ภาระการรักษาในผู้สูงอายุโรคเบาหวานในชุมชน: ความท้าทายและกลยุทธ์สนับสนุน จากระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิ
คำสำคัญ:
โรคเบาหวาน, ผู้สูงอายุ, ระบบสุขภาพปฐมภูมิ, ภาระการรักษาบทคัดย่อ
โรคเบาหวานนับเป็นปัญหาด้านสุขภาพที่สำคัญในกลุ่มผู้สูงอายุ โดยผู้สูงอายุจำนวนมากต้องเผชิญกับ “ภาระจากการรักษา” ซึ่งหมายถึงภาระงานและความรับผิดชอบที่ผู้ป่วยต้องแบกรับในการจัดการตนเองตามแผนการรักษา ได้แก่ การรับประทานยา การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ การติดต่อประสานงานกับหน่วยบริการสุขภาพ โดยเฉพาะผู้สูงอายุในชุมชน ซึ่งมักเผชิญข้อจำกัดด้านการเข้าถึงบริการสุขภาพและขาดความรอบรู้ด้านสุขภาพ ภาระเหล่านี้อาจส่งผลกระทบทั้งการไม่ยึดมั่นต่อแผนการรักษา และคุณภาพชีวิตที่ลดลง
บทความวิชาการนี้เป็นการสังเคราะห์เชิงแนวคิดเกี่ยวกับภาระจากการรักษา มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอการวิเคราะห์อย่างครอบคลุมเกี่ยวกับบริบท และองค์ประกอบของภาระจากการรักษาในผู้สูงอายุโรคเบาหวานในชุมชน ประกอบด้วย 1) มิติของภาระจากการรักษา 2) แนวทางการประเมินภาระจากการรักษา 3) ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาระจากการรักษา 4) ความท้าทายของระบบสุขภาพปฐมภูมิในการลดภาระจากการรักษาของผู้สูงอายุโรคเบาหวาน และ 5) กลยุทธ์สนับสนุนจากระบบสุขภาพปฐมภูมิเพื่อลดภาระจากการรักษาในผู้สูงอายุ
ระบบสุขภาพปฐมภูมิในฐานะกลไกหลักในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุในชุมชน ควรออกแบบบริการที่ไม่เพิ่มภาระให้กับผู้สูงอายุ ในขณะเดียวกันช่วยส่งเสริมให้ผู้สูงอายุสามารถดำรงชีวิตประจำวันได้อย่างมีคุณภาพ และสอดคล้องกับบริบทเฉพาะของตนเองอย่างแท้จริง เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานอย่างยั่งยืนในระยะยาว
เอกสารอ้างอิง
Bitterfeld, L., & Reed, S. M. (2024). Conceptualizing treatment burden among people with type 2 diabetes. Nursing Forum, 2024(1), 9974083. https://doi.org/10.1155/2024/9974083
Chakchouy, S. (2025). Health literacy and blood sugar control among elderly people with diabetes, Na Bon District, Nakhon Si Thammarat province. Academic Journal for Primary Care and Public Health Development, 3(1), 38-50. (in Thai)
Dechakul, M. (2021). The role of community nurse practitioner in diabetes elderly Care. Thai Red Cross Nursing Journal, 14(1), 82-94. (in Thai)
Department of Disease Control. (2022). Report on the situation of diabetes and hypertension in Thailand. Ministry of Public Health. (in Thai)
Eton, D. T., Yost, K. J., Lai, J. S., Ridgeway, J. L., Egginton, J. S., Rosedahl, J. K., Linzer, M., Boehm, D. H., Thakur, A., Poplau, S., Odell, L., Montori, V. M., May, C. R., & Anderson, R. T. (2017). Development and validation of the patient experience with treatment and self-management (PETS): A patient-reported measure of treatment burden. Quality of Life Research, 26(2), 489–503. https://doi.org/10.1007/s11136-016-1397-0
Gebreyohannes, E. A., Gebresillassie, B. M., Mulugeta, F., Dessu, E., & Abebe, T. B. (2023). Treatment burden and health-related quality of life of patients with multimorbidity: A cross-sectional study. Quality of Life Research, 32(11), 3269-3277. https://doi.org/10.1007/s11136-023-03473-3
Hanput, D., & Rahothan, N. (2023). Self-care behaviors of type 2 diabetes patients at Danchang Hospital. Journal of Health and Nursing Ubon Ratchathani University, 2(2), 127-138. (in Thai)
Iamtrakul, P., Chayphong, S., Haider, M. A., & Crizzle, A. M. (2023). Older adults access to health care services in Ban Phaeo, Thailand: A case study using geospatial analysis. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 22, 100946. https://doi.org/10.1016/j.trip.2023.100946
Jiang, R., Xin, Y., Peng, S., Zhou, Y., Zhang, X., Shi, Y., Chang, G., Yang, M., Huang, L., Xu, L., Wei, X., & Wang, Y. (2025). Facilitators and barriers to chronic non-communicable disease management under family doctor contracting services in China. Frontiers in Medicine, 12, 1506016. https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1506016
Kaewmoon, P., Nanthamongkolchai, S., Munsawengsub, C., Pitikultang, C., & Yodmai, K. (2020). Health promotion program with family participation among uncontrolled type 2 diabetic elderly. Thai Journal of Health Education, 43(2), 119-133. (in Thai)
