การพัฒนาระบบบริการพยาบาลผู้ป่วยบริจาคอวัยวะและดวงตาโรงพยาบาลอุดรธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลลัพธ์การพัฒนาระบบบริการพยาบาลผู้ป่วยบริจาคอวัยวะและดวงตา โรงพยาบาลอุดรธานี โดยใช้แนวคิดการพัฒนาคุณภาพบูรณาการร่วมกับกระบวนการพยาบาล ดำเนินการวิจัย 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ศึกษาและวิเคราะห์สถานการณ์ 2) ออกแบบและดำเนินการ 3) ทดลองใช้ และ 4) การประเมินผลลัพธ์ กลุ่มตัวอย่างเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ประกอบด้วย พยาบาลวิชาชีพประจำหอผู้ป่วย 60 คน พยาบาลวิชาชีพที่ผ่านการอบรมหลักสูตรการพยาบาลเฉพาะทางสาขาการบริจาคอวัยวะ เนื้อเยื่อ และการปลูกถ่ายอวัยวะ 6 คน รวม 66 คน และญาติผู้ป่วยสมองตายที่ไม่มีข้อห้ามในการบริจาคอวัยวะ 35 คน รวมทั้งญาติผู้ป่วยเสียชีวิตหัวใจหยุดเต้นที่ไม่มีข้อห้ามในการบริจาคดวงตาให้แก่สภากาชาดไทย 41 คน รวม 76 คน  เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ ระบบบริการพยาบาลผู้ป่วยบริจาคอวัยวะและดวงตาที่พัฒนาขึ้น ประเมินคุณภาพของระบบบริการพยาบาลด้วย AGREE II โดยผู้เชี่ยวชาญ 4 คน ผ่านเกณฑ์การประเมินทั้ง 6 หมวด มีคะแนน  ร้อยละ 87.6 คะแนนภาพรวมร้อยละ 90.4 และเครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย 1) แบบประเมินความรู้ของพยาบาลเกี่ยวกับการบริจาคอวัยวะและดวงตา 2) แบบประเมินผลการใช้ระบบบริการพยาบาล          3) แบบสอบถามความพึงพอใจต่อระบบบริการพยาบาล และ 4) แบบประเมินผลลัพธ์การบริจาคอวัยวะและดวงตา ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญ และทดสอบความเชื่อมั่นโดยวิธีสัมประสิทธิ์แอลฟา ครอนบาค เท่ากับ 0.82 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย         ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน คือ paired T-test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา

        ผลการวิจัยพบว่า ระบบบริการพยาบาลที่ได้จากการพัฒนาคือ I AM CARE model ประกอบด้วย 3 ระยะ ได้แก่ ก่อนบริจาค ระหว่างบริจาค และ หลังบริจาค ส่วนผลลัพธ์การพัฒนา ด้านผู้ให้บริการพบว่าคะแนนความรู้เกี่ยวกับการบริจาคอวัยวะและดวงตาของพยาบาลหลัังการพััฒนาระบบบริการพยาบาลเฉลี่ย 17.77±1.28 คะแนน เพิ่มขึ้นจากก่อนพัฒนา( =11.95±1.52) อย่่างมีีนััยสำคััญทางสถิิติิ (p < 0.001) ความพึึงพอใจของพยาบาลและความพึงพอใจของญาติผู้เสียชีวิตต่อการใช้ระบบบริการพยาบาล โดยรวมอยู่่ในระดับมากที่่สุด ( ₁=4.53±0.57 และ ₂=4.19±0.73 ตามลำดับ) หลังการใช้ระบบบริการพยาบาล ไม่พบอุบัติการณ์การสูญเสีย ผู้ป่วยเข้าเกณฑ์สมองตายและไม่มีข้อห้ามในการบริจาคอวัยวะ (potential organ donor) อัตราผู้บริจาคอวัยวะสมองตายที่ได้ผ่าตัดอวัยวะออก (actual organ donor) เพิ่มขึ้นจากร้้อยละ 1.25 เป็็น 2.74 และผู้บริจาคดวงตาเสียชีวิตที่ได้จัดเก็บดวงตา (actual eye donor) เพิ่มขึ้นจากร้้อยละ 1.50 เป็น 3.24 ต่อผู้ป่วยเสียชีวิตในโรงพยาบาล 100 ราย นอกจากนี้ยังพบว่าจำนวนอวัยวะและกระจกตาที่สามารถนำไปปลูกถ่ายได้และมีผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะและกระจกตาเพิ่มขึ้น ส่งผลให้ผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้วย