ภาวะการดื้อยาต้านเอชไอวีต่อยาโดลูทีกราเวียร์: กรณีศึกษา
DOI:
https://doi.org/10.14456/taj.2025.14คำสำคัญ:
การดื้อยาต้านเอชไอวี, ปัจจัยที่ส่งผลต่อการดื้อยาต้านเอชไอวี, โดลูทีกราเวียร์บทคัดย่อ
โดลูทีกราเวียร์ (dolutegravir, DTG) ใช้เป็นยาทางเลือกแรกในประเทศไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2564 แต่ยังมีข้อจำกัดด้านข้อมูลการศึกษาการดื้อยาที่เพียงพอ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นกรณีศึกษาภาวะการดื้อยา DTG และเน้นความสำคัญของการทบทวนประวัติการดื้อยาก่อนเลือกสูตรยาต้านเอชไอวีที่เหมาะสม กรณีศึกษาทั้ง 2 เป็นการตรวจพบยีนดื้อยาต้านเอชไอวีต่อยา DTG 2 รายแรกในโรงพยาบาล พบว่า ปัจจัยที่อาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการดื้อยาในครั้งนี้ ได้แก่ มีประวัติขาดการรักษาอย่างน้อยหนึ่งครั้ง มีประวัติเกิดยีนดื้อยาต้านเอชไอวีต่อ efavirenz (EFV) และ nevirapine (NPV) มีประวัติได้รับยาเดิมที่เคยมีการดื้อยาและมีอันตรกิริยาระหว่างยาต้านเอชไอวีกับยาอื่นหรืออาหาร หลังจากเกิดยีนดื้อยาต่อ DTG ผู้ป่วยยังคงได้รับ DTG ต่อเนื่อง ผลการรักษาในผู้ป่วยรายแรก viral load (VL) ลดลงจาก 289,152 เป็น <40 copies/ml, cluster of differentiation 4 (CD4) เพิ่มขึ้นจาก 252 เป็น 435 cells/mm3 ในผู้ป่วยรายที่ 2 VL ลดลงจาก 7,924 เป็น 299 copies/ml, CD4 เพิ่มขึ้นจาก 80 เป็น 210 cells/mm3 ผลการรักษาทั้ง 2 รายมีแนวโน้มดีขึ้นตามลำดับ แสดงให้เห็นว่าหลังจากเกิดยีนดื้อยาแม้ผู้ป่วยยังคงใช้ DTG แต่ต้องได้รับยาที่มีความทนทานต่อการดื้อยาและมีประสิทธิภาพสูง ได้แก่ darunavir (DRV) booster ritonavir (RTV) ร่วมด้วย ข้อมูลจากกรณีศึกษานี้สามารถช่วยแนะแนวทางการทบทวนประวัติการดื้อยาต้านเอชไอวีและการเลือกสูตรยาให้มีประสิทธิภาพเพื่อป้องกันการดื้อยาในอนาคต แต่ยังมีข้อจำกัดเรื่องจำนวนกรณีศึกษาที่เพียงพอและการติดตามผล VL และ CD4 ในระยะยาว
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Ruxrungtham K, Chokephaibulkit K, Chetchotisakd P, Chariyalertsak S, Kiertburanakul S, Putacharoen O, et al. Thailand national guidelines on HIV/AIDS treatment and prevention 2021/2022. Nonthaburi: Division of AIDS and STIs, Department of Disease Control; 2022. (in Thai)
Division of AIDS and STIs. HIV INFO HUB [Internet]. 2025 [cite 2025 Apr 20]. Available from: https://hivhub.ddc.moph.go.th/officer/dashboard/national.php
World Health Organization. HIV drug resistance-brief report 2024. Internet]. 2024 [cite 2025 Apr 20]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240086319
Sribanpot K, Tantivichyanan P, Ruangrangsri S. Prevalence of antiretroviral drug resistance from specimens of HIV-infected and AIDS patients receiving antiretroviral therapy, Office of Disease Prevention and Control Region 5, Ratchaburi [Internet]. 2023 [cite 2025 Apr 20]. Available from: https://ddc.moph.go.th/uploads/files/3657520230824022110.pdf (in Thai)
Nanok C, Singtohin T, Suthibhiraban S, Kiewjaroenwong C, Krissadaraks K. Drugs resistance testing of HIV infected and AIDS patients that antiviral drugs treatment plasma specimen at Office of Disease Prevention and Control, Region 7 Khon Kaen from 2019-2021 [Internet]. 2021 [cited 2025 Apr 20]. Available from: https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2//files/5.ไชยเชษฐ์.pdf (in Thai)
Wood BR, Spach DH. Evaluation and management of virologic failure [Internet]. 2025 [cited 2025 Apr 27]. Available from: https://www.hiv.uw.edu/go/antiretroviral-therapy/evaluation-management-virologic-failure/core-concept/all
Department of Health and Human Services. Guidelines for the use of antiretroviral agents in adults and adolescents with HIV [Internet]. 2023 [cited 2025 Apr 20]. Available from: https://clinicalinfo.hiv.gov/en/guidelines/adult-and-adolescent-arv
SeyedAlinaghi S, Afsahi AM, Moradi A. Parmoon Z, Habibi P, Mirzapour P, et al. Current ART, determinants for virologic failure and implications for HIV drug resistance: an umbrella review. AIDS Res Ther [Internet]. 2023 [cite 2025 Apr 24];20(74):1-22. Available from: https://doi.org/10.1186/s12981-023-00572-6
Kabiibi F, Tamukong R, Muyindike W, Yadesa TM. Virological non-suppression, non-adherence and the associated factors among people living with HIV on dolutegravir-based regimens: a retrospective cohort study. HIV AIDS (Auckl) [Internet]. 2024 [cite 2025 Apr 24];16:95-107. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10964029/
Srichada P, Suwannasri P. Adherence to antiretroviral therapy among HIV-infection/AIDS in Phayakkhaphum Phisai Hospital. Academic Journal of Mahasarakham Provincial Public Health Office [Internet]. 2024 [cite 2025 Apr 24];8(16):135-150. Available from: https://thaidj.org/index.php/AJMP/issue/view/1077 (in Thai)
The Stanford University. HIV drug resistance database [Internet]. 2025 [cite 2025 Apr 20]. Available from: https://hivdb.stanford.edu/
Ambrosioni J, Levi L, Alagaratnam J, Bremen KV, Mastrangelo A, Waalewijn H, et al. Major revision version 12.0 of the European AIDS clinical society guidelines 2023. HIV Med [Internet]. 2023 [cite 2024 Jan 21];24:1126-36. Available from: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/hiv.13542
Spinner CD, Kummerle T, Schneider J, Cordes C, Heiken H, Stellbrink HJ, et al. Efficacy and safety of switching to dolutegravir with boosted darunavir in virologically suppressed adults with HIV-1: a randomized, open-label, multicenter, phase 3, noninferiority trial: The DUALIS study. Open Forum Infect Dis [Internet]. 2020 [cite 2025 Apr 20];7(9):ofaa356. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7491710/
Santos JR, Domingo P, Portilla J, Gutierrez F, Imaz A, Vilchez H, et al. A randomized trial of dolutegravir plus darunavir/cobicistat as a switch strategy in HIV-1-infected patients with resistance to at Least 2 antiretroviral classes. Open Forum Infect Dis [Internet]. 2023. [cite 2025 Apr20];10(11):ofad542. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38023553/
Lee YL, Lin KY, Cheng SH, Lu PL, Wang NC, Ho MW, et al. Dual therapy with dolutegravir plus boosted protease inhibitor as maintenance or salvage therapy in highly experienced people living with HIV. Int J Antimicrob Agents [Internet]. 2021 [cite 2025 Apr20];58(3):106403. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34289404
Smith SJ, Zhao XZ, Passos DO, Lyumkis D, Burke TR Jr, Hughes SH. Integrase strand transfer inhibitors are effective anti-HIV drugs. Viruses [Internet]. 2021 [cite 2025 Apr20];13(2):205. Available from: https://www.mdpi.com/1999-4915/13/2/205
Doro Altan AM, Majid N, Orlando S, Uamusse E, Rafael M, Sidumo Z, et al. Brief communication: virological outcomes and dolutegravir resistance mutations in HIV-infected patients: a multicenter retrospective cohort study in Mozambique. AIDS Research and Therapy [Internet]. 2025 [cite 2025 Apr 20];22(8):1-5. Available from: https://aidsrestherapy.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12981-025-00708-w
Thubthawee P, Ritdech P, Chaiwat C, Manatkasemsak A. Drug-drug interactions of dolutegravir for HIV treatment. Thai Journal of Pharmacy Practice [Internet]. 2024 [cite 2025 Apr 20];16(4):1242-56. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/TJPP/article/view/267119 (in Thai)
Wagner Z, Wang Z, Stecher C, Karamagi Y, Odiit M, Haberer JE, et al. The association between adherence to antiretroviral therapy and viral suppression under dolutegravir-based regimens: an observational cohort study from Uganda. J Int AIDS Soc [Internet]. 2024 [cite 2025 Apr 20]; 27(8):e26350. Available from: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/jia2.26350
Bell-Gorrod H, Fox MP, Boulle A, Prozesky H, Wood R, Tanser F, et al. The impact of delayed switch to second-line antiretroviral therapy on mortality, depending on definition of failure time and CD4 count at failure. Am J Epidemiol [Internet]. 2020 [cite 2025 Apr 30];189(8):811-9. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32219384/
Liverpool Drug Interactions Group. HIV drug interactions [Internet]. 2024 [cite 2025 Apr 30]. Available from: https://www.hiv-druginteractions.org/
