การศึกษาคุณภาพของภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่องท้องที่ได้รับการลดปริมาณรังสีลงในผู้ป่วย ณ โรงพยาบาลพระนั่งเกล้า

นันท์นภัส  เหล่าไทย

ผู้แต่ง

นันท์นภัส เหล่าไทย กลุ่มงานรังสีวิทยา โรงพยาบาลพระนั่งเกล้า จังหวัดนนทบุรี

คำสำคัญ:

เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่องท้อง, การลดปริมาณรังสี, การประมวลผลภาพ, สัญญาณรบกวนภาพ, ปริมาณรังสีอ้างอิง

บทคัดย่อ

เพื่อประเมินคุณภาพภาพจากการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่องท้องหลังลดปริมาณรังสี จึงได้ทำการศึกษาแบบเก็บข้อมูลไปข้างหน้า ณ โรงพยาบาลพระนั่งเกล้า ระหว่างเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม พ.ศ. 2568 โดยแบ่งผู้ป่วยจำนวน 77 รายที่เข้ารับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่องท้อง (CT whole abdomen) ออกเป็นกลุ่มที่ได้รับรังสีแบบปกติ (DoseRight 22) และกลุ่มลดปริมาณรังสี (DoseRight 20) โดยทำการประเมินค่าปริมาณรังสี (CTDIvol และ DLP) เปรียบเทียบสัญญาณรบกวนภาพ (noise) และความพึงพอใจของรังสีแพทย์ โดยใช้เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ 128-slice (Philips Ingenuity Core 128) กำหนดค่าพารามิเตอร์หลักคือ 120 kVp, Beam collimation 64x0.625 mm, Pitch 1.281 และ Rotation time 0.5 วินาที การวิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปของกลุ่มตัวอย่างใช้สถิติเชิงพรรณนา (Descriptive statistics) เพื่อบรรยายข้อมูลในลักษณะจำนวน ร้อยละ สำหรับข้อมูลแบบไม่ต่อเนื่อง (categorical data) ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สำหรับข้อมูลแบบต่อเนื่อง (continuous data) และใช้ Independent samples t-test เพื่อเปรียบเทียบค่าปริมาณรังสีระหว่างสองกลุ่ม ในส่วนของ satisfaction score เป็นการใช้สถิติเชิงพรรณนาเพื่อประเมินเชิงคุณภาพ

ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มที่ลดปริมาณรังสี มีค่า CTDIvol และ DLP ลดลงอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับกลุ่มปกติ โดยหลังปรับตามค่าน้ำหนักตัวแล้ว ปริมาณรังสีลดลงเฉลี่ย 1.86 mGy และ 114.4 mGy·cm (p = 0.003) ค่าสัญญาณรบกวนภาพลดลงเมื่อใช้การประมวลผลภาพ (iterpative reconstruction) ระดับสูง โดย iDose 5 ให้ค่าสัญญาณรบกวนภาพต่ำที่สุด ขณะที่ความพึงพอใจของรังสีแพทย์ยังคงอยู่ในระดับสูงทุกกลุ่ม (>3.70 จาก 4) และพบว่า iDose 4 ให้ผลสมดุลที่สุด การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าการลดปริมาณรังสีร่วมกับ iDose 4 สามารถลดปริมาณรังสีได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยยังคงคุณภาพภาพที่เพียงพอต่อการวินิจฉัยเหมาะสมต่อการประยุกต์ใช้ในทางปฏิบัติทางคลินิก

เอกสารอ้างอิง

Department of Diagnostic Radiology Technology, College of Applied Medical Sciences, Taibah University. Establishing local diagnostic reference levels for computed tomography examinations using size-specific dose estimates. Saudi Med J. 2023;44(8):761-6. doi:10.15537/smj.2023.44.8.20230230.

ICRP. Diagnostic reference levels in medical imaging. ICRP Publication 135. Ann ICRP. 2017;46(1).

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. ค่าปริมาณรังสีอ้างอิงในการถ่ายภาพรังสีวินิจฉัยทางการแพทย์ของประเทศไทย พ.ศ. 2566. 2023.

Hara AK, Wellnitz CV, Paden RG, Pavlicek W, Sahani DV. Reducing body CT radiation dose: Beyond just changing the numbers. AJR Am J Roentgenol. 2013;201(1):33-40. doi:10.2214/AJR.13.10556.

Tamm EP, Rong XJ, Cody DD, Ernst RD, Fitzgerald NE, Kundra V. Quality initiatives: CT radiation dose reduction: how to implement change without sacrificing diagnostic quality. Radiographics. 2011;31(7):1823-1832. doi: 10.1148/rg.317115027.

Philips Healthcare. Philips Ingenuity CT family. Version 4.1.10. Eindhoven: Philips Healthcare; 2023. p. 77-8.

Mendonça RP, Estrela C, Bueno MR, Carvalho TCASG, Estrela LRA, Chilvarquer I. Principles of radiological protection and application of ALARA, ALADA, and ALADAIP: a critical review. Braz Oral Res. 2025 Feb 7;39:e14. doi: 10.1590/1807-3107bor-2025.vol39.014.

Brenner DJ, Hall EJ. Computed tomography: An increasing source of radiation exposure. N Engl J Med. 2007;357(22):2277-84.

Smith-Bindman R, Chu PW, Azman Firdaus H, Stewart C, Malekhedayat M, Alber S, et al. Projected lifetime cancer risks from current computed tomography imaging. JAMA Intern Med. 2025;185(6):710-719. doi: 10.1001/jamainternmed.2025.0505.

Apisarnthanarak P, Buranont C, Boonma C, Janpanich S, Suwatananonthakij T, Klinhom A, et al. Abdominal CT radiation dose optimization at Siriraj Hospital. ASEAN J Radiol. 2020;21(2):28-43.

Juluru K, Shih JC, Raj A, Comunale JP, Delaney H, Greenberg ED, et al. Effects of increased image noise on image quality and quantitative interpretation in brain CT perfusion. AJNR Am J Neuroradiol. 2013;34(8):1506-1512. doi: 10.3174/ajnr.A3448.

Inoue Y, Itoh H, Nagahara K, Hata H, Mitsui K. Relationships of radiation dose indices with body size indices in adult body computed tomography. Tomography. 2023;9(4):1381-1392. doi: 10.3390/tomography9040110.

Smarda M, Alexopoulou E, Mazioti A, Kordolaimi S, Ploussi A, Priftis K, et al. Pediatric chest HRCT using the iDose4 Hybrid Iterative Reconstruction Algorithm: which iDose level to choose? J Phys Conf Ser. 2015;637(1):012024. doi: 10.1088/1742-6596/637/1/012024.