การพัฒนาโปรแกรมการสอนแนะร่วมกับใช้แอปพลิเคชันไลน์ต่อพฤติกรรมการดูแลตนเอง เพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง: การวิจัยและพัฒนา
คำสำคัญ:
การสอนแนะ, ล้างไตทางช่องท้อง, พฤติกรรมการดูแลตนเองบทคัดย่อ
ภาวะน้ำเกินมีความสัมพันธ์กับการเพิ่มขึ้นของอัตราการเจ็บป่วยและการเสียชีวิต ในผู้ป่วยที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้อง การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาโปรแกรมการสอนแนะร่วมกับใช้แอปพลิเคชันไลน์ และเปรียบเทียบพฤติกรรมการดูแลตนเองเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินและอุบัติการณ์การเกิดภาวะน้ำเกินในผู้ป่วย ระหว่างกลุ่มทดลองกับกลุ่มควบคุม กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยไตเรื้อรังระยะที่ 5 ที่ได้รับการบำบัดทดแทนไตด้วยการล้างไตทางช่องท้อง ณ คลินิกล้างไตทางช่องท้อง โรงพยาบาลม่วงสามสิบ จำนวน 60 คน เลือกตัวอย่างแบบเจาะจง แบ่งออกเป็นกลุ่มทดลอง จำนวน 30 คน ที่ได้รับโปรแกรมการสอนแนะร่วมกับใช้แอปพลิเคชันไลน์ และกลุ่มควบคุม จำนวน 30 คน ที่ได้รับการพยาบาลตามมาตรฐาน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย โปรแกรมการสอนแนะร่วมกับใช้แอปพลิเคชันไลน์ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคลและสุขภาพ แบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลตนเอง และแบบบันทึกอุบัติการณ์การเกิดภาวะน้ำเกิน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติ chi-square test, risk difference, independent sample t-test และ ANCOVA
ผลการวิจัยพบว่า
1. โปรแกรมการสอนแนะร่วมกับใช้แอปพลิเคชันไลน์ มีค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหาอยู่ระหว่าง 0.82-1.00 ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้
2. เมื่อควบคุมคะแนนพฤติกรรมการดูแลตนเองเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินก่อนการทดลองแล้วพบว่า คะแนนพฤติกรรมการดูแลตนเองเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้องภายหลังการทดลองของกลุ่มทดลองสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F(1, 57) = 342.03, p < .001)
3. อุบัติการณ์การเกิดภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้องของกลุ่มทดลอง (ร้อยละ 13.33) ต่ำกว่ากลุ่มควบคุม (ร้อยละ 43.33) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (c2 = 6.648, p < .05)
ผลการศึกษาครั้งนี้ให้ข้อเสนอแนะว่า โรงพยาบาลระดับชุมชนสามารถนำโปรแกรมนี้ไปประยุกต์ใช้กับผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้อง โดยเฉพาะกิจกรรมตามโปรแกรมร่วมกับใช้แอปพลิเคชันไลน์เพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้องได้
เอกสารอ้างอิง
Anutrakulchai, S., Tatiyanupanwong, S., Kananuraks, S., Lukkanalikitkul, E., Kongpetch, S., Chotmongkol, W., Morley, M. G., Thinkhamrop, W., Thinkhamrop, B., Kleebchaiyaphum, C., Khianchanach, K., Chunghom, T., & Morley, K. E. (2025). Effect of the Chronic Kidney Disease-Peritoneal Dialysis (CKD-PD) App on improvement of overhydration treatment in patients on peritoneal dialysis: Randomized controlled trial. Journal of Medical Internet Research, 27, e70641. https://doi.org/10.2196/70641
Bello, A. K., Okpechi, I. G., Osman, M. A., Cho, Y., Cullis, B., Htay, H., Jha, V., Makusidi, M. A., McCulloch, M., Shah, N., Wainstein, M., & Johnson, D. W. (2022). Epidemiology of peritoneal dialysis outcomes. Nature Reviews Nephrology, 18(12), 779–793. https://doi.org/10.1038/s41581-022-00623-7
Boonchokchoy, P., Thumnus, P., Buanet, T., & Khummongkol, S. (2025). Effects of self-regulation program on volume overload control in end-stage renal disease patients undergoing peritoneal dialysis at Nakornping Hospital. Journal of Nakornping Hospital, 16(1), 31–49. (in Thai)
Chao, S. M., Pan, C. K., Wang, M. L., Fang, Y. W., & Chen, S. F. (2024). Functionality and usability of mHealth apps in patients with peritoneal dialysis: A systematic review. Healthcare, 12(5), 593. https://doi.org/10.3390/healthcare12050593
Chao, S. M., Wang, M. L., Fang, Y. W., Lin, M. L., & Chen, S. F. (2024). Mobile apps for patients with peritoneal dialysis: Systematic app search and evaluation. Healthcare, 12(7), 719. https://doi.org/10.3390/healthcare12070719
Fongthong, T. (2023). Chronic kidney disease (CKD). Newsletter of the Academic Center for Drug System Monitoring and Development, 14(52), 22-33. https://www.thaidrugwatch.org/download/series/series52.pdf
Ingsathit, A., Shayakul, C., Chaiprasert, A., Thirakhupt, P., Siriwong, T., Sangthawan, P., Ophascharoensuk, V., Pichaiwong, W., Kiatsunthorn, K., Gojaseni, P., & Chongsuntipong, R. (2017). Progression and outcomes of CKD in Thai SEEK population. Health Systems Research Institute. https://kb.hsri.or.th/dspace/handle/11228/4768?show=full (in Thai)