Lee, J. E., Lee, J., Shin, R., Oh, O., & Lee, K. S. (2024). Treatment burden in multi-morbidity: An integrative review. BMC Primary Care, 25, 352. https://doi.org/10.1186/s12875-024-02586-z
Li, T. J., Zhou, J., Ma, J. J., Luo, H. Y., & Ye, X. M. (2022). What are the self-management experiences of the elderly with diabetes? A systematic review of qualitative research. World Journal of Clinical Cases, 10(4), 1226-1241. https://doi.org/10.12998/wjcc.v10.i4.1226
Lin, K., Yao, M., Andrew, L., Li, R., Chen, Y., Oosthuizen, J., Sim, M., & Chen, Y. (2024). Exploring treatment burden in people with type 2 diabetes mellitus: A thematic analysis in China’s primary care settings. BMC Primary Care, 25(1), 88. https://doi.org/10.1186/s12875-024-02301-y
National Health Systems Research Institute. (2020). Direction for the development of primary care services for older persons in the community. Health Systems Research Institute. (in Thai)
National Statistical Office. (2024). The 2024 survey of the older persons in Thailand: Provincial level. Ministry of Digital Economy and Society. (in Thai)
Phanlek, N., Suwankruhasn, N., & Chintanawat, R. (2022). Factors predicting self-management among older persons with type 2 diabetes mellitus. Nursing Journal CMU, 49(4), 99-113. (in Thai)
Pinyopornpanich, B., Suchatsoonthorn, C., & Ruanfrattanatrai, W. (2022). The national public health reforms and the challenges of primary care service systems. Disease Control Journal, 48(3), 667-679. https://doi.org/10.14456/dcj.2022.56 (in Thai)
Poum, A. (2020). Behavior of preventing complications of diabetic mellitus among diabetic mellitus type 2 at Nakhon Sawan Province. Journal for Community Development and Life Quality, 8(3), 603-614. (in Thai)
Punklang, P., Boonrod, C., Pudate, S., & Buangam, N. (2024). Factors predicting sweet, fatty, and salty food consumption behaviors among elderly people in Chakkarat District, Nakhon Ratchasima Province. Thai Journal of Health Education, 47(2), 181-195. (in Thai)
Rasekaba, T. M., Pereira, P., Vinaya, R. G., Johnson, R., Mckechnie, R., & Blackberry, I. (2022). Exploring telehealth readiness in a resource limited setting: Digital and health literacy among older people in rural India (DAHLIA). Geriatrics (Basel), 7(2), 28. https://doi.org/10.3390/geriatrics7020028
Ruangsuksud, P., Sangchart, B., Sangruangake, M., & Juntapim, S. (2021). A concept analysis: Treatment burden for chronic illness. Journal of Nursing and Health Care, 39(4), 6-15. (in Thai)
Saringkarn, S., Thipsut, T., & Munluan, K. (2024). The control of sugar level among type 2 diabetes patients by an individual and family self-management. The Public Health Journal of Burapha University, 19(1), 68-80. (in Thai)
Selvakumar, D., Sivanandy, P., Ingle, P. V., & Theivasigamani, K. (2023). Relationships between treatment burden, health literacy, and medication adherence in older adults coping with multiple chronic conditions. Medicina (Kaunas), 59(8), 1401. https://doi.org/10.3390/medicina59081401
Sinclair, A., Saeedi, P., Kaundal, A., Karuranga, S., Malanda, B., & Williams, R. (2020). Diabetes and global ageing among 65-99-year-old adults: Findings from the International Diabetes Federation Diabetes Atlas (9th ed.). Diabetes Research Clinical Practice, 162, 108078. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2020.108078
Tran, V. T., Harrington, M., Montori, V. M., Barnes, C., Wicks, P., & Ravaud, P. (2014). Adaptation and validation of the treatment burden questionnaire (TBQ) in English using an internet platform. BMC Medicine, 12, 109. https://doi.org/10.1186/1741-7015-12-109
Wang, A., Zhu, B., Huang, J., Wong, M. C. S., & Xue, H. (2023). Quality of primary healthcare in China: Challenges and strategies. Hong Kong Medical Journal, 29(5), 372-374. https://doi.org/10.12809/hkmj235149
Wungrath, J., Saengyo, S., & Ummee, K. (2018). Barriers to health care practice that impact to glycemic control among elderly with diabetes mellitus. Journal of Community Development and Life Quality, 6(2), 351-361. (in Thai)
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารพยาบาลสาร
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
