มุมมองชีวิต ความหวัง และการปรับตัวของผู้สูงอายุชาวอาข่า: กรณีศึกษา ชุมชนอาข่าแห่งหนึ่งทางภาคเหนือของประเทศไทย
คำสำคัญ:
การปรับตัว, ความละเอียดอ่อนทางวัฒนธรรม, ผู้สูงอายุชาวอาข่า, ความหวัง, มุมมองชีวิตบทคัดย่อ
ผู้สูงอายุชนเผ่าชาติพันธุ์เผชิญความเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเศรษฐกิจที่ส่งผลต่อสุขภาวะทางใจ การเข้าใจประสบการณ์ชีวิตของผู้สูงอายุกลุ่มนี้ จึงสำคัญต่อการพัฒนาการดูแลที่เหมาะสม การวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจประสบการณ์เกี่ยวกับมุมมองชีวิต ความหวัง และการปรับตัวของผู้สูงอายุในชุมชนชาวอาข่าแห่งหนึ่งทางภาคเหนือของประเทศไทย ผู้ให้ข้อมูล คือ ผู้สูงอายุชาวอาข่า 12 คน (ชาย 6 คน, หญิง 6 คน) ที่คัดเลือกแบบเจาะจง เข้าร่วมการสนทนากลุ่ม 3 กลุ่ม เก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และการสังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์แก่นสาระ
ข้อค้นพบที่สำคัญ 4 แก่นเรื่องหลัก ได้แก่ 1) การยอมรับในโชคชะตาและการดำรงชีวิตอยู่อย่างสงบ 2) ความหวังที่ผูกโยงกับอนาคตของคนรุ่นหลัง 3) การสร้างคุณค่าผ่านการทำงานและการทำหน้าที่ในครอบครัว และ 4) ศรัทธาและความเข้มแข็งจากความอดทน ข้อค้นพบชี้ว่า แม้ผู้สูงอายุจะเผชิญความเปราะบาง แต่ความสามารถในการฟื้นพลังนั้นหยั่งรากลึกในบทบาททางครอบครัว ความรับผิดชอบต่อส่วนรวม และความเชื่อทางจิตวิญญาณ ความหวังของผู้สูงอายุมีลักษณะเป็นแบบคติรวมหมู่ซึ่งมุ่งเน้นไปที่สุขภาวะของลูกหลานมากกว่าเป้าหมายส่วนตน
ข้อค้นพบนี้ ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพจิตที่มีความละเอียดอ่อนทางวัฒนธรรม ก้าวข้ามแนวคิดแบบตะวันตก สนับสนุนและเสริมสร้างแหล่งพลังใจทางสังคมและวัฒนธรรมที่มีอยู่เดิมในชุมชนชาวอาข่า ตระหนักถึงคุณค่าของบทบาทผู้ดูแล และการบูรณาการความเชื่อทางจิตวิญญาณเข้ากับแผนการดูแล
เอกสารอ้างอิง
Abreu, T., Ribeiro, O., & Araújo, L. (2021). Gerotranscendence, religiosity, and life satisfaction: A study with clergy and consecrated religious individuals. Journal of Religion, Spirituality & Aging, 35(2), 92–111. https://doi.org/10.1080/15528030.2021.1978366
Barlow, M. A., Wrosch, C., & McGrath, J. J. (2020). Goal adjustment capacities and quality of life: A meta-analytic review. Journal of Personality, 88(2), 307-323. https://doi.org/10.1111/jopy.12492
Bernardo, A. B. I., & Ramos, S. D. A. (2024). Culturalizing theory and research on cognitive models of hope. Frontiers in Psychology, 15, 1457725. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1457725
Bernardo, A. B. I., Khan, A., & Salanga, H. (2018). Hope and satisfaction with life: Testing the mediating roles of self-esteem in three Asian cultures. Acción Psicológica, 15(2), 69-82. https://doi.org/10.5944/ap.15.2.23456
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Cai, H., Jin, Y., Liu, R., Zhang, Q., Su, Z., Ungvari, G. S., Tang, Y. L., Ng, C. H., Li, X. H., & Xiang, Y. T. (2023). Global prevalence of depression in older adults: A systematic review and meta-analysis of epidemiological surveys. Asian Journal of Psychiatry, 80, 103417. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2022.103417
Carstensen, L. L. (2021). Socioemotional selectivity theory: The role of perceived endings in human motivation. Gerontologist, 61(8), 1188-1196. https://doi.org/10.1093/geront/gnab116
Chen, L., Guo, W., & Perez, C. (2021). Social support and life satisfaction of ethnic minority elderly in China. The International Journal of Aging and Human Development, 92(3), 301-321. https://doi.org/10.1177/0091415019896224
Cheung, G., & Chan, C. (2002). The Satir model and cultural sensitivity: A Hong Kong reflection. Contemporary Family Therapy, 24(1), 199-215. https://doi.org/10.1023/A:1014338025464
Colla, R., Williams, P., Oades, L. G., & Camacho-Morles, J. (2022). “A new hope” for positive psychology: A dynamic systems reconceptualization of hope theory. Frontiers in Psychology, 13, 809053. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.809053
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage. https://pubhtml5.com/enuk/cykh/Creswell_and_Poth,_2018,_Qualitative_Inquiry_4th/
Devita, M., De Salvo, R., Ravelli, A., De Rui, M., Coin, A., Sergi, G., & Mapelli, D. (2022). Recognizing depression in the elderly: Practical guidance and challenges for clinical management. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 18, 2867–2880. https://doi.org/10.2147/NDT.S347356
Hernandez, S. C., & Overholser, J. C. (2021). A Systematic review of interventions for hope/ hopelessness in older adults. Clinical Gerontologist, 44(2), 97-111. https://doi.org/10.1080/07317115.2019.1711281
