลึกในผู้ป่วยที่เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ โครงการคัดกรอง                   มะเร็งลำไส้ใหญ่ โรงพยาบาลโชคชัย

สมานันท์  เลิศกมลมาลย์

ผู้แต่ง

สมานันท์ เลิศกมลมาลย์ กลุ่มงานวิสัญญี โรงพยาบาลโชคชัย จังหวัดนครราชสีมา

คำสำคัญ:

ภาวะแทรกซ้อน, ยา propofol, ยา fentanyl, การสงบประสาทระดับลึก, การส่องกล้องลำไส้ใหญ่

บทคัดย่อ

การวิจัยแบบย้อนหลังเชิงพรรณนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอุบัติการณ์และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนทางวิสัญญีจากการให้ยา propofol โดยใช้ target controlled infusion ร่วมกับยา fentanyl สำหรับการสงบประสาทระดับลึกในผู้ป่วยที่เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ด้วย target effect site concentration (Cet) ที่ต่างกัน กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้ป่วยอายุ 50-70 ปีที่มีผลการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นบวก (ตรวจพบเลือดแฝงในอุจจาระด้วยวิธี fecal immunochemical test) ที่โรงพยาบาล โชคชัย จังหวัดนครราชสีมา ประเทศไทย ในช่วงวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2563 ถึงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2566 และเข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ภายใต้การสงบประสาทระดับลึกด้วยยา propofol โดยใช้ target controlled infusion ร่วมกับยา fentanyl ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลทางประชากรและลักษณะทางคลินิก เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบบันทึกข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาและสถิติอนุมาน ได้แก่ Chi-square test, Fisher’s exact test และ biserial correlation

ผลการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 189 ราย เป็นเพศหญิงร้อยละ 66.1 อายุเฉลี่ย 60.4 ปี ดัชนีมวลกายเฉลี่ย 24.7 กก./ตร.ม. ผู้ป่วยส่วนใหญ่จัดอยู่ใน ASA physical status I-II ร้อยละ 89.9 พบภาวะแทรกซ้อนทางวิสัญญีร้อยละ 31.2 โดยพบความดันโลหิตต่ำ ความอิ่มตัวของออกซิเจนต่ำ และหัวใจเต้นช้าร้อยละ 18.5, 7.9 และ 5.8 ตามลำดับ ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนทางวิสัญญีอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ อายุ ดัชนีมวลกาย ระยะเวลาในการทำหัตถการมากกว่า 20 นาที ขนาดยา fentanyl ที่ใช้ทั้งหมด ปริมาณสารน้ำทั้งหมดที่ได้รับระหว่างทำหัตถการ ค่า initial Cet ค่า maximum Cet และขนาดยา propofol ที่ใช้ทั้งหมด

สรุป: พบการเกิดภาวะแทรกซ้อนทางวิสัญญี ร้อยละ 31.2 โดยพบความดันโลหิตต่ำ ความอิ่มตัวของออกซิเจนต่ำและหัวใจเต้นช้าได้บ่อยที่สุดในระหว่างการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ภายใต้การสงบประสาทระดับลึก

เอกสารอ้างอิง

Xi Y, Xu P. Global colorectal cancer burden in 2020 and projections to 2040. Translational Oncology 2021; 14(10): 1-7.

สถาบันมะเร็งแห่งชาติ. รู้สู้มะเร็ง [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 25 ก.พ. 2567]. เข้าถึงได้จาก https://www.nci.go.th/th/images/image_index/infographic/March_L_67.jpg

American Cancer Society. Survival Rates for Colorectal Cancer [Internet]. 2024 [cited 2024 Feb 25]. Available from: https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/survival-rates.html

สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์. นิยามตัวชี้วัด Service Plan สาขาโรคมะเร็งปี 2566-2570 [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 25 ก.พ. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nci.go.th

/th/screening01.html

สมชาย อมรโยธิน. การให้ยาระงับความรู้สึกสำหรับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่. ใน: สุพจน์ พงศ์ประสบชัย, ธวัชชัย อัครวิพุธ, อุดม คชินทร, บรรณาธิการ. การส่องกล้องลำไส้ใหญ่. กรุงเทพฯ: กรุงเทพเวชสาร, 2554: 22-37.

