การศึกษาคุณภาพอากาศภายในสถานที่ทำงาน: การตรวจวัดสารอินทรีย์ระเหยง่าย การวิเคราะห์แหล่งกำเนิด และการประเมินความเสี่ยงด้านอาชีวอนามัยของพนักงานในอาคารสำนักงาน

ภีมภัทร จุกจันทร์; สราวุธ เทพานนท์; เพลินพิศ พงษ์ประยูร; จุฑารัตน์ แก้วบุญชู

ผู้แต่ง

ภีมภัทร จุกจันทร์ สาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม (หลักสูตรนานาชาติ) คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
สราวุธ เทพานนท์ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
เพลินพิศ พงษ์ประยูร ศูนย์วิจัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม
จุฑารัตน์ แก้วบุญชู กลุ่มสหวิทยาการและการศึกษาตลอดชีวิต คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

สารอินทรีย์ระเหยง่าย, การวิเคราะห์แหล่งกำเนิดมลพิษ, การประเมินความเสี่ยงสุขภาพ, สภาพแวดล้อมภายในอาคาร, ความปลอดภัยและอาชีวอนามัย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบคุณภาพอากาศภายในอาคารสำนักงาน วิเคราะห์แหล่งกำเนิดของสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) และประเมินความเสี่ยงด้านอาชีวอนามัยของพนักงานในอาคารเก่า (BD1) และอาคารใหม่ (BD2) ในกรุงเทพมหานคร เก็บตัวอย่างอากาศ 5 วัน โดยใช้วิธี U.S. EPA Method TO-15 และ TO-11A วิเคราะห์ด้วย GC/MS และ HPLC วิเคราะห์แหล่งกำเนิดด้วย PMF และประเมินความเสี่ยงตาม U.S. EPA ผลการศึกษาพบว่าอาคาร BD2 มีความเข้มข้น VOCs สูงกว่าอาคาร BD1 ถึง 2.6 เท่า (403.27 เทียบกับ 153.87 µg/m³) และตรวจพบ 48 เทียบกับ 36 ชนิด แหล่งกำเนิดหลัก 3 แหล่ง คือ สารทำความสะอาด วัสดุก่อสร้างและเฟอร์นิเจอร์ไม้ และสีทาอาคาร

การประเมินความเสี่ยงพบว่าความเสี่ยงมะเร็งอยู่ในระดับยอมรับได้ โดย Formaldehyde มีค่า LCR สูงสุด (1.4×10^-5 ใน BD1 และ 3.6×10^-5 ใน BD2) อย่างไรก็ตาม Formaldehyde ในอาคาร BD2 มีค่า HQ เท่ากับ 1.29 สูงกว่าเกณฑ์ยอมรับได้ บ่งชี้ว่าพนักงานอาจได้รับผลกระทบต่อสุขภาพและประสิทธิภาพการทำงาน การศึกษาเน้นย้ำความจำเป็นในการจัดการคุณภาพอากาศอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะในอาคารใหม่ ผ่านการควบคุมแหล่งกำเนิด ปรับปรุงระบบระบายอากาศ และเลือกใช้วัสดุที่ปล่อย VOCs ต่ำ เพื่อคุ้มครองสุขภาพพนักงานตามหลักอาชีวอนามัยอย่างยั่งยืน

ประวัติผู้แต่ง

ภีมภัทร จุกจันทร์, สาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม (หลักสูตรนานาชาติ) คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

นักศึกษาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

สราวุธ เทพานนท์, คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

อาจารย์

จุฑารัตน์ แก้วบุญชู, กลุ่มสหวิทยาการและการศึกษาตลอดชีวิต คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

อาจารย์

เอกสารอ้างอิง

American Lung Association. Volatile Organic Compounds [Internet]. 2026 [cited 2026 Jan 15]. Available from: https://www.lung.org/clean-air/indoor-air/indoor-air-pollutants/volatile-organic-compounds

United States Environmental Protection Agency. Volatile Organic Compounds' Impact on Indoor Air Quality [Internet]. 2025 [cited 2026 Jan 15]. Available from: https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/volatile-organic-compounds-impact-indoor-air-quality

Park JS, Ikeda K. Variations of formaldehyde and VOC levels during 3 years in new and older homes. Indoor Air. 2006 Apr;16(2):129-35. doi: 10.1111/j.1600-0668.2005.00408.x.

