การรับรู้ปัญหา ความรู้ ทัศนคติและการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนในการดูแลผู้เสพติดสารเมทแอมเฟตามีนที่เข้ารับการบำบัดรักษา

รัตนา  ภูจอมจิต; กาญจนา  ปัญญาธร; สุพัตรา คำสำลี

ผู้แต่ง

รัตนา ภูจอมจิต กลุ่มงานการพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลอุดรธานี
กาญจนา ปัญญาธร มหาวิทยาลัยราชธานี วิทยาเขตอุดรธานี
สุพัตรา คำสำลี โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหมูม่น

คำสำคัญ:

การรับรู้ปัญหา, ความรู้, ทัศนคติ, การมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน, ผู้บำบัดยาเสพติดสารเมทแอมเฟตามีน

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้ปัญหา ความรู้ ทัศนคติและการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนในการดูแลผู้บำบัดยาเสพติดสารเมทแอมเฟตามีนที่เข้ารับการบำบัดรักษาแบบผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลอุดรธานี กลุ่มผู้ให้ข้อมูลได้มาแบบเฉพาะเจาะจง ประกอบด้วย ผู้เข้ารับการบำบัดยาเสพติด 15 คน ผู้ดูแลในครอบครัว 15 คนและแกนนำชุมชน 42 คน รวมทั้งสิ้น72 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบสัมภาษณ์ข้อมูลทั่วไป แบบประเมินคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกชุดย่อฉบับภาษาไทย (WHOQOL – BREF – THAI) แบบทดสอบความรู้ แบบประเมินทัศนคติ แบบประเมินการปฏิบัติของครอบครัว แบบประเมินการมีส่วนร่วมของชุมชนและแนวคำถามการสนทนากลุ่ม เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC= 0.67–1.00) และมีค่าความเชื่อมั่น Cronbach’s alpha ของแบบประเมินคุณภาพชีวิต 0.97 แบบทดสอบความรู้ 0.83 แบบประเมินทัศนคติ 0.90 แบบประเมินการดูแลของครอบครัว 0.90 แบบประเมินการมีส่วนร่วมของชุมชน 0.98 เก็บข้อมูลใน 13 ชุมชนพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี การวิเคราะห์ข้อมูลส่วนบุคคล ความรู้ ทัศนคติ การปฏิบัติของครอบครัวและการมีส่วนร่วมของชุมชนใช้สถิติเชิงพรรณนา การรับรู้ปัญหา ปัญหาความต้องการในการดูแลและข้อมูลจากการสนทนากลุ่มโดยการสรุปเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า ผู้เข้ารับการบำบัดส่วนใหญ่เป็นเพศชายร้อยละ 93.30 อายุเฉลี่ย 32.47 ปี มีคุณภาพชีวิตระดับไม่ดี ผู้ดูแลส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงร้อยละ 86.70 อายุเฉลี่ย59.13 ปี ความสัมพันธ์เป็นบิดามารดา แกนนำชุมชนส่วนใหญ่เป็นอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน(อสม.) การรับรู้ปัญหาพบว่าชุมชนตระหนักถึงความรุนแรงของปัญหายาเสพติด ผู้บำบัดจำนวนมากยังไม่เข้าสู่การบำบัดหรือกลับไปใช้ซ้ำ ปัญหาที่สำคัญ ได้แก่ ผู้บำบัดขาดการดูแลสุขภาพ ขาดโอกาสทางอาชีพ ครอบครัวมีภาระการดูแลและมีความเครียด ชุมชนมีทัศนคติเชิงลบ เครือข่ายยังขาดการบูรณาการร่วมกัน การบังคับใช้กฎหมายไม่เข้มแข็งและสิ่งแวดล้อมยังเอื้อต่อการเข้าถึงยาเสพติด ด้านความรู้ ทัศนคติ การดูแลของครอบครัวและการมีส่วนร่วมของชุมชนพบว่าผู้ดูแลส่วนใหญ่มีความรู้ระดับน้อย ส่วนแกนนำชุมชนมีความรู้ระดับปานกลาง ทัศนคติของทั้งสองกลุ่มอยู่ในระดับปานกลาง การดูแลของครอบครัวและการมีส่วนร่วมของชุมชนอยู่ในระดับปานกลาง

จากผลการวิจัย หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพของครอบครัวและชุมชน โดยให้ความรู้ที่ถูกต้อง เสริมสร้างทัศนคติเชิงบวก พัฒนาทักษะการดูแลและบูรณาการการทำงานร่วมกันระหว่างครอบครัว ชุมชนและหน่วยงาน ตลอดจนสนับสนุนนโยบายและทรัพยากรที่เอื้อต่อการดูแลผู้บำบัดยาเสพติด

เอกสารอ้างอิง

คณะกรรมการบริหารเครือข่ายองค์กรวิชาการสารเสพติด. รายงานผลการสำรวจครัวเรือนเพื่อคาดประมาณจำนวนประชากรผู้ใช้สารเสพติดของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2567 [อินเทอร์เน็ต]. 2567. [เข้าถึงเมื่อ 22 ก.ย.2568]. เข้าถึงได้จาก: https://nctc.oncb.go.th/download/article/article_20250606155931.pdf

กองควบคุมวัตถุเสพติด. ข้อมูลเกี่ยวกับเมทแอมเฟตามีน [อินเทอร์เน็ต]. 2566. [เข้าถึงเมื่อ 22 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://narcotic.fda.moph.go.th/information-about-drugs/metamphetamine

นันทา ชัยพิชิตพันธ์, วัชรี มีศิลป์, สีอรุณ แหลมภู่. ปัจจัยที่มีผลต่อความรอบรู้ทางสุขภาพในผู้ป่วยเสพติดยาบ้า: กรมการแพทย์. วารสารกรมการแพทย์. 2565;47(4):122–129.

กรมกิจการพลเรือนทหารบก. สถานการณ์ปัญหายาเสพติดตามแนวชายแดนปัจจุบัน [อินเทอร์เน็ต]. 2567. [เข้าถึงเมื่อ22ก.ย.2568]. เข้าถึงได้จาก: https://doca.rta.mi.th/news/

กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือแนวทางการดำเนินงานบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดตามประมวลกฎหมายยาเสพติด (ฉบับปรับปรุง) [อินเทอร์เน็ต]. 2567. [เข้าถึงเมื่อ 22 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้ จาก: https://ncmc.moph.go.th/home/upload/web_download

คณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด. สถานการณ์การบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด

[อินเทอร์เน็ต].2567. [เข้าถึงเมื่อ22ก.ย.2568].เข้าถึงได้จาก: https://ncmc.moph.go.th/home/

ชลอวัฒน์ อินปา, พิศิษฐ์ ศรีประเสริฐ. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเข้ารับการบำบัดรักษาครบตามเกณฑ์ของผู้ป่วยยาเสพติดในจังหวัดตาก. วารสารสาธารณสุขล้านนา. 2564;17(2):91–100.

กุลนรี หาญพัฒนชัยกูร, เนาวรัตน์ เกษมพร, ภาสินี โทอินทร์, นวลละออง ทองโคตร. ปัจจัยที่มีผลต่อการบำบัดรักษายาเสพติดซ้ำของผู้ติดยาเสพติด. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2564;15(2):1–11.

เสาวลักษณ์ ทาแจ้ง, สุกัญญา กาญจนบัตร, นภาจันทร์ ชาปลิก, จริยา มงคลสวัสดิ์, ธันยาพร โคตรชุม, กชนิภา ขวาวงษ์. การศึกษาการกลับไปใช้สารเมทแอมเฟตามีนซ้ำของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการบำบัดรักษาในโรงพยาบาลธัญญารักษ์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี. 2566, 34(2), 127–136.

วนิตตา พิทยาเรืองนนท์, อารณีย์ วิวัฒนาภรณ์. ปัญหาในการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด: กรณีศึกษาในสถานพยาบาลของรัฐ. วารสารวิจัยธรรมศึกษา. 2565;5(2):94–102.

อรรจนกร สมเกียรติกุล. การพัฒนารูปแบบการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิชาการและวิจัยยาเสพติด. 2566;1(1):28–40.

