ปัจจัยทำนายพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุ ในชุมชนชนบท จังหวัดเชียงราย
คำสำคัญ:
ทฤษฎีแรงจูงใจในการป้องกันโรค, พฤติกรรมป้องกันการเกิดภาวะสมองเสื่อม, ผู้สูงอายุบทคัดย่อ
ภาวะสมองเสื่อม ส่งผลกระทบต่อผู้สูงอายุ ครอบครัว สังคม และประเทศชาติในหลายด้าน การมีพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมที่ดีของผู้สูงอายุสามารถช่วยป้องกันหรือชะลอการเกิดภาวะสมองเสื่อมได้ การศึกษาวิจัยความสัมพันธ์เชิงทำนายครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแรงจูงใจในการป้องกันภาวะสมองเสื่อม พฤติกรรมป้องกันการเกิดภาวะสมองเสื่อม และอำนาจการทำนายของแรงจูงใจในการป้องกันโรคต่อพฤติกรรมป้องกันการเกิดภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุในชุมชนชนบท กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุ จำนวน 160 ราย คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างโดยการสุ่มแบบหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย แบบบันทึกส่วนบุคคล แบบสอบถามแรงจูงใจในการป้องกันโรค แบบสอบถามพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อม โดยแบบสอบถามมีความตรงตามเนื้อหา เท่ากับ 0.88 และ 0.93 ค่าความเชื่อมั่น เท่ากับ 0.91 และ 0.80 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติ Pearson's correlation และ stepwise multiple linear regression
ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีพฤติกรรมป้องกันการเกิดภาวะสมองเสื่อม (Mean = 3.53, SD = 0.42) อยู่ในระดับมาก แรงจูงใจในการป้องกันภาวะสมองเสื่อมโดยรวม (Mean = 3.38, SD = 0.57) แรงจูงใจในการป้องกันภาวะสมองเสื่อมด้านการรับรู้ความรุนแรงของโรค (Mean = 2.96, SD = 0.78) และการรับรู้โอกาสเสี่ยงในการเกิดโรค (Mean = 3.22, SD = 0.88) อยู่ในระดับปานกลาง ในส่วนของการรับรู้ถึงประสิทธิผลของการป้องกันโรค (Mean = 3.71, SD = 0.66) และความเชื่อมั่นในสมรรถนะแห่งตน (Mean = 3.88, SD = 0.61) อยู่ในระดับมาก ปัจจัยแรงจูงใจในการป้องกันโรคด้านความคาดหวังต่อการรับรู้สมรรถนะแห่งตนในการป้องกันโรค และปัจจัยแรงจูงใจในการป้องกันโรคด้านความคาดหวังต่อการรับรู้ประสิทธิผลของการป้องกันโรคสามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมป้องกันการเกิดภาวะสมองเสื่อมได้ร้อยละ 31.5 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) โดยความคาดหวังต่อการรับรู้สมรรถนะแห่งตนในการป้องกันโรคสามารถทำนายพฤติกรรมป้องกันการเกิดภาวะสมองเสื่อมได้มากที่สุด (β = 0.420, p < .001) รองลงมา คือ ความคาดหวังต่อการรับรู้ประสิทธิผลของการป้องกันโรค (β = 0.204, p < .05)
จากผลการศึกษา พยาบาลควรส่งเสริมให้ผู้สูงอายุมีแรงจูงใจในการป้องกันโรคด้านความคาดหวังต่อการรับรู้สมรรถนะแห่งตนในการป้องกันโรค และความคาดหวังต่อการรับรู้ประสิทธิผลของการป้องกันโรคเพื่อให้เกิดการมีพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมที่ดี
เอกสารอ้างอิง
Alzheimer’s Disease International. (2014). Nutrition and dementia: A review of available research. https://www.alzint.org/u/nutrition-and-dementia.pdf
Chutngern, S., Chaichanawirote, U., & Hanrungcharotorn, U. (2018). Factors affecting dementia risk-reducing behaviors among older adult in Bangkok. Journal of Boromarajonani College of Nursing, Bangkok, 34(1), 81-90. (in Thai)
Department of Mental Health. (2024). Report of patients seeking psychiatric services. Department of Mental Health. (in Thai)
Department of Older Persons Affairs. (2022). Situation of Thai Older Persons in 2022. https://thaitgri.org/?p=40208 (in Thai)
Department of Older Persons Affairs. (2022). Statistics of the elderly. https://dop.go.th/th/know/side/1/1/1767 (in Thai)
Eliopoulos, C. (2021). Gerontological nursing (10th ed.). Lippincott Williams & Wilkins.
Hedayati, S., Damghanian, H., Farhadinejad, M., & Rastgar, A. A. (2023). Meta-analysis on application of protection motivation theory in preventive behaviors against COVID-19. International Journal of Disaster Risk Reduction, 103758. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103758
Institute of Geriatric Medicine, Faculty of Medicine Ramathibodi Hospital, Phramongkutklao Hospital, Faculty of Nursing Khon Kaen University. (2020). Full report of the study development of appropriate tools for use in dementia screening in the Thai Context. https://agingthai.dms.go.th/agingthai/wp-content/uploads/2021/03/book-19.pdf (in Thai)
Jia, R. X., Liang, J. H., Xu, Y., & Wang, Y. Q. (2019). Effects of physical activity and exercise on the cognitive function of patients with Alzheimer disease: A meta-analysis. BMC Geriatrics, 19(1), 181. https://doi.org/10.1186/s12877-019-1175-2
Jung, S. H., & Gu, M. O. (2024). Factors influencing dementia preventive behaviors of older adults at high risk of dementia: Application of extended health belief model. Research in Community and Public Health Nursing, 35(1), 22-36. https://doi.org/10.12799/rcphn.2023.00402
Napatpittayatorn, P., Kritpet, T., Muangpaisan, W., Srisawat, C., & Junnu, S. (2019). Effects of neurobic exercise on cognitive function and serum brain-derived neurotrophic factor in the normal to mild cognitive impaired older people: A randomized control trial. Songklanakarin Journal of Science and Technology, 41(3), 551-558. https://www.thaiscience.info/Journals/Article/SONG/10993175.pdf (in Thai)
Ong, F. M., Soh, L. K., Saimon, R., Saidi, I. H., Tiong, I. K., Myint, W. W., Mortell, M., & Japar, S. (2024). Predictors of fall protection motivation among older adults in rural communities in a middle-income country: A cross-sectional study using the protection motivation theory. Journal of Advanced Nursing, 80(12), 4946-4962.
Osborne, J. W. (2000). Prediction in multiple regression. Practical Assessment, Research & Evaluation, 7, 2. https://doi.org/10.7275/7j20-gg86
Park, J., & Shin, J. H. (2021). Factors influencing the dementia-preventive behaviors among middle-aged persons with chronic diseases in Korea. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(6), 2936. https://doi.org/10.3390/ijerph18062936
Penpo, P. (2020). Factors related to health promotion behaviors of the elderly in Wangsaiphun District, Phicit Province. Academic Journal of Mahasarakham Provincial Public Health Office, 4(8), 210-223. (in Thai)
Polit, F. D., Beck, T. C., & Owen, V. S. (2007). Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Research in Nursing & Health, 30(4), 459-467. https://doi.org/10.1002/nur.20199
Pratumwan, P., Vattanasomboon, P., & Pekalee, A. (2020). Applying the protection motivation theory in predicting motivation for COVID-19 preventive behaviors among Thai people in health region 3. Thai Journal of Public Health, 52(3), 294-308. (in Thai)
Prentice-Dunn, S., & Rogers, R. W. (1986). Protection motivation theory and preventive health: Beyond the health belief model. Health Education Research, 1(3), 153-161.
Sukchan, P., Niyomdecha, K., & Srichaisuwan, W. (2022). Factors related to dementia among elderly persons in Thailand: A systematic review. Princess of Naradhiwas University Journal, 14(1), 276-292. (in Thai)
Taheri-Kharameh, Z., Bashirian, S., Heidarimoghadam, R., Poorolajal, J., Barati, M., & Rásky, É., (2020). Predictors of fall protective behaviors among Iranian community-dwelling older adults: An application of the protection motivation theory. Clinical Interventions in Aging, 15, 123-129. https://doi.org/10.2147/CIA.S224224
Tiansawad, S. (2019). Instrument development for nursing research. Chiangmai NANa.
World Health Organization. (2023). Dementia. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารพยาบาลสาร
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
