ความสัมพันธ์ระหว่างสภาวะทันตสุขภาพช่องปากและผลของการฟื้นฟูสมรรถภาพ ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ในเครือข่ายโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเวียงสระ อำเภอเวียงสระ จังหวัดสุราษฎร์ธานี

มณี นันทรัตน์กุล

ผู้แต่ง

มณี นันทรัตน์กุล โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเวียงสระ

คำสำคัญ:

ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง, สภาวะทันตสุขภาพช่องปาก, ผลการฟื้นฟูสมรรถภาพ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาวะทันตสุขภาพช่องปากในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ การออกเสียง ริมฝีปาก เนื้อเยื่อในช่องปาก ลิ้น เหงือก ฟัน ฟันเทียม น้ำลาย และการกลืน 2) ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสภาวะทันตสุขภาพช่องปากในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและ ผลของการฟื้นฟูสมรรถภาพ กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะฟื้นฟูที่มารับการติดตาม ครั้งแรกหลังจำหน่ายจากโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเวียงสระ ระหว่างเดือนพฤษภาคม - สิงหาคม 2568 จำนวนทั้งสิ้น 114 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์ข้อมูลทั่วไป แบบประเมินความรุนแรงของโรคหลอดเลือดสมอง แบบประเมินความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันและแบบประเมินสภาวะสุขภาพช่องปากและฟันเทียมฉบับดัดแปลง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา ร้อยละ และสถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการวิจัยพบว่า 1) ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมีสภาวะสุขภาพช่องปากปานกลาง มีฟันมากกว่า 20 ซี่ ร้อยละ 54.4 และมีคู่สบฟันหลังมากกว่า 4 คู่ ร้อยละ 48.25 2) ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างสภาวะทันตสุขภาพช่องปากกับผลการฟื้นฟูสมรรถภาพของผู้ป่วยโรคหลอดสมอง กลุ่มงานทันตกรรมควรร่วมมือกับสหวิชาชีพในการวางแผนดูแลทันตสุขภาพแบบองค์รวม ตั้งแต่ระยะรักษาในหอผู้ป่วย ไปจนถึงการเยี่ยมบ้าน พร้อมให้คำแนะนำผู้ดูแลและจัดระบบช่องทางพิเศษ สำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่ต้องการรักษาทันตกรรม

เอกสารอ้างอิง

Aoyagi, M., Furuya, J., Matsubara, C., Yoshimi, K., Nakane, A., Nakagawa, K., Inaji, M., Sato, Y., Tohara, H., Minakuchi, S., & Maehara, T. (2021). Association between Improvement of Oral Health, Swallowing Function, and Nutritional Intake Method in Acute Stroke Patients. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(21), 11379. https://doi.org/10.3390/ijerph182111379

Cardoso, A. F., Ribeiro, L. E., Santos, T., Pinto, M., Rocha, C., & Magalhães, J. (2023). Oral hygiene in patients with stroke: A best practice implementation project protocol. Nursing Reports, 13(1), 148–156. https://doi.org/10.3390/nursrep13010016

‌Eto, F., Tomohisa Nezu, Nishi, H., Aoki, S., Tasaka, S., Susumu Horikoshi, Yano, K., Kawaguchi, H., & Maruyama, H. (2024). Oral condition at admission predicts functional outcomes and hospital-acquired pneumonia development among acute ischemic stroke patients. Clinical Oral Investigations, 28(8). https://doi.org/10.1007/s00784-024-05833-w

‌ Feigin, V. L., Brainin, M., Norrving, B., Martins, S., Sacco, R. L., Hacke, W., Fisher, M., Pandian, J., & Lindsay, P. (2022). World stroke organization (WSO): Global stroke fact sheet 2022. International Journal of Stroke, 17(1),18–29. https://doi.org/10.1177/17474930211065917

Gerreth, P., Gerreth, K., Maciejczyk, M., Zalewska, A., & Hojan, K. (2021). Is an Oral Health Status a Predictor of Functional Improvement in Ischemic Stroke Patients Undergoing Comprehensive Rehabilitation Treatment?. Brain Sciences, 11(3), 338. https://doi.org/10.3390/brainsci11030338

Gopal, A. (2008). Stroke and oral health. Vital, 5(3), 40–42.

Hombo, A., Kato, K., Jokaji-Ishimiya, M., Kobayashi, Y., Hase, T., & Kawashiri, S. (2025). Aspiration Pneumonia Incidence and Recurrence in Elderly Stroke Patients: Oral Hygiene and Functional Status. International Dental Journal, 75(6), 103902. https://doi.org/10.1016/j.identj.2025.103902

Intarakamhang, P., Ing-aram, P., & Khunadorn, F. (1993). Prediction of hemiplegic stroke rehabilitation outcome by FIM score. Journal of Thai Rehabilitation, 3, 20–27.

Langdon, C., & Blacker, D. (2010). Dysphagia in stroke: a new solution. Stroke Research

and Treatment, 2010, 1-6. https://doi.org/10.4061/2010/570403

Lieber, A. C., Hong, E., Putrino, D., Nistal, D. A., Pan, J. S., & Kellner, C. P. (2018). Nutrition, energy expenditure, dysphagia, and self-efficacy in stroke rehabilitation: A review of the literature. Brain Sciences, 8(12). 218. https://doi.org/10.3390/brainsci8120218

Limpuangthip, N., Komin, O., Chaichaowarat, J., & Phumkor, P. (2023). Cross-cultural translation and modification of the revised oral assessment guide for oral health assessment by non-dentists. BDJ Open, 9(1), 42.

Martino, R., Foley, N., Bhogal, S., Diamant, N., Speechley, M., & Teasell, R. (2005). Dysphagia after stroke: incidence, diagnosis, and pulmonary complications. Stroke a Journal of Cerebral Circulation, 36(12), 2756–2763.

Moldvai, J., Orsós, M., Herczeg, E., Uhrin, E., Kivovics, M., & Németh, O. (2022). Oral health status and its associated factors among post-stroke inpatients: a cross-sectional study in Hungary. BMC Oral Health, 22(1), 234.

National Health Data Center. (n.d.). Health Data Center. Ministry of Public Health Thailand. Retrieved May 25, 2025, from https://hdc.moph.go.th/sni/public/main

Nilanont, Y., Phattharayuttawat, S., Chiewit, P., Chotikanuchit, S., Limsriwilai, J., Chalernpong, L., Yamkaew, N., Lirathpong, N., Anprasertporn, P., Komoltri, C., Prayoonwiwat, N., & Poungvarin, N. (2010). Establishment of the Thai version of National Institute of Health Stroke Scale (NIHSS) and a validation study. Journal of the Medical Association of Thailand, 93(Suppl. 1), S171–S178.

Noisombut, R., Tiamkao, S., Klanrit, P., Leresche L.& Pitiphat W. (2016). Oral Health Status on DailyPerformance in Ischemic Stroke Patients. KDJ,19(1),17-26. (In Thai)

Paik, N.-J., & Kim, W.-S. (2021). Recovery of swallowing. In T. Platz (Ed.), Clinical pathways in stroke rehabilitation (pp. 85–95). Springer.

Phumkor, P., Komin, O., Vorasayun, P., & Limpuangthip, N. (2023). Association between the number of natural teeth and posterior occluding pairs with stroke severity prior to discharge. In RSU International Research Conference 2023 (pp. 250–256).

Schimmel, M., Ono, T., Lam, O. L. T., & Müller, F. (2017). Oro-facial impairment in stroke patients. Journal of Oral Rehabilitation, 44(4), 313–326.

Shiraishi, A., Yoshimura, Y., Wakabayashi, H., Nagano, F., Bise, T., & Shimazu, S. (2021). Improvement in oral health enhances the recovery of activities of daily living and dysphagia after stroke. Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases: The Official Journal of National Stroke Association, 30(9), 105961. https://doi.org/10.1016/j.jstrokecerebrovasdis.2021.105961

The Bureau of Dental Health, Department of Health. (2024). The Ninth National Oral Health Survey. Retrieved May 2, 2024, from https://dental.anamai.moph.go.th/th/national-oral-health-survey-report/4952#wow-book/

Tiamkao, S. (2023). Incidence of Stroke in Thailand Thai. Journal of Neurology, 39(2), 39-46. (In Thai)

Wattanapan, P., Kovindha, A., Permsiripanich, W., Manimmanakorn, N., & Kuptniratsaikul, V. (2016). Swallowing problem in patients with stroke: Multi-center study in Thailand. Chotmaihet Thangphaet [Journal of the Medical Association of Thailand], 99 Suppl 7, S76-80.

Winstein, C. J., Stein, J., Arena, R., Bates, B., Cherney, L. R., Cramer, S. C., Deruyter, F., Eng, J. J., Fisher, B., Harvey, R. L., Lang, C. E., MacKay-Lyons, M., Ottenbacher, K. J., Pugh, S., Reeves, M. J., Richards, L. G., Stiers, W., Zorowitz, R. D., & American Heart Association Stroke Council, Council on Cardiovascular and Stroke Nursing, Council on Clinical Cardiology, and Council on Quality of Care and Outcomes Research. (2016). Guidelines for adult stroke rehabilitation and recovery: A guideline for healthcare professionals from the American Heart Association/American stroke association: A guideline for healthcare professionals from the American Heart Association/American stroke association. Stroke; a Journal of Cerebral Circulation, 47(6), e98–e169. https://doi.org/10.1161/STR.0000000000000098

Woon, C. (2017). Improving oral hygiene for stroke patients. Australasian Journal of Neuroscience, 27(1), 11–13.

Yang, X., Lu, Y., Chen, H., Wei, J., He, J., Zhang, J., Hu, T., Wang, Q., &Tao, X.(2025). Oral hygiene is independently associated with early stroke-associated pneumonia in hospitalized patients with ischemic stroke: An observational study. Medicine, 104(10)

Yimsiri, S. (2024). Factor related to outcomes of rehabilitation of stroke patients in Muang Mahasarakham District Mahasarakham Province. Mahasarakham Hospital Journal, 21(2), 90-100. (In Thai)

Yuan, D., Zhang, J., Wang, X., Chen, S., & Wang, Y. (2020). Intensified Oral Hygiene Care in Stroke-Associated Pneumonia: A Pilot Single-Blind Randomized Controlled Trial. INQUIRY: The Journal of Health Care Organization, Provision, and Financing, 57, 004695802096877. https://doi.org/10.1177/0046958020968777