ความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมการออกกำลังกายกับภาวะสุขภาพและระดับความวิตกกังวลของพยาบาลวิชาชีพ โรงพยาบาลอุดรธานี: การศึกษาแบบตัดขวาง

ศศินี อภิชนกิจ; ศรีสุดา  ทรงธรรมวัฒน์; กานต์  กาญจนพิชญ์; พิไลลักษณ์  บ้านใหม่; ชูรัก  เหล่าอรรคะ; เมธา  ทรงธรรมวัฒน์

ผู้แต่ง

ศศินี อภิชนกิจ กลุ่มงานการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือก โรงพยาบาลอุดรธานี
ศรีสุดา ทรงธรรมวัฒน์ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลอุดรธานี
กานต์ กาญจนพิชญ์ กลุ่มงานอาชีวเวชกรรม โรงพยาบาลอุดรธานี
พิไลลักษณ์ บ้านใหม่ กลุ่มงานอาชีวเวชกรรม โรงพยาบาลอุดรธานี
ชูรัก เหล่าอรรคะ กลุ่มงานประกันสุขภาพ โรงพยาบาลอุดรธานี
เมธา ทรงธรรมวัฒน์ กลุ่มงานสูตินรีเวช โรงพยาบาลอุดรธานี

คำสำคัญ:

ออกกำลังกาย, พยาบาลวิชาชีพ, ความวิตกกังวล, ภาวะอ้วน, โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง

บทคัดย่อ

การศึกษาแบบตัดขวางเพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมการออกกำลังกายกับระดับความวิตกกังวล และเปรียบเทียบความชุกของภาวะสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ระหว่างพยาบาลวิชาชีพที่ออกกำลังกายและไม่ออกกำลังกายในโรงพยาบาลอุดรธานี กลุ่มตัวอย่างคือพยาบาลวิชาชีพของโรงพยาบาลอุดรธานี โดยใช้ข้อมูลการตรวจสุขภาพประจำปี พ.ศ. 2568 จากฐานข้อมูลคอมพิวเตอร์ คัดเลือกผู้เข้าร่วมที่มีข้อมูลสมบูรณ์ แล้วแบ่งเป็นกลุ่มออกกำลังกายได้แก่กลุ่มที่ออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน สามครั้งต่อสัปดาห์ขึ้นไป และกลุ่มไม่ออกกำลังกาย ได้แก่กลุ่มที่ออกกำลังกายน้อยกว่าเวลาดังกล่าว เปรียบเทียบระดับความวิตกกังวลซึ่งวัดจากแบบสอบถามอาการวิตกกังวลและอาการซึมเศร้าฉบับภาษาไทย (Thai Hospital Anxiety and Depression Scale, Thai HADS) และตัวแปรผลลัพธ์ด้านสุขภาพ ได้แก่ ดัชนีมวลกาย ความดันโลหิต ระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร ระดับคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ รวมทั้งเปรียบเทียบความชุกของภาวะอ้วน เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และไขมันในเลือดผิดปกติระหว่างสองกลุ่ม

ผลการศึกษา พยาบาลวิชาชีพที่เข้าร่วมการศึกษาทั้งหมด 1,208 คน เป็นกลุ่มออกกำลังกาย 1,012 คน (ร้อยละ 83.77) มัธยฐานของอายุ 35 ปี กลุ่มไม่ออกกำลังกาย 196 คน (ร้อยละ 16.23) มีมัธยฐานของอายุ 32 ปี กลุ่มออกกำลังกายมีสัดส่วนการทำงานในกลุ่มงานผู้ป่วยนอก งานเฉพาะทาง และงานสนับสนุนมากกว่ากลุ่มไม่ออกกำลังกาย เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มออกกำลังกายและไม่ออกกำลังกายพบว่าค่าคะแนนความวิตกกังวลเฉลี่ยของทั้งสองกลุ่มอยู่ในเกณฑ์ปกติและไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (5.29+3.81 และ 5.41+3.07 ตามลำดับ) ความชุกของภาวะวิตกกังวลปานกลางถึงสูงไม่แตกต่างกัน (ร้อยละ 19.27 และ 21.94 ตามลำดับ) กลุ่มออกกำลังกายมีดัชนีมวลกาย (23.82+4.67 กก./ตร.ม.)และคอเสลเตอรอล (201.06+40.05 มก./ดล.) ต่ำกว่ากลุ่มไม่ออกกำลังกายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (24.86+5.85 กก./ตร.ม. และ 212.26+43.86 ตามลำดับ) ในขณะที่ความดันโลหิตขณะบีบตัวและคลายตัว ค่าน้ำตาลหลังอดอาหาร ค่าไตรกลีเซอไรด์ทั้งสองกลุ่มไม่แตกต่างกัน นอกจากนี้กลุ่มออกกำลังกายมีความชุกของภาวะอ้วนน้อยกว่ากลุ่มไม่ออกกำลังกาย (adjusted odds ratio = 0.55; 95% CI: 0.40–0.76, p < 0.001) ในขณะที่ความเสี่ยงของเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และภาวะไขมันในเลือดผิดปกติไม่แตกต่างกันระหว่างทั้งสองกลุ่ม