พิชิต มีแสง, อาทิตยา ฉัตรชัยรัตนเวช, ปริยกร ชาลีพรม, ปพิชญาลักษณ ตันดี. ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการบำบัดฟื้นฟูยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษาโครงการชุมชนยั่งยืนเพื่อแก้ไขปัญหายาเสพติดแบบครบวงจร. วารสารวิชาการและวิจัยยาเสพติด. 2566;1(1):41–55.

นุชรีย์ ทองเจิม, ธีรวัฒน์ สกุลมานนท์, ลัดดาวัลย์ สิทธิสาร. การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน. ราชาวดีสาร วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีสุรินทร์. 2566;13(2):17–30.

กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดำเนินงานบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด (ฉบับปรับปรุง) [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 22 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ncmc.moph.go.th/home/upload/web_download/

กรมการแพทย์. แนวทางการดำเนินงานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ใช้ยาและสารเสพติดระยะยาวในโรงพยาบาลชุมชนด้วยรูปแบบมินิธัญญารักษ์ [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 22 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://online.anyflip.com/cbilx/deyi/mobile/index.html

กรมสุขภาพจิต. แบบวัดคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกชุดย่อฉบับภาษาไทย [อินเทอร์เน็ต].2545. [เข้าถึงเมื่อ 22 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://dmh.go.th/test/download/files/whoqol.pdf

ปาจรีย์ สาระลุก. การพัฒนาแนวทางการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติด โรงพยาบาลป่าโมก จังหวัดอ่างทอง อินเทอร์เน็ต]. 2567[เข้าถึงเมื่อ22ก.ย.2568].เข้าถึงได้จาก:https://atg-h.moph.go.th/sites/

มนฤดี วงศ์จิตรัตน์. ปัจจัยทำนายความสำเร็จในการหยุดใช้เมทแอมเฟตามีนระหว่างเข้ารับบริการเมทริกซ์โปรแกรม. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย. 2566;31(3):176–189.

เจตนา คันธาทิพย์. ผลการพัฒนารูปแบบผู้ดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดในชุมชน จังหวัดราชบุรี. วารสารวิจัยเพื่อการส่งเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิต. 2568;5(2):30–41.

ชวนพิศ เคหาบาล. ประสิทธิผลของโปรแกรมการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยยาเสพติดโดยใช้รูปแบบ CBTx“ชุมชนล้อมรักษ์”ต่อการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายและการเสพสารแอมเฟตามีนของผู้ป่วยยาเสพติด อำเภอเชียงขวัญ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ.2568;6(2):274–287.

นิตยา เติมแก้ว, วัชรินทร์ ทองสีเหลือง. การพัฒนารูปแบบการขับเคลื่อนการบำบัดรักษาและฟื้นฟู

สมรรถภาพผู้ใช้ยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษาตำบลน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิชาการและวิจัยยาเสพติด. 2567;2(2):25–37.

กฤศ กุลบุตรดี, สยาม ประสานพิมพ์, วิยะดา ประสานพิมพ์, พงศ์พิพัฒน์ เหิมฉลาด, พรปวี เปียวัน,เพียงฤทัย เพียงฤทัยและคนอื่นๆ. ผลของโปรแกรมการบำบัดโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนของผู้ป่วยใช้ยาและสารเสพติดที่ไม่มีโรคจิตร่วม ในเขตอำเภอสว่างวีระวงศ์ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารศูนย์อนามัยที่ 10 อุบลราชธานี. 2566;11(2):17–29.

ศรัญญู สืบจิตต์. รูปแบบการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางใจในผู้บำบัดยาเสพติด อำเภองาว จังหวัดลำปาง. วารสารสาธารณสุขมูลฐานภาคเหนือ. 2567;34(2):27–33.

ปรีชญาณ์ นักฟ้อ, อานุภาพ รักสุวรรณ, ฌ.กะเฌอ มณีเทพ. การสังเคราะห์งานวิจัยเกี่ยวกับพฤติกรรมการใช้สารเสพติดระหว่างปี พ.