Jaelani, T. R., Ibrahim, K., Jonny, J., Pratiwi, S. H., Haroen, H., Nursiswati, N., & Ramadhani, B. P. (2023). Peritoneal dialysis patient training program to enhance independence and prevent complications: A scoping review. International Journal of Nephrology and Renovascular Disease, 16, 207–222. https://doi.org/10.2147/IJNRD.S414447
Kanjanawasee, S. (2016). Research and development for Thai education. Silpakorn Educational Research Journal, 8(2), 1-18. (in Thai)
Kim, Y. L., & Biesen, W. V. (2017). Fluid overload in peritoneal dialysis patients. Seminars in Nephrology, 37(1), 43–53. https://doi.org/10.1016/j.semnephrol.2016.10.006
Kumruang, K., Benjakul, S., Kengganpanich, T., Kengganpanich, M., & Lattanand, K. (2017). Effects of a self-regulated program to control volume overload among patients with end stage renal disease receiving continuous ambulatory peritoneal dialysis. Journal of Public Health, 47(3), 326–338. (in Thai)
Law, M. C., Kwan, B. C., Fung, J. S., Chow, K. M., Ng, J. K. C., Pang, W. F., Cheng, P. M., Leung, C. B., Li, P. K. T., & Szeto, C. C. (2019). The efficacy of managing fluid overload in chronic peritoneal dialysis patients by a structured nurse-led intervention protocol. BMC Nephrology, 20(1), 454. https://doi.org/10.1186/s12882-019-1596-3
Li, J., Yu, J., Huang, N., Ye, H., Wang, D., Peng, Y., Guo, X., Yi, C., Yang, X., & Yu, X. (2021). Prevalence, risk factors and impact on outcomes of 30-day unexpected rehospitalization in incident peritoneal dialysis patients. BMC Nephrology, 22(1), 4. https://doi.org/10.1186/s12882-020-02201-0
Lukkanalikitkul, E., Kongpetch, S., Chotmongkol, W., Morley, M. G., Anutrakulchai, S., Srichan, C., Thinkhamrop, B., Chunghom, T., Wiangnon, P., Thinkhamrop, W., & Morley, K. E. (2022). Optimization of the chronic kidney disease-peritoneal dialysis app to improve care for patients on peritoneal dialysis in Northeast Thailand: User-centered design study. JMIR Formative Research, 6(7), e37291. https://doi.org/10.2196/37291
National Institutes of Health in US. (2023). 2023 Annual Data Report: End stage renal disease: Chapter 1 incidence, prevalence, patient characteristics, and treatment modalities. U.S. Department of Health and Human Services: The United States government. https://usrds-adr.niddk.nih.gov/2023/end-stage-renal-disease/1-incidence-prevalence-patient-characteristics-and-treatment-modalities
Orem, D. E., Taylor, S. G., & Renpenning, K. M. (2001). Nursing: Concepts of practice (6th ed.). Mosby.
Parsloe, E., Leedham, M., & Newell, D. (2022). Coaching and mentoring (4th ed.). Kogan Page.
Pasloe, E., & Wray, M. (2005). Coaching and mentoring (3rd ed.). Kogan page.
Ratanakitsunthorn, S. (2013). Self–management behaviors and volume overload in patients with CAPS receiving self–management program [Master’s thesis, Rangsit University]. https://rsuir-library.rsu.ac.th/handle/123456789/1289
Satirapoj, B. (Ed.). (2025). Thailand Renal Replacement Therapy (TRT) registry 2023 annual data report. The Nephrology Society of Thailand. https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2025/03/Ebook-TRT-book-2023-10-Mar-2025Final.pdf
Srikongpan, K., & Sarapan, P. (2018). Effects of case management in chronic kidney disease patients on volume overload, chronic kidney disease clinic, Kumphawapi Hospital. Udonthani Hospital Medical Journal, 26(2), 166–177. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/udhhosmj/article/view/159190/115154 (in Thai)
Suttavat, P., Maninet, S., & Nakrit, B. (2022). The development of a coaching program on self-care behaviors among patients with chronic kidney disease. Journal of The Police Nurses, 14(2), 278–288. (in Thai)
Thurlow, J. S., Joshi, M., Yan, G., Norris, K. C., Agodoa, L. Y., Yuan, C. M., & Nee, R. (2021). Global epidemiology of end-stage kidney disease and disparities in kidney replacement therapy. American Journal of Nephrology, 52(2), 98-107. https://doi.org/10.1159/000514550
Wongsabut, P., Prapaipanich, W., & Malathum, P. (2017). Self-care behavior among persons with continuous ambulatory peritoneal dialysis experiencing complications. Journal of Nursing and Health Care, 35(2), 6–15. (in Thai)
Wongwanich, S. (2016). Educational research methodology: Inspiring new perspective. Icon printing. (in Thai)
Zheng, S., & Auguste, B. L. (2023). Five things to know about volume overload in peritoneal dialysis. Canadian Journal of Kidney Health and Disease, 10, 20543581221150590. https://doi.org/10.1177/20543581221150590
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารพยาบาลสาร
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
