บทบาทพยาบาลในการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้เสพกัญชา

ผู้แต่ง

  • วราภรณ์ ศิริธรรมานุกุล คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต
  • ฐิติชญาน์ ปิยภัทรธนัสไชย คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต
  • เพชรไพลิน พิบูลนิธิเกษม คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต
  • สุนิษา เชือกทอง คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต

คำสำคัญ:

บทบาทพยาบาล, การเสพกัญชา, การฟื้นฟูสมรรถภาพ, ผู้ใช้สารเสพติด, สุขภาพจิต

บทคัดย่อ

ปัจจุบันกัญชาได้กลายเป็นประเด็นสำคัญในสังคมไทย อันเป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายที่เปิดให้มีการใช้ในบางกรณี เช่น ทางการแพทย์และอุตสาหกรรม อย่างไรก็ตามการใช้กัญชาในทางที่ผิด โดยเฉพาะในกลุ่มเยาวชนและวัยทำงาน ยังคงเป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพกาย จิตใจ การดำเนินชีวิต และความสัมพันธ์ทางสังคมซึ่งอาจนำไปสู่ความผิดปกติทางจิตเวชในระยะยาว

กระบวนการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้เสพกัญชาจึงมีความสำคัญและจำเป็นต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบ โดยอาศัยการทำงานร่วมกันของทีมสหวิชาชีพ ทั้งแพทย์ พยาบาล นักจิตวิทยา หน่วยงานรัฐ ครอบครัว และชุมชน โดยเฉพาะพยาบาลมีบทบาทสำคัญในฐานะผู้ประเมิน วางแผน ดูแล ติดตามผล และให้ความรู้แก่ผู้ป่วยและประชาชน เพื่อป้องกันการกลับไปใช้ซ้ำ

แม้ว่าการฟื้นฟูจะช่วยลดผลกระทบต่อสุขภาพและสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ยังเผชิญกับอุปสรรคหลายประการ เช่น การขาดความต่อเนื่องในการบำบัด การตีตราทางสังคม และการขาดนโยบายสนับสนุนที่ชัดเจน บทบาทของพยาบาลในมิติของการป้องกันระดับตติยภูมิที่ครอบคลุมและยั่งยืนจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะในยุคที่พบการเพิ่มขึ้นของผู้ใช้กัญชา

อย่างต่อเนื่อง พยาบาลจึงควรมีบทบาทในการเฝ้าระวัง ป้องกัน และส่งเสริมสุขภาพจิตทั้งในการป้องกันระดับปฐมภูมิและระดับทุติยภูมิร่วมด้วย เพื่อรับมือกับสถานการณ์ในปัจจุบันอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน

 

เอกสารอ้างอิง

วิทย์ วิชัยดิษฐ์. การเฝ้าระวังพฤติกรรมการใช้ การเข้าถึงกัญชาและสารเสพติดชนิดอื่น ผลกระทบจากการใช้ การรับรู้และความคิดเห็นต่อมาตรการด้านกัญชาในประชากรทั่วไป. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2568.

สุจิตตา ฤทธิ์มนตรี, จักรสันต์ เลยหยุด, ขวัญสุดา บุญทศ. พฤติกรรมการใช้กัญชาและผลกระทบจากการใชกัญชาในเขตบริการสุขภาพ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. ว.มหาวิทยาลัยคริสเตียน 2567;30(3):30–44.

ฐิรพล ดิชวงศ์, สพิชชา เสมือนใจ, สิรินาถ เลิศศรี, สุทธินัย จิรสุวรรณประภา, สุรินทร สีทา, ทวีพงศ์ ช่างเจรจา. ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดความผิดปกติทางจิตและพฤติกรรมจากการเสพกัญชาของผู้ป่วยที่เข้ามารับบริการในโรงพยาบาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. ว.ศูนย์อนามัยที่ 9 2568;19(2):471–83.

Volkow ND, Baler RD, Compton WM, Weiss SR. Adverse health effects of marijuana use. N Engl J Med 2014;370(23):2219–27.

Dellazizzo L, Potvin S, Giguère S, Dumais A. Evidence on the acute and residual neurocognitive effects of cannabis use in adolescents and adults: A systematic meta-review of meta-analyses. Addiction 2022;117(7):1857–70.

Burggren AC, Shirazi A, Ginder N, London ED. Cannabis effects on brain structure, function, and cognition: considerations for medical uses of cannabis and its derivatives. Am J Drug Alcohol Abuse 2019;45(6):563–79.

Hall W, Degenhardt L. Adverse health effects of non-medical cannabis use. Lancet 2009;374(9698):1383–91.

Murrie B, Lappin J, Large M, Sara G. Transition of substance-induced, brief, and atypical psychoses to schizophrenia: a systematic review and meta-analysis. Schizophr Bull 2020;46(3):505–16.

HDC Service กระทรวงสาธารณสุข. อัตราป่วยรายใหม่และความชุกของความผิดปกติทางจิตและพฤติกรรมที่เกิดจากการเสพกัญชา [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 10 เม.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th

HDC Service กระทรวงสาธารณสุข. จำนวนผู้ป่วยที่มีความผิดปกติทางจิตและพฤติกรรมที่เกิดจากการใช้สารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทที่มีความเสี่ยงต่อการก่อความรุนแรง (SMI-V) [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 10 เม.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th

Gobbi G, Atkin T, Zytynski T. Association of cannabis use in adolescence and risk of depression, anxiety, and suicidality in young adulthood: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry 2019;76(4):426–34.

