การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยติดบ้าน ผู้ป่วยติดเตียงและผู้ป่วยระยะสุดท้าย โดยใช้ทีมรักษาพยาบาลชุมชนเป็นแกนนำ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบผสมผสานนี้ (Mixed-methods action research) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและศึกษาผลของรูปแบบการดูแลผู้ป่วยติดบ้าน ผู้ป่วยติดเตียง และผู้ป่วยระยะสุดท้าย โดยใช้ทีมรักษาพยาบาลชุมชนเป็นแกนนำ ตำบลกุดชุม อำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธร ดำเนินการระหว่างเดือนมีนาคม ถึงพฤศจิกายน พ.ศ. 2568 รวม 9 เดือน แบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การพัฒนารูปแบบโดยประยุกต์ใช้แนวคิดเทคโนโลยีการมีส่วนร่วม (TOP Model) ผ่านกระบวนการสนทนากลุ่ม การประชุมเชิงปฏิบัติการ และการวางแผนแบบมีส่วนร่วม (A-I-C) ร่วมกับภาคีเครือข่าย จำนวน 224 คน และระยะที่ 2 การศึกษาผลของการใช้รูปแบบในกลุ่มผู้ป่วย จำนวน 40 ราย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน Pair t-test

               ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการดูแลที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 4 แผนงานหลัก ได้แก่ (1) แผนงานพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยติดบ้าน (2) แผนงานพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยติดเตียง (3) แผนงานพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยประคับประคอง และ (4) แผนงานบริหารจัดการและติดตามประเมินผล โดยมีกิจกรรมสำคัญ เช่น การจัดตั้งศูนย์ยืม-คืนอุปกรณ์ทางการแพทย์ระดับตำบล การพัฒนาระบบการวางแผนจำหน่ายร่วมกับโรงพยาบาลชุมชน การจัดตั้งทีมดูแลแบบประคับประคองเฉพาะทาง และการจัดตั้งระบบให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์ หลังการใช้รูปแบบการดูแลฯ พบว่า ผู้ป่วยประกอบด้วยผู้ป่วยติดบ้าน 34 ราย ผู้ป่วยติดเตียง 3 ราย และผู้ป่วยระยะสุดท้าย 3 ราย มีความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน (ADL) เพิ่มขึ้น (p = 0.013) ความเสี่ยงต่อการหกล้ม (Morse Fall Scale) ลดลง (p < 0.001) ความเสี่ยงการเกิดแผลกดทับ (Braden Scale) ลดลง (p < 0.001) ความทุกข์ทรมานจากอาการต่างๆ ของผู้ป่วยระยะท้าย (ESAS) ลดลง (p < 0.001) และความปวด (Pain Score) ลดลง (p < 0.001) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05

               รูปแบบการดูแลฯ ที่พัฒนาขึ้นโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายสุขภาพและชุมชน สามารถพัฒนาสมรรถภาพทางกายของผู้ป่วย ลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน และบรรเทาอาการต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน ควรขยายผลไปยังพื้นที่อื่นที่มีบริบทใกล้เคียงกัน