สรุป พยาบาลวิชาชีพที่ออกกำลังกายมีดัชนีมวลกายและคอเลสเตอรอลต่ำกว่า และภาวะอ้วนน้อยกว่ากลุ่มที่ไม่ออกกำลังกาย ส่วนระดับความวิตกกังวลไม่แตกต่างกัน

เอกสารอ้างอิง

American College of Lifestyle Medicine. The six pillars of lifestyle medicine 2023 [internet]. [cited 2025 Dec 24]. Available from: https://lifestylemedicine.org/about-lifestyle-medicine/

Rebar AL, Stanton R, Geard D, Short C, Duncan MJ, Vandelanotte C. A meta-meta-analysis of the effect of physical activity on depression and anxiety in non-clinical adult populations. Health Psychol Rev 2015;9:366-78.

Stubbs B, Koyanagi A, Hallgren M, Firth J, Richards J, Schuch F, et al. Physical activity and anxiety: A perspective from the World Health Survey. J Affect Disord 2017;208:545-52.

Dall'Ora C, Ball J, Reinius M, Griffiths P. Burnout in nursing: a theoretical review. Hum Resour Health 2020;18(1):41.

Gómez-Urquiza JL, De la Fuente-Solana EI, Albendín-García L, Vargas-Pecino C, Ortega-Campos EM, Cañadas-De la Fuente GA. Prevalence of Burnout Syndrome in Emergency Nurses: A Meta-Analysis. Crit Care Nurse 2017;37(5):e1-e9.

Swift DL, Johannsen NM, Lavie CJ, Earnest CP, Church TS. The role of exercise and physical activity in weight loss and maintenance. Prog Cardiovasc Dis 2014;56(4):441-7.

Lear SA, Hu W, Rangarajan S, Gasevic D, Leong D, Iqbal R, et al. The effect of physical activity on mortality and cardiovascular disease in 130000 people from 17 high-income, middle-income, and low-income countries: the PURE study. Lancet 2017;390:2643-54.

World Health Organization. Noncommunicable diseases [Internet]. 2023 [cited 2025 Dec 24]. Available from: https://www.who.int/news-room/factsheets/detail/noncommunicable-diseases.

เริงฤดี ปธานวนิช. บรรณาธิการ. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ.2567-2568. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2568.

นารา กุลวรรณวิจิตร. การทำงานเป็นกะกับภาวะสุขภาพของบุคลากร โรงพยาบาลสมุทรสาคร. ว.แพทย์เขต 4-5. 2555;31(2):143–50.

Wangsan K, Chaiear N, *, Sawanyawisuth K, Klainin P, Simajareuk K. Asia Pac J Sci Technol 2019;24(2):57–67.

Ngamjarus C. n4Studies: Sample Size Calculation for an Epidemiological Study on a Smart Device. Siriraj Med J 2016;68(3):160–70.

กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. กองสุขศึกษา. คู่มือการดูแลสุขภาพตามหลัก 3 อ.2 ส.สำหรับแกนนำสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2024 [เข้าถึงเมื่อ 24 ธันวาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hed.hss.moph.go.th/wp-content/uploads/2024/05/%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%82%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81-3%E0%B8%AD.2%E0%B8%AA.-%E0%B8%AA%E0%B8%B3%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%

B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%81%E0%B8%81%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%B3%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%82%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E.pdf

WHO Expert Consultation. Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies. Lancet 2004;363(9403):157-63