Khamluang, P., & Sudnongbua, S. (2020). The elderly Tai Lue ethnic group and stress that should not be overlooked. Sukhothai Thammathirat Open University Journal, 33(2), 19-34. (in Thai)
Lekas, H. M., Pahl, K., & Fuller Lewis, C. (2020). Rethinking cultural competence: Shifting to cultural humility. Health Services Insights, 13. 1178632920970580. https://doi.org/10.1177/1178632920970580
Lincoln, Y. S. & Guba, E.G. (1985). Naturalistic inquiry (Vol. 75). Sage. http://dx.doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8
Malterud, K., Siersma, V. D., & Guassora, A. D. (2016). Sample size in qualitative interview studies: Guided by information power. Qualitative Health Research, 26(13), 1753–1760. https://doi.org/10.1177/1049732315617444
Pamuk, D., Asadi Faezi, S., & Efe, M. (2025). Quo vadis gerotranscendence? A systematic literature network analysis of existing themes and emerging trends in gerotranscendence theory with a focus on international applications. Journal of Religion and Health. Journal of Religion and Health, 64(5), 3646-3672. https://doi.org/10.1007/s10943-025-02349-9
Pulla, V. (2017). Strengths-based approach in social work: A distinct ethical advantage. International Journal of Innovation, Creativity and Change, 3(2), 97-114.
Sadjapong, U., & Thongtip, S. (2023). Association between self-esteem and health-related quality of life among elderly rural community, Northern Thailand. Cogent Social Sciences, 9(2), 2282410. https://doi.org/10.1080/23311886.2023.2282410
Satir, V., Banmen, J., Gerber, J., & Gomori, M. (1991). The satir model: Family therapy and beyond. Science and Behavior Books.
Singkhorn, O., Apidechkul, T., Pitchalard, K., Moonpanane, K., Hamtanon, P., Sunsern, R., Leaungsomnapa, Y., & Thepsaw, J. (2021). Prevalence of and factors associated with depression in the hill tribe population aged 40 years and older in northern Thailand. International Journal of Mental Health Systems, 15(1), 62. https://doi.org/10.1186/s13033-021-00487-7
Siriwankulthon, I., Jiraporncharoen, W., Pinyapornpanish, K., Angkurawaranon, C., Rojanasumapong, A., Inpa, C., & Nantsupawat, N. (2020). Prevalence and factors associated with depression in elderly patients in family medicine outpatient clinic, Chiang Mai University. Journal of Mental Health of Thailand, 29(1), 1-11. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jmht/article/view/244111/168163 (in Thai)
Snyder, C. R., Harris, C., Anderson, J. R., Holleran, S. A., Irving, L. M., Sigmon, S. T., Yoshinobu, L., Gibb, J., Langelle, C., & Harney, P. (1991). The will and the ways: Development and validation of an individual-differences measure of hope. Journal of Personality and Social Psychology, 60(4), 570–585. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.4.570
Thipprakmas, R. (2021). Social protective factors in depression among the elderly: The role of family, social and community supports. Regional Health Promotion Center 9 Journal, 15(37), 339-351. (in Thai)
Tomás, J. M., Sancho, P., Oliver, A., & Cummins, R. D. (2020). Predicting well being among the elderly: The role of coping strategies. Frontiers in Psychology, 11, 616. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00616
Tseng, C. F., Wittenborn, A. K., Blow, A. J., Chao, W., & Liu, T. (2020). The development of marriage and family therapy in East Asia (China, Taiwan, Japan, South Korea, and Hong Kong): Past, present, and future. Journal of Family Therapy, 42(4), 477-498. https://doi.org/10.1111/1467-6427.12285
Wrosch, C., & Scheier, M. F. (2020). Adaptive self-regulation, subjective well‑being, and physical health: The importance of goal adjustment capacities. In J. Kuhl & J. Heckhausen (Eds.), Advances in Motivation Science (Vol. 7, pp. 199–238). Elsevier. https://doi.org/10.1016/bs.adms.2019.07.001
Wu, J. (2022). Indigeneity and fluid ethnic identity: Recognition of Akha group in Thailand. Journal of Language and Culture, 41(2), 144-169. https://research-management.mq.edu.au/ws/portalfiles/portal/423793042/Publisher_version.pdf
Zhao, Y., & Huang, Y. (2021). The mobility of the elderly and family based care: A case study of Chinese migrant (grand) parents. In O. Ryndyk., B. Suter., & G. Odden (Eds.), Migration to and from Welfare States (pp. 15–32). IMISCOE Research Series, Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-67615-5_2
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารพยาบาลสาร
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
