บทบาทพยาบาล 4 มิติในการดูแลผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราในชุมชน
คำสำคัญ:
บทบาทพยาบาล, การพยาบาล 4 มิติ, ผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา, ชุมชนบทคัดย่อ
สุราเป็นสาเหตุให้เกิดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพทำให้เกิดโรคต่าง ๆ กว่า 230 ชนิด เช่น โรคหัวใจ และหลอดเลือด โรคตับแข็ง โรคกระเพาะอาหาร โรคมะเร็ง การติดเชื้อวัณโรคและเชื้อ HIV รวมไปถึงการเกิดอุบัติเหตุ อาชญากรรม ความรุนแรงต่าง ๆ และสุรายังเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดการเสียชีวิต ซึ่งพบว่ามีผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราเป็นจำนวนมากที่ไม่ได้เข้ารับการบำบัดรักษา พยาบาลเป็นบุคลากรทางสุขภาพที่สำคัญที่มีบทบาทในการช่วยเหลือผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราในชุมชน การให้การพยาบาลใน 4 มิติ ช่วยให้พยาบาลสามารถปฏิบัติบทบาทหน้าที่ในการดูแลผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราได้ครอบคลุมทุกมิติ ตอบสนองปัญหาสุขภาพได้ตรงจุด ผ่านการส่งเสริมสุขภาพจะช่วยให้ผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราสามารถดูแลตนเองได้อย่างถูกต้อง มีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ การป้องกันการเกิดปัญหาสุขภาพจะช่วย ป้องกันการมีพฤติกรรมการดื่มที่จะนำไปสู่การดื่มในระดับที่มีความเสี่ยงและอันตรายมากขึ้น และป้องกันการเกิดโรคหรือภาวะแทรกซ้อนจากการดื่มสุรา การบำบัดรักษาจะช่วยให้ผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราสามารถลด ละ เลิก การดื่มสุราได้ และการฟื้นฟูสุขภาพจะช่วยให้ผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา มีสุขภาพแข็งแรงสามารถกลับไปใช้ชีวิตในชุมชนได้อย่างปกติ และป้องกันการกลับมาดื่มซ้ำ บทความนี้มีวัตถุประสงค์ในการนำเสนอบทบาทของพยาบาลในการดูแลผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุราในชุมชนทั้ง 4 มิติ ได้แก่ การส่งเสริม การป้องกัน การบำบัดรักษา และการฟื้นฟูสุขภาพ
เอกสารอ้างอิง
กลุ่มวิเคราะห์และพัฒนาสารสนเทศด้านสังคม กองสถิติพยากรณ์ สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายงานสถานะตัวชี้วัด เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศ พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: ธนอรุณการพิมพ์.
กองบริหารระบบบริการสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2563). แนวทางการติดตามดูแล ต่อเนื่องผู้ป่วยจิตเวชสุรา/ยา/สารเสพติด (ฉบับทดลองใช้). กรุงเทพฯ: พรอสเพอรัสพลัส.
กองบริหารระบบบริการสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2564). คู่มือโปรแกรมบูรณาการการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยจิตเวชสุรา/ยา/สารเสพติดที่มีโรคร่วมทางจิตเวช (ICOD-R) ฉบับปรับปรุง. กรุงเทพฯ: ดีน่าดู มีเดีย พลัส.
กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค. (2566). โครงการศึกษาปริมาณแอลกอฮอล์ ในเลือดของผู้ขับขี่ที่ประสบอุบัติเหตุทางถนน ในช่วงเทศกาลปีใหม่ และเทศกาลสงกรานต์ 2566. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค.
กองสถิติสังคม สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564) การสำรวจพฤติกรรมด้านสุขภาพของประชากร พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
กุนนที พุ่มสงวน. (2557). สุขภาพ และการสร้างเสริมสุขภาพ : บทบาทที่สำคัญของพยาบาล. วารสารพยาบาลทหารบก, 15(2), 10-14.
เกษร เกษมสุข และบังอร ฤทธิ์อุดม. (2566). การส่งเสริมพัฒนาการผู้ใหญ่วัยกลางคน : บทบาทของพยาบาล. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 17(1), 368-380.
คณะอนุกรรมการพิจารณาด้านการบำบัดรักษาฟื้นฟูสภาพผู้ติดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์. (2561). แนวปฏิบัติการคัดกรองและบำบัดรักษาฟื้นฟูสภาพผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.
ฉัตรชัย พิมาทัย, ศุกรี ศิริบูรณ์ และรัตนา บุญพา. (2566). บทบาทพยาบาลอนามัยชุมชนในการป้องกันการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในเยาวชน. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์, 7(2), 1-14.
ชยงค์ สุขสว่างวงศ์. (2562). แนวทางการป้องกันและแก้ไขปัญหาพฤติกรรมการเสพติดสุราของกลุ่มเยาวชนในเมืองพัทยา. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารงานยุติธรรมและสังคม บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยบูรพา.
ทศา ชัยวรรณวรรต. (2560). บทบาทของพยาบาลจิตเวชในการส่งเสริมสุขภาพจิตและการป้องกันการเจ็บป่วยทางจิต. วารสารการพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวช, 31(2), 16-30.
เนตรดาว ธงซิว. (2561). การป้องกันการใช้แอลกอออลในทางที่ผิดในวัยรุ่น. วารสารสมาคมพยาบาล แห่งประเทศไทยฯ สาขาภาคเหนือ, 24(2), 1-11.
พงศ์ธร ชาติพิทักษ์, เมตตา คำพิบูลย์ และณัฏฐธิดา สุขใหญ่. (2564). “คู่มือการดำเนินงานบริการป้องกันและบำบัดรักษาผู้มีปัญหาการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.ต.),”. สืบค้นเมื่อ 15 กันยายน 2567 จาก https://dmh-elibrary.org/items/show/1194.
พัทสิมา ภัทรธีรานนท์, นิภาวรรณ ศรีโยหะ, พัชรกรพจน์ ศรีประสาร และรุ่งทิวา เสาวนีย์. (2564). บทบาทของพยาบาลชุมชนในการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ใน 8 ชุมชน พื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลรามาธิบดี. วารสารสุขศึกษา, 44(1), 1-11.
ภัทรินทร์ ชมภูคำ และคณะ. (2564). การดำเนินงานบริการป้องกันและบำบัดรักษาผู้มีปัญหาการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.). กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ ดีไซน์.
วัลลดา พุ่มไพศาลชัย และชิดชนก เรือนก้อน. (2563). ภาระทางเศรษฐศาสตร์ของโรคติดสุราจากระดับโรงพยาบาลสู่ภาพรวมระดับประเทศ. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย, 28(2), 150-160.
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์ข้อมูลเพื่อวิทยาการสุขภาพ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. (2564). ระบบฐานข้อมูลงานวิจัยแอลกอฮอล์ไทย: ความชุกผู้ดื่มแอลกอฮอล์แยกเพศ. สืบค้นเมื่อ 15 กันยายน 2567 จาก https://alcoholstudy .in.th/index.php?ct=report_drinker&proc =main&year1 =2564&year2=5&chart_id=2.
ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ หาดใหญ่ สงขลา. (2565). แบบแผนและ แนวโน้มพฤติกรรมการดื่มสุราของประชากรไทย. สงขลา: มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ หาดใหญ่ สงขลา.
ศูนย์สำรวจความคิดเห็นนิด้าโพล สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์. (2565). รายงานฉบับสมบูรณ์ (Final Report) โครงการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนเพื่อสนับสนุนการควบคุม เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ประจำปี 2565. นนทบุรี: สำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
สาวิตรี อังษณางค์กรชัย. (2552). การทบทวนองค์ความรู้ เรื่อง การคัดกรองผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา. วนิดาการพิมพ์.
สาวิตรี อัษณางค์กรชัย. (2568). สถานการณ์ปัจจุบันด้านการบำบัดรักษาผู้มีปัญหาจากการดื่มสุราในประเทศไทย. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สำนักส่งเสริมและพัฒนาสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2558). คู่มือการส่งเสริมสุขภาพวัยรุ่นและเยาวขนในชุมชน. กรุงเทพฯ: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สุจิตตา ฤทธิ์มนตรี, โสภิดา ดาวสดใส, ขวัญสุดา บุญทศ และศริญญา ชาญสุข. (2566). ผลกระทบจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของผู้อื่นตามการรับรู้ของเหยื่อ. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี, 31(1), 51-61.
สุรศักดิ์ มุลศรีสุข และพงศ์ศักดิ์ ธรรมกุลศักดิ์. (2565). บทบาทพยาบาลในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุไทยที่อาศัยอยู่ตามลำพัง. วารสารพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม, 23(44), 104-112.
หรรษา เศรษฐบุปผา และพันธุ์นภา กิติรัตนไพบูลย์. (2563). คู่มือสำหรับผู้ช่วยเหลือตามแนวทาง ลด ละ เลิก เหล้า กันเถอะ การดูแลเชิงรุกในชุมชนสำหรับผู้ที่มีปัญหาการดื่มสุรา ฉบับประชาชน. เชียงใหม่: วนิดาการพิมพ์.
Castillo-Carniglia, A., Keyes, K. M., Hasin, D. S. & Cerdá, M. (2019). Psychiatric comorbidities in alcohol use disorder. Lancet Psychiatry, 6(12), 1068-1080. https://doi.org/10.1016/S2215- 0366(19)30222-6
Chikritzhs, T. & Livingston, M. (2021). Alcohol and the risk of injury. Nutrients, 13, 1-15. https://doi.org/10.3390/nu13082777
Easey, K. E., Dyer, M. L., Timpson, N. J. & Munafò, M. R. (2019). Prenatal alcohol exposure and offspring mental health: A systematic review. Drug and Alcohol Dependence, 197, 344- 353. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2019.01.007
He, S., Hasler, B. P., & Chakravorty, S. (2019). Alcohol and sleep-related problems. Current Opinion in Psychology Journal, 30, 117-122. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2019.03.007
Lees, B., Meredith, L. R., Kirkland, A. E., Bryant, B. E., & Squeglia, L. M. (2020). Effect of alcohol use on the adolescent brain and behavior. Pharmacology, Biochemistry, and Behavior, 192, 172906. https://doi.org/10.1016/j.pbb.2020.172906
McCaul, M. E., Roach, D., Hasin, D. S., Weisner, C., Chang, G., & Sinha, R. (2019). Alcohol and women: A brief overview. Alcoholism, Clinical and Experimental Research, 43(5), 774-779. https://doi.org/10.1111/acer.13985
Thørrisen, M. M., Bonsaksen, T., Hashemi, N., Kjeken, I., van Mechelen, W., & Aas, R. W. (2019). Association between alcohol consumption and impaired work performance (presenteeism): A systematic review. BMJ Open, 9(7), e029184. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-029184
Varghese, J., & Dakhode, S. (2022). Effects of alcohol consumption on various systems of the human body: A systematic review. Cureus, 14(10), e30057. https://doi.org/10.7759/cureus.30057
World Health Organization. (2024). Over 3 million annual deaths due to alcohol and drug use, majority among men. Retrieved September 15, 2024 from https://shorturl.asia/zbT5S.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข ที่เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน บรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย
2. บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข


