บทบาทพยาบาลจิตเวชในการส่งเสริมความเข้มแข็งในชีวิตของผู้ดูแล ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม

ชาลินี สุวรรณยศ; วรเศรษฐ์ วัชรโรจนสกุล; สุวิท อินทอง

ผู้แต่ง

ชาลินี สุวรรณยศ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
วรเศรษฐ์ วัชรโรจนสกุล วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีเชียงใหม่
สุวิท อินทอง คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำสำคัญ:

ปัญหาพฤติกรรม อารมณ์และจิตใจของผู้ป่วยสมองเสื่อม, ผู้ดูแล, ภาวะสมองเสื่อม, พยาบาลจิตเวช, ความเข้มแข็งในชีวิต

บทคัดย่อ

ภาวะสมองเสื่อม เป็นภาวะเสื่อมถอยของสมองที่ส่งผลต่อการคิด ความจำ อารมณ์ พฤติกรรม และความสามารถในการดำเนินชีวิตประจำวัน ผู้ดูแลผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมโดยเฉพาะในรายที่มีปัญหาพฤติกรรม อารมณ์และจิตใจ เช่น ความก้าวร้าว หงุดหงิด เดินไปมาไม่หยุด หรือหลงผิด มักเผชิญกับความเครียด ภาระการดูแล และผลกระทบทางจิตใจอย่างมาก การส่งเสริมความเข้มแข็งในชีวิต จึงเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้ผู้ดูแลสามารถปรับตัวต่อสถานการณ์ที่ก่อให้เกิดความเครียด ฟื้นฟูพลังใจ และดำรงสุขภาพจิตได้อย่างยั่งยืน โดยแนวคิดของ กรอทเบอร์ก อธิบายองค์ประกอบของ ความเข้มแข็งในชีวิตว่า ประกอบด้วย “สิ่งที่ตนมี” “สิ่งที่ตนเป็น” และ “สิ่งที่ตนสามารถทำได้” ซึ่งทั้งหมดเป็นปัจจัยปกป้อง ที่ช่วยให้ผู้ดูแลรับมือกับภาวะเครียดจากการดูแลผู้ป่วยได้อย่างมีประสิทธิภาพ

พยาบาลจิตเวชมีบทบาทสำคัญในการบูรณาการแนวคิดความเข้มแข็งในชีวิตเข้ากับกระบวนการพยาบาลจิตเวช โดยครอบคลุมการประเมิน การวางแผน การดำเนินการพยาบาล และการประเมินผล ตลอดจนการปฏิบัติการพยาบาลใน 4 มิติ ได้แก่ การส่งเสริม การป้องกัน การบำบัดรักษา และการฟื้นฟู เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งในชีวิตของผู้ดูแล การพยาบาลที่มุ่งเน้นการเสริมสร้างความเข้มแข็งในชีวิต ช่วยให้ผู้ดูแลสามารถปรับตัวต่อความเครียดที่เกี่ยวข้องกับการดูแลได้ดียิ่งขึ้น ลดภาระของผู้ดูแล เพิ่มขีดความสามารถในการรับมือกับอาการทางพฤติกรรมและจิตใจของผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม และท้ายที่สุด คือ ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของทั้งผู้ดูแลและผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม นอกจากนี้ การดำเนินการดังกล่าว ช่วยให้ผู้ดูแลตระหนักรู้ในคุณค่าและศักยภาพของตนเอง มีเครือข่ายสนับสนุนที่มั่นคง และมีทักษะในการจัดการปัญหาอย่างสร้างสรรค์ ส่งผลให้ผู้ดูแลมีความเครียดลดลง มีความเข้มแข็งในชีวิตมากขึ้น มีสุขภาวะทางอารมณ์ที่ดีขึ้น และมีคุณภาพชีวิตโดยรวมที่ดีขึ้น

เอกสารอ้างอิง

Alzheimer’s Association. (2024). 2024 Alzheimer’s disease facts and figures. Alzheimer's & Dementia, 20(5), 3708–3821. https://doi.org/10.1002/alz.13809

Duangjina, T., Hershberger, P. E., Gruss, V., & Fritschi, C. (2025). Resilience in family caregivers of Asian older people with dementia: An integrative review. Journal of Advanced Nursing, 81(1), 156–170. https://doi.org/10.1111/jan.16272

Grotberg, E. H. (1995). A guide to promoting resilience in children: Strengthening the human spirit. Bernard van Leer Foundation.

Hatch, S., Seitz, D. P., Bruneau, M. A., Ewa, V., Feldman, S., Goldberg, Y., Goodarzi, Z., Herrmann, N., Colborne, D. H., Henri-Bhargava, A., Ismail, Z., Kirkham, J., Kumar, S., Lanctôt, K. L., Thompson, W., Porter, J., & Watt, J. A. (2025). The Canadian coalition for seniors' mental health Canadian clinical practice guidelines for assessing and managing behavioural and psychological symptoms of dementia (BPSD). Canadian Geriatrics Journal, 28(1), 91–102. https://doi.org/10.5770/cgj.28.820

Herrero, R., & Díaz, A. (2025). The role of resilience as a buffer for burden and psychological distress in ADS caregivers: A cross-sectional study. Science, 7(2), 38. https://doi.org/10.3390/sci7020038

James, I. A., Gray, K., Moniz-Cook, E., Lee, K., Reichelt, K., & Richardson, J. (2022). Behavioural and psychological symptoms of dementia: A new framework for holistic understanding and non-pharmacological management. BJPsych Advances, 28(1), 11–20. https://doi.org/10.1192/bja.2021.12

Kocabaş, D., Karaçar, Y., & Barçin, N. E. (2025). The effect of psychological resilience and self-efficacy on caregiver burden: A cross-sectional study among caregivers of people with Alzheimer's disease. Nursing Open, 12(8), e70288. https://doi.org/10.1002/nop2.70288

Kummabutr, J., Buaboon, N., & Kaewsriwong, S. (2025). Factors predicting resilience among caregivers of people with chronic illness: A cross-sectional study of Thai caregivers. Belitung Nursing Journal, 11(3), 305–313. https://doi.org/10.33546/bnj.3711

Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.

Maqsood, A., Gul, S., Noureen, N., & Yaswi, A. (2024). Dynamics of perceived stress, stress appraisal, and coping strategies in an evolving educational landscape. Behavioral sciences (Basel, Switzerland), 14(7), 532. https://doi.org/10.3390/bs14070532

McKenna, O., Fakolade, A., Cardwell, K., Langlois, N., Jiang, K., & Pilutti, L. A. (2022). Towards conceptual convergence: A systematic review of psychological resilience in family caregivers of persons living with chronic neurological conditions. Health Expectations, 25(1), 4–37. https://doi.org/10.1111/hex.13374

Rohayati, R., & Pradana, A. A. (2025). Factors associated with resilience family caregiver of patients with dementia. Journal Keperawatan Komprehensif (Comprehensive Nursing Journal), 11(1), 72–79. https://doi.org/10.33755/jkk.v11i1.792

Suvanayos, C. (2025). Psychiatric nursing: People with dementia and their caregivers. Nantapan Printing.

Syawalia, A. S., Yulianti, E., Lestari, P., & Widajanti, N. (2025). Resilience among dementia caregivers: A literature review. International Journal of Scientific Advances, 6(6), 1203–1208. https://doi.org/10.51542/ijscia.v6i6.32

Tan, K. P., Ang, J. K., Koh, E. B. Y., Pang, N. T. P., & Mat Saher, Z. (2023). Relationship of psychological flexibility and mindfulness to caregiver burden, and depressive and anxiety symptoms in caregivers of people with dementia. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 4232. https://doi.org/10.3390/ijerph20054232

Teahan, Á., Lafferty, A., McAuliffe, E., Phelan, A., O'Sullivan, L., O'Shea, D., & Fealy, G. (2018). Resilience in family caregiving for people with dementia: A systematic review. International Journal of Geriatric Psychiatry, 33(12), 1582–1595. https://doi.org/10.1002/gps.4972

Umpimai, N., Sangon, S., & Nintachan, P. (2025). Factors influencing psychological distress in caregivers of people with dementia. Healthcare, 13(13), 1582. https://doi.org/10.3390/healthcare13131582

Watchararotchanasakul, W., Suvanayos, C., & Phatarasakul, P. (2024). Effect of the resilience enhancing program on stress among family caregivers of persons with dementia. Journal of Nursing and Health Science Research, 16(2), e271031. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/unc/article/view/e271031

World Health Organization. (2026). Dementia. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia