การมีส่วนร่วมของชุมชนในการเฝ้าระวังป้องกันและควบคุมโรคไวรัสโคโรนา 19 (COVID-19)
คำสำคัญ:
การมีส่วนร่วมของชุมชน, การป้องกันและควบคุมโรค, โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 19บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการพัฒนาแบบมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันและควบคุมโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 19 ใน ตำบลท่าโพธิ์ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก ผู้ร่วมวิจัยคือบุคคลสำคัญในชุมชนรวม 50 คน และตัวแทนสมาชิกในครอบครัว 100 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามคุณลักษณะส่วนบุคคล และแบบสอบถามเกี่ยวกับโรคฯ ประกอบด้วย แบบสอบถามความรู้เกี่ยวกับโรคฯ (ค่าความเชื่อมั่น 0.85) แบบสอบถามการรับรู้ความเสี่ยงและความรุนแรงของโรคฯ (ค่าความเชื่อมั่น 0.89) และแบบสอบถามพฤติกรรมการมีส่วนร่วมในการป้องกันและควบคุมโรคฯ (ค่าความเชื่อมั่น 0.92) แบบสัมภาษณ์ แบบสนทนากลุ่ม และแบบสังเกต การวิจัยดำเนินการ 2 ระยะ ช่วงเดือนสิงหาคม 2564-มกราคม 2565 แต่ละระยะใช้ 4 ขั้นตอนคือ การวางแผน การปฏิบัติ การสังเกตการณ์ และการสะท้อนผล การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ Paired t-test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 1) ก่อนการพัฒนา ชุมชนมีปัญหาหลักคือประชาชนขาดความรู้เกี่ยวกับโรคฯ ขาดการรับรู้ความเสี่ยงและความรุนแรงของโรคฯ มีพฤติกรรมการมีส่วนร่วมในการป้องกันและควบคุมโรคฯ ที่ไม่เหมาะสม 2) กิจกรรมการพัฒนา มุ่งเน้นไปที่การให้ความรู้ การสร้างการรับรู้ความเสี่ยงและความรุนแรงของโรคฯ การพัฒนาพฤติกรรมการมีส่วนร่วมฯ และ 3) ภายหลังการพัฒนาพบว่า บุคคลสำคัญและตัวแทนสมาชิกในครอบครัวมีคะแนนเฉลี่ยทั้งด้านความรู้เกี่ยวกับโรคฯ การรับรู้ความเสี่ยงและความรุนแรงของโรคฯ และพฤติกรรมการป้องกันโรคฯสูงกว่าก่อนการพัฒนาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001)
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค. แนวทางปฏิบัติเพื่อการป้องกันโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) หรือโควิด 19 สำหรับประชาชน ทั่วไปและกลุ่มเสี่ยง [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรม; 2564ก [เข้าถึงเมื่อ 2568 กรกฎาคม 22]. เข้าถึงได้จาก:https://ddc.moph.go.th/viralpneumonia/file/int_protection/int_protection_030164.pdf
World Health Organization. Coronavirus disease (COVI-19) questions and answer [Internet]. Geneva: WHO; 2020 [cited 2025 June 18]. Available from: www.who.int/thailand/emergencies/.
กรมควบคุมโรค. สถานการณ์โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ในประเทศไทย [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรม; 2564ข [เข้าถึงเมื่อ 2568 กรกฎาคม 22]. เข้าถึงได้จาก: https://covid19.ddc.moph.go.th/
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. กรอบยุทธศาสตร์การดำเนินงานด้านสาธารณสุขของประเทศไทยในการตอบสนองต่อการระบาดของโรคโควิด-19 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สถาบัน; 2563 [เข้าถึงเมื่อ 2568 สิงหาคม 10]. เข้าถึงได้จาก: http://dmsic.moph.go.th/index/detail/8433
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. การจัดระบบ อสม. และภาคประชาชน สำหรับ Local quarantine และ Home quarantine [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรม; 2563 [เข้าถึงเมื่อ 2568 กรกฎาคม 5]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/viralpneumonia/file/g_km/km08_120363.pdf
รัถยานภิศ รัชตะวรรณ, ธมลวรรณ แก้วกระจก, วรรณรัตน์ จงเขตกิจ, ปิยะพร พรหมแก้ว, ดาลิมา สำแดงสาร, ดลปภัฎ ทรงเลิศ. กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาสุขภาวะ. วารสารเทคโนโลยีภาคใต้. 2561;11(1):231-8.
วรยุทธ นาคอ้าย, กมลนัทธ์ ม่วงยิ้ม, เดชา วรรณพาหุล. กระบวนการมีส่วนร่วมในการป้องกันโรคโควิด19 กรณีศึกษา ผู้สูงอายุพฤฒิพลังชุมชนหนองตะโก. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธนบุรี. 2563;14(3):20-30.
สอยฤทัย เกลี้ยงนิล. รัฐ-ชุมชนกับการจัดการภัยพิบัติโรคไวรัสโควิด19 พื้นที่ถนนข้าวสาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง; 2563. [เข้าถึงเมื่อ 2568 สิงหาคม 10]. เข้าถึงได้จาก: https://www3.ru.ac.th/mpa-abstract/files/2562_1597741815_6114832006.pdf
สุมาลี จุทอง. การจัดการภัยพิบัติโรคระบาดโควิด 19 ในพื้นที่ชุมชนริมคลองหัวหมากน้อย สำนักงานเขตบางกะปิ [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง; 2563. [เข้าถึงเมื่อ 2568 กรกฎาคม 28]. เข้าถึงได้จาก: https://www3.ru.ac.th/mpa-abstract/files/2562_1597737114_6114832048.pdf
Gilmore B, Ndejjo R, Tchetchia A, de Claro V, Mago E, Diallo AA, Lopes C, Bhattacharyya S. Community engagement for COVID-19 prevention and control: a rapid evidence synthesis. BMJ Glob Health. 2020 Oct;5(10):e003188. doi: 10.1136/bmjgh-2020-003188.
Sathiadas MG. Community participation during Covid-19. Jaffna Med J. 2020;32(1):1-2.
Kemmis S, McTaggart R, Nixon R. The action research planner: Doing critical participatory action research [Internet]. Singapore: Springer; 2014 [cited 2025 July 10]. Available from: https://www.worldcat.org/title/action-research-planner-doing-critical- participatory-action-research/oclc/940712579
Juntakot N, Boonyamalik P, Kerdmongkol P, Rawiworrakul T. Factors predicting preventive behaviors of coronavirus disease 2019 infection among older adults in Rayong Province. Thai J Public Health. 2023;53(2):501-17.
ยุภาวรรณ จุ้ยสวัสดิ์, วรรณดี ศรีคงจันทร์, ญาณันธร กราบทิพย์, กัมปนาท ฉายชูวงษ์, บุญมี โพธิ์คำ. ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันตนเองหลังการระบาดของโรคโควิด-19 ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลเสม็ด อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 จังหวัดนครราชสีมา. 2567;30(2):18-30.
Hati BA, Manurung IFE, Dodo DO. Covid-19 prevention behaviors and social support for elderly groups in the working area of the Atambua City Puskesmas. J Ageing Family. 2024;2(1):1-10.
วินัย พันอ้วน, จิติมา กตัญญู, วันทนีย์ ชวพงค์. ความรู้และทักษะในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน. พิฆเนศวร์สาร. 2562;15(2):149-59.
วิมลรัตน์ ถนอมศรีเดชชัย, ทัศวรรณ วัชระ, เปรมิกา เนียมเกตุ, มณีรัตน์ สวนดอกไม้. การมีส่วนร่วมในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภออ่าวลึก จังหวัดกระบี่. ใน: เอกสารการประชุมวิชาการเสนอผลงานวิจัยระดับบัณฑิตศึกษาครั้งที่ 2; 2560 ส.ค. 12; มหาสารคาม. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม; 2560. น. 1730–4. [เข้าถึงเมื่อ 12 ส.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: http://gs.rmu.ac.th/grc2017/fullpaper/file/SC-P-02.pdf
อรพินท์ พรหมวิเศษ, ชาตรี ประชาพิพัฒน์, สาโรจน์ เพชรมณี. กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยใช้เทคนิคกระบวนการ Appreciation Influence Control: บ้านช่องอินทนิน หมู่ 10 ตำบลตะกุกเหนือ อำเภอวิภาวดี จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2559;4(2):167-83.
ธานี กล่อมใจ, จรรยา แก้วใจบุญ, ทักษิกา ชัชวรัตน์. ความรู้และพฤติกรรมของประชาชนเรื่องการป้องกันตนเองจากการติดเชื้อไวรัสโคโรนา 29 สายพันธุ์ใหม่ 2019. วารสารการพยาบาลการสาธารณสุขและการศึกษา. 2563;21(2):29-39.
ดรัญชนก พันธ์สุมา, พงษ์สิทธิ์ บุญรักษา. ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการป้องกันโควิด 19 ของประชาชนในตําบลปรุใหญ่ อําเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา. ศรีนครินทร์เวชสาร. 2564;36(5):597-604.
กิตติพร เนาว์สุวรรณ, นภชา สิงห์วีรธรรม, นวพร ดำแสงสวัสดิ์. ความสัมพันธ์ระหว่าง การรับรู้ความรุนแรงของโรคต่อบทบาทการดำเนินงานควบคุมโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ในชุมชนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในประเทศไทย. วารสารสถาบันบำราศนราดูร. 2563;14(2):92-103.
อารี พุ่มประไวทย์, จรรยา เสียงเสนาะ. การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาพฤติกรรม การสร้างเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุ. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2560;4(3):160-75.
นูรซาฮีดา เจ๊ะมามะ, สาธิมาน มากชูชิต, พิชญ์ชญานิษฐ์ เรืองเริงกุลฤทธิ์. ความสัมพันธ์ระหว่างความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการป้องกันการติดเชื้อไวรัสโคโรนาของผู้สูงอายุในเขตเทศบาลเมืองแห่งหนึ่งในภาคใต้. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2565;40(4):1-13.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ประกฎในวารสารศูนย์อนามัยที่ 9 เป็นความคิดเห็นของผู้เขียน บรรณาธิการ คณะผู้จัดทำ และศูนย์อนามัยที่ 9 นครราชสีมา (เจ้าของ) ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อบทความของตนเอง
ผลการพิจารณาของกองบรรณาธิการและผู้ทรงคุณวุฒิถือเป็นที่สิ้นสุด คณะบรรณาธิการวารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์ในการตรวจแก้ไขข้อความให้ถูกต้องตามหลักภาษาและมีความเหมาะสม
กองบรรณาธิการวารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์มิให้นำเนื้อหาใด ๆ ของบทความ หรือข้อคิดเห็นใด ๆ ของผลการประเมินบทความในวารสารฯ ไปเผยแพร่ก่อนได้รับอนุญาตจากกองบรรณาธิการ อย่างเป็นลายลักษณ์อักษร และผลงานที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศูนย์อนามัยที่ 9
