ประสิทธิผลของการพัฒนาระบบบริการคลินิกโรคเรื้อรังในกลุ่มผู้สูงอายุด้วยระบบการแพทย์ทางไกล ในโรงพยาบาลเกษตรวิสัย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (research and development) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบบริการโรคเรื้อรังในกลุ่มผู้สูงอายุด้วยระบบการแพทย์ทางไกล (telemedicine) ในโรงพยาบาลเกษตรวิสัย ระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2567 ถึง พฤษภาคม 2568 แบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะ    ที่่ 1 ศึกษาบริบท ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบบริการด้วยระบบการแพทย์ทางไกล และระยะที่ 3 ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบบริการ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มทดลอง คือ กลุ่มที่รับบริการด้วยระบบการแพทย์ทางไกล (telemedicine) และกลุ่มควบคุม คือ กลุ่มที่รับบริการที่คลินิกโรคเรื้อรังแบบปกติในโรงพยาบาลเกษตรวิสัย จำนวนกลุ่มละ 97 คน เก็บข้อมูลโดยใช้ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์โปรแกรม HosXP และแบบสอบถาม วัดผลลัพธ์ที่สำคัญ ได้แก่ ระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร(fasting plasma glucose: FPG), ค่าฮีโมโกลบิน A1c (HbA1c), ระดับความดันโลหิต (blood pressure: BP), ระยะเวลารอคอย และค่าใช้จ่ายในการรับบริการ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาการแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และใช้สถิติอนุมานเปรียบเทียบผลลัพธ์ระหว่างกลุ่มด้วยสถิติ independent t-test และเปรียบเทียบผลลัพธ์ก่อน–หลังภายในกลุ่มด้วยสถิติ paired t-test กำหนดระดับนัยสําคัญที่ 0.05

ผลการศึกษา : การพัฒนาระบบแพทย์ทางไกล โดยใช้ Application Line OA/Google Meet/Dietz และเริ่มต้นในพื้นที่ที่มีความพร้อม ได้แก่ รพ.สต.บ้านเขวาตะคลอง ตำบลทุ่งทอง และ รพ.สต.บ้านอุ่มเม่า ตำบลเหล่าหลวง พบว่าผลการเปรียบเทียบประสิทธิผลของการพัฒนาระบบบริการคลินิกโรคเรื้อรังในผู้สูงอายุ ด้วยระบบการแพทย์ทางไกล (telemedicine) หลังจากดำเนินการ 6 เดือน พบว่ากลุ่มทดลองมีค่า FPG ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ –15.83 mg/dL (p<0.001) ค่า HbA1c เพิ่มขึ้นอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ +0.10 mg% (p=0.58) ค่า SBP ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ –15.63 mmHg (p<0.001) ค่า DBP ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ –5.06 mmHg (p<0.001) ด้านการให้บริการในคลินิกโรคเรื้อรัง หลังจากดำเนินการ 6 เดือน พบว่ากลุ่มควบคุมมีค่า FPG ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ –8.73 mg/dL (p<0.001) ค่า HbA1c เพิ่มขึ้นอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ +0.27 mg% (p =0.14) ค่า SBP ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ –11.18 mmHg (p<0.001)และค่า DBP ลดลงอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ –2.46 mmHg (p=0.54)  ค่าใช้จ่ายโดยรวมที่ผู้ป่วยต้องจ่ายต่อครั้งในกลุ่มทดลอง (telemedicine) เฉลี่ย 81.83 บาท ขณะที่ในกลุ่มควบคุมเฉลี่ย 349.76 บาท ซึ่งสูงกว่าถึงประมาณ 4.2 เท่า ในด้านระยะเวลาการรับบริการแต่ละครั้งกลุ่ม telemedicine ใช้เวลาน้อยกว่าในกลุ่มควบคุมประมาณ 92นาที

สรุปได้ว่า การพัฒนาระบบบริการคลินิกโรคเรื้อรังในกลุ่มผู้สูงอายุด้วยระบบการแพทย์ทางไกล เป็นอีกระบบหนึ่งที่มีประสิทธิภาพสามารถนำมาช่วยในการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังโดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุ เพราะมีประสิทธิผลในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดและระดับความดันโลหิตไม่แตกต่างกันมากนักกับระบบบริการคลินิกโรคเรื้อรังปกติ และยังพบว่าช่วยลดค่าใช้จ่ายในการเดินทางสำหรับผู้ป่วย และช่วยลดความแออัดในการเข้ารับบริการในสถานพยาบาล สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการขยายสู่บริการด้านอื่นๆ ต่อไป