Han B, Compton WM, Einstein EB, Volkow ND. Associations of suicidality trends with cannabis use as a function of sex and depression status. JAMA Netw Open 2021;4(6):e2113025.

United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2024 [Internet]. NPS Info; 2024 [cited 2025 Apr 2]. Available from: https://nps-info.org/en/resources/publications/world-drug-report-2024/

รัศมน กัลยาศิริ, สุริยัน บุญแท้, เกื้อการุณย์ ครูส่ง, ภัททา เกิดเรือง, ศยามล เจริญรัตน์. ชุดโครงการสำรวจพฤติกรรมการใช้กัญชาและสารเสพติดในประชากรไทย ผลกระทบจากกัญชาต่อความเป็นธรรมทางสุขภาพ และต้นทุนการเจ็บป่วยจากการใช้กัญชา. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2567.

สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี. คู่มือบันทึกทางการพยาบาลผู้ป่วยยาเสพติด. ปทุมธานี: สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี; 2563.

Patarakorn A. FAST Model: The evolution of rehabilitation for substance abuse treatment in Thailand. Thai Journal of Addiction 2014;2(2):25–34.

Budney AJ, Hughes JR. The cannabis withdrawal syndrome. Curr Opin Psychiatry 2006;

(3):233–8.

กรมสุขภาพจิต. มาตรฐานการปฏิบัติงาน: การดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง. นนทบุรี: บียอนด์พับลิสชิ่ง; 2566.

Miller WR, Rollnick S. Motivational interviewing: Helping people change. 3rd ed. New York: Guilford Press; 2012.

Prochaska JO, Prochaska JM. Stages of change. In: Empowering Behavior Change in Patients. Boca Raton: CRC Press; 2023. p. 27-44.

Humeniuk R, Henry-Edwards S, Ali R, Poznyak V, Monteiro MG, World Health Organization. The Alcohol, Smoking and Substance Involvement Screening Test (ASSIST): manual for use in primary care. Geneva: World Health Organization; 2010.

รอดีหย๊ะ เจ๊ะโซ๊ะ, อรพิณ คงหนู, ทิพยสุคนธ์ มูลจันที. ผลของโปรแกรมเสริมสร้างแรงจูงใจต่อขั้นตอนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและเข้ารับการฟื้นฟูสมรรถภาพของผู้ป่วยเฮโรอีนในโรงพยาบาลธัญญารักษ์ปัตตานี. ปัตตานี: โรงพยาบาลธัญญารักษ์ปัตตานี; 2561.

จุลนิตย์ จันทร์ชมภู. ประสิทธิผลของโปรแกรมกายจิตสังคมบำบัดประยุกต์แบบสั้นร่วมกับการเจริญสติแบบเคลื่อนไหวต่อการป้องกันการกลับไปเสพซ้ำ 3 เดือนแรกหลังการบำบัดรักษาในผู้ป่วยคลินิกยาเสพติด โรงพยาบาลหนองบัวลำภู. ว.โรงพยาบาลสกลนคร 2566;26(2):55-68.

กระทรวงสาธารณสุข. กรมสุขภาพจิต. การฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2565.

World Health Organization. International standards for the treatment of drug use disorders. Geneva: World Health Organization; 2020.

Maneesang W, Hengpraprom S, Kalayasiri R. Effectiveness of Mindfulness–Based Therapy and Counseling programs (MBTC) on relapses to methamphetamine dependence at a substance dependency treatment center. Psychiatry Res 2022;317:114886.

นีรนุช โชติวรางกูล. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรู้ร่วมกับการบำบัดระบบเมทริกซ์โปรแกรมในผู้ป่วยยาเสพติดเพื่อป้องกันการเสพซ้ำ. ว.วิชาการแพทย์และสาธารณสุข เขตสุขภาพที่ 3 2564;18(3):203–24.

Skevington SM, Lotfy M, O’Connell KA. The World Health Organization’s WHOQOL-BREF quality of life assessment: psychometric properties and results of the international field trial. A report from the WHOQOL group. Qual Life Res 2004;13:299-310.

วิกานดา วิริยานุภาพพงศ์, เรวัติ วัชรสิทธิ์. การดูแลเด็กและวัยรุ่นในสถานการณ์การใช้กัญชาอย่างเสรี: บทบาทพยาบาลอนามัยชุมชน. ว.แพทย์นาวี 2566;50(1):218–33.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2025-12-29

รูปแบบการอ้างอิง

1.
ศิริธรรมานุกุล ว, ปิยภัทรธนัสไชย ฐ, พิบูลนิธิเกษม เ, เชือกทอง ส. บทบาทพยาบาลในการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้เสพกัญชา. udhhosmj [อินเทอร์เน็ต]. 29 ธันวาคม 2025 [อ้างถึง 2 กุมภาพันธ์ 2026];33(3):497-50. available at: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/udhhosmj/article/view/279576

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