ความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณฝนกับอุบัติการณ์ของโรคไข้ดิน ในเขตสุขภาพที่ 9 ของประเทศไทย

บทคัดย่อ

โรคไข้ดิน (Melioidosis) เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม เช่น ปริมาณฝน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงปริมาณระหว่างปริมาณฝน กับจำนวนผู้ป่วยโรคไข้ดินรายเดือน ใน 4 จังหวัดของเขตสุขภาพที่ 9 (บุรีรัมย์ ชัยภูมิ นครราชสีมา และสุรินทร์) การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงสัมพันธ์ในรูปแบบการวิเคราะห์อนุกรมเวลาเชิงนิเวศ (Ecological time-series analysis) โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิรายเดือน ตั้งแต่เดือนมกราคม 2561 ถึง ธันวาคม 2567 (84 เดือน) ข้อมูลจำนวนผู้ป่วยรวบรวมจากกองระบาดวิทยา และข้อมูลปริมาณฝนจากสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ การวิเคราะห์ใช้แบบจำลองเชิงเส้นนัยทั่วไป (Generalized linear model) และเลือกใช้แบบจำลอง Quasi-Poisson เนื่องจากข้อมูลมีปัญหา Overdispersion (การกระจายเกินเกณฑ์) อย่างรุนแรงในทุกจังหวัด ผลการศึกษาพบว่า ปริมาณฝนสูงสุด (Maximum rainfall) มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับจำนวนผู้ป่วยโรคไข้ดินอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ในจังหวัดนครราชสีมา (p=0.002) และ จังหวัดสุรินทร์ (p=0.001) โดยเมื่อปริมาณฝนสูงสุดเพิ่มขึ้น 1 มิลลิเมตร คาดว่าจำนวนผู้ป่วยในนครราชสีมาจะเพิ่มขึ้น 0.083% และในสุรินทร์เพิ่มขึ้น 0.178% อย่างไรก็ตาม ไม่พบความสัมพันธ์เชิงสถิติในจังหวัดบุรีรัมย์ (p=0.516) และจังหวัดชัยภูมิ (p=0.794)

ผลการวิเคราะห์ชี้ว่า ปัจจัยปริมาณฝนมีผลกระทบต่อการเกิดโรคไข้ดินแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่จึงมีข้อเสนอแนะให้ใช้ข้อมูลปริมาณฝนสูงสุดเพื่อสนับสนุนระบบเตือนภัยล่วงหน้าในจังหวัดนครราชสีมาและสุรินทร์ ส่วนในบุรีรัมย์และชัยภูมิเสนอให้มีการศึกษาปัจจัยแวดล้อมอื่นเพิ่มเติม เช่น ความชื้นสัมพัทธ์หรือลักษณะทางกายภาพของดิน