Baeza Romero MT, Dudzinska MR, Amouei Torkmahalleh M, Barros N, Coggins AM, Ruzgar DG, et al. A review of critical residential buildings parameters and activities when investigating indoor air quality and pollutants. Indoor Air. 2022 Nov;32(11):e13144. doi: 10.1111/ina.13144.

Alaska Department of Environmental Conservation. Environmental Protection Agency's Reference Concentrations (RfCs) [Internet]. 2003 [cited 2026 Jan 15]. Available from: https://dec.alaska.gov/air/anpms/toxics/non-carcinogens/

Su FC, Jia C, Batterman S. Extreme value analyses of VOC exposures and risks: A comparison of RIOPA and NHANES datasets. Atmos Environ (1994). 2012 Dec 1;62:97-106. doi: 10.1016/j.atmosenv.2012.06.038.

Mo Z, Lu S, Shao M. Volatile organic compound (VOC) emissions and health risk assessment in paint and coatings industry in the Yangtze River Delta, China. Environ Pollut. 2021 Jan 15;269:115740. doi: 10.1016/j.envpol.2020.115740.

Su YC, Chen WH, Fan CL, Tong YH, Weng TH, Chen SP, et al. Source Apportionment of Volatile Organic Compounds (VOCs) by Positive Matrix Factorization (PMF) supported by Model Simulation and Source Markers - Using Petrochemical Emissions as a Showcase. Environ Pollut. 2019;254:112848. doi: 10.1016/j.envpol.2019.07.016

Healy RM, Sofowote UM, Wang JM, Chen Q, Todd A. Spatially Resolved Source Apportionment of Industrial VOCs Using a Mobile Monitoring Platform. Atmosphere. 2022;13(10):1722. doi: 10.3390/atmos13101722

Frischmon C, Hannigan M. VOC source apportionment: How monitoring characteristics influence positive matrix factorization (PMF) solutions. Atmos Environ X. 2024;21:100230. doi: 10.1016/j.aeaoa.2023.100230

Felgueiras F, Mourão Z, Moreira A, Gabriel MF. Indoor environmental quality in offices and risk of health and productivity complaints at work: A literature review. J Hazard Mater Adv. 2023;10:100314. doi: 10.1016/j.hazadv.2023.100314

United States Environmental Protection Agency. Compendium Method TO-15: Determination of Volatile Organic Compounds (VOCs) in Air Collected in Specially-Prepared Canisters and Analyzed by GC/MS. Cincinnati (OH): U.S. Environmental Protection Agency; 1999.

United States Environmental Protection Agency. Compendium Method TO-11A: Determination of Formaldehyde in Ambient Air Using Adsorbent Cartridge Followed by HPLC. Cincinnati (OH): U.S. Environmental Protection Agency; 1999.

United States Environmental Protection Agency. EPA Positive Matrix Factorization (PMF) 5.0 Fundamentals and User Guide. Washington (DC): Office of Research and Development; 2014.

United States Environmental Protection Agency. Risk Assessment Guidance for Superfund, Volume I: Human Health Evaluation Manual (Part F): Supplemental Guidance for Inhalation Risk Assessment. Washington (DC): U.S. Environmental Protection Agency; 2009.

United States Environmental Protection Agency. Exposure Factors Handbook. Washington (DC): Office of Research and Development; 2011.

Singapore Environment Council. Singapore Green Labelling Scheme (SGLS): Indoor Air Quality for Furniture Products [Internet]. Singapore: Singapore Environment Council; 2023 [cited 2026 Jan 18]. Available from: https://sgls.sec.org.sg/

U.S. Green Building Council. LEED v4.1 Building Design and Construction Guide. Washington (DC): U.S. Green Building Council; 2021. doi: 10.1016/B978-0-12-818130-1.00001-6

ASHRAE. ANSI/ASHRAE Standard 62.1-2019: Ventilation for Acceptable Indoor Air Quality. Atlanta (GA): American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers; 2019.