สมชาย อมรโยธิน. การให้ยาระงับความรู้สึกทางหลอดเลือดดำ. ใน: อรลักษณ์ รอดอนันต์, วรินี เล็กประเสริฐ, ฐิติกัญญา ดวงรัตน์, บรรณาธิการ. ตำราฟื้นฟูวิชาการวิสัญญีวิทยา. กรุงเทพฯ: ธนาเพรส, 2555: 94-108.

Tan F, Cao Y, Deng Y, Chi X. Application of different infusion methods of propofol in intravenous anesthesia: a narrative review. Digestive Medicine Research 2021; 4(74): 1-6.

Amornyotin S. Sedation-related complications in gastrointestinal endoscopy. World J Gastrointest Endosc 2013; 5(11): 527-533.

García Guzzo ME, Fernandez MS, Novas DS, Salgado SS, Terrasa SA, Domenech G, et al. Deep sedation using propofol target controlled infusion for gastrointestinal endoscopic procedures: a retrospective cohort study. BMC Anesthesiology 2020; 20: 1-8.

Sneyd JR, Absalom AR, Barends CRM, Jones JB. Hypotension during propofol sedation for colonoscopy: a retrospective exploratory analysis and meta-analysis. Br J Anaesth 2022; 128(4): 610-622.

Weinberg L, Faulkner M, Tan CO, Liu DH, Tay S, Nikfarjam M, et al. Fluid prescription practices of anesthesiologists managing patients undergoing elective colonoscopy: an observational study. BMC Res Notes 2014; 7(356), 1-7.

ภูมิ์ ตริตระการ. ยาสลบชนิดบริหารเข้าหลอดเลือดดำ. ใน: อังกาบ ปราการรัตน์, วิมลลักษณ์ สนั่นศิลป์, ศิริลักษณ์ สุขสมปอง, ปฏิภาณ ตุ่มทอง, บรรณาธิการ. ตำราวิสัญญีวิทยา. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: เอ-พลัส พริ้น, 2556: 109-120.

Gemma M, Pennoni F, Tritto R, Agostoni M. Risk of adverse events in gastrointestinal endoscopy: zero-inflated poisson regression mixture model for count data and multinomial logit model for the type of event. PLOS ONE 2021; 16: 1-16.

จริยา เลิศอรรฆยมณี. การให้ยาระงับความรู้สึกสำหรับผู้ป่วยโรคอ้วน. ใน: อังกาบ ปราการรัตน์, วิมลลักษณ์ สนั่นศิลป์, ศิริลักษณ์ สุขสมปอง, ปฏิภาณ ตุ่มทอง, บรรณาธิการ. ตำราวิสัญญีวิทยา. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: เอ-พลัส พริ้น, 2556: 665-675.

Barends CRM, Driesens MK, Amsterdam KV, Struys MMRF, Absalom AR. Moderate-to-deep sedation using target-controlled infusions of propofol and remifentanil: adverse events and risk factors: a retrospective cohort study of 2937 procedures. Anesth Analg 2020; 131(4): 1173-1183.

Hsu WH, Wang SSW, Shih HY, Wu MC, Chen YY, Kuo FC, et al. Low effect-site concentration of propofol target-controlled infusion reduces the risk of hypotension during endoscopy in a Taiwanese population. J Dig Dis 2013; 14(3): 147-152.

Li S, Yu F, Zhu H, Yang Y, Yang L, Lian J. The median effective concentration (EC50) of propofol with different doses of fentanyl during colonoscopy in elderly patients. BMC Anesthesiol 2016; 16: 24.

Behrens A, Kreuzmayr A, Manner H, Koop H, Lorenz A, Schaefer C, et al. Acute sedation-associated complications in GI endoscopy (ProSed 2 Study): results from the prospective multicentre electronic registry of sedation-associated complications. Gut 2019; 68(3): 445-452.