Diabetes Association of Thailand. Clinical practice guideline for diabetes [Internet]. 2022 [cited 2025 Nov 2]. Available from: https://www.dmthai.org/new/index.php/sara-khwam-ru/sahrab-bukhkhl-thawpi/diabetes-book/naewthang-wech-ptibati-sahrab-rokh-bea-hwan-2566

Thai Hypertension Society. Thai guidelines on the treatment of hypertension [Internet]. 2024 [cited 2025 Nov 2]. Available from: https://thaihypertension.org/2024-guideline/

The Thai Heart Association. Clinical practice guideline on dyslipidemia management [Internet]. 2023 [cited 2025 Nov 2]. Available from: https://www2.rcpt.org/web/content/1022

สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย. แบบสอบถาม Hospital Anxiety and Depression Scale ฉบับภาษาไทย (Thai HADS). [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.psychiatry.or.th/JOURNAL/hads.html

ธิติพร เกียรติกังวาน, มณี อาภานันทิกุล, พรทิพย์ มาลาธรรม. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการออกกำลังกายของพยาบาลสตรีวัยกลางคนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. รามาธิบดีพยาบาลสาร 2555;18(1):24-42.

วรินทรา ดวงดารา. การส่งเสริมการออกกำลังกายของบุคลากรพยาบาล โรงพยาบาลศิริราช กรุงเทพมหานคร. [วิทยานิพนธ์] นครสวรรค์: มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์; 2549.

สุดจิต ไตรประคอง, วัชรีย์ ไตรประคอง, กมลทิพย์ ถาวรประสิทธิ์. ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการออกกำลังกายของบุคลากรฝ่ายบริการพยาบาล โรงพยาบาลสงขลานครินทร์. ว.คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา 2558;20(2):75–92.

ณัฐธิดา บังเมฆ, ศุภนิธิ ขำพรหมราช, พัชรี วงษาสน, ณัฐชัย พรมโม้, ชยกร พาลสิงห์. ผลของการให้คำแนะนำการออกกำลังกายผ่านสื่อสังคมออนไลน์ที่มีต่อสัดส่วนร่างกายในบุคลากรทางการแพทย์โรงพยาบาลมหาสารคามที่มีภาวะน้ำหนักเกิน. ว.วิทยาศาสตร์การกีฬาและนวัตกรรมสุขภาพ กลุ่มมหาวิทยาลัยราชภัฏแห่งประเทศไทย 2565;1(1):29–38.

คณิตา จันทวาส, ชนัญชิดาดุษฎี ทูลศิริ, สมสมัย รัตนากรีฑากุล. ผลของโปรแกรมการกำกับตนเองต่อพฤติกรรมการลดน้ำหนักและน้ำหนักตัว ของบุคลากรสาธารณสุขหญิงที่มีภาวะน้ำหนักเกิน. ว.คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา 2560;24(3):83–93.

Speroni, K. Designing Exercise and Nutrition Programs to Promote Normal Weight Maintenance for Nurses. Online J Issues Nurs 2014;19(3):6.

Benton MJ, McCormick SJ, Smith-Holmquist N, Tuffield D. Impact of Diet and Exercise Behaviors on Body Mass Index of Advanced Practice Nurses in the United States. Nutrients 2025;17(23):3654.

Lowcharoen S. Factors Affecting Overweight Prevention Behavior of HuaHin Hospital Personnel. Hua Hin Med J 2024;4(1):74–88.

Khani S, Rafiei S, Ghashghaee A, Masoumi M, Rezaee S, Kheradkhah G, Abdollahi B. Cardiovascular risk factors among nurses: A global systematic review and meta-analysis. PLoS One 2024;19(3):e0286245.

Smart N.A, Downes D, Van der Touw T, Hada S, Dieberg G, Pearson MJ, et al. The Effect of Exercise Training on Blood Lipids: A Systematic Review and Meta-analysis. Sports Med 2025;55(1):67–78.

ษารินทร์ สิงห์สวัสดิ์, ลดาวัลย์ อุ่นประเสริฐพงศ์ นิชโรจน์, นพวรรณ เปียชื่อ. ผลของการออโปรแกรมการออกกำลังกายด้วยฮูลาฮูปต่อการรับรู้ความสามารถ ของตนเอง เส้นรอบเอว และระดับไขมันในเลือด (เอชดีแอลคอเลสเตอรอล และไตรกลีเซอไรด์) ของบุคลากรสุขภาพ. ว.สภาการพยาบาล. 2556;27(4): 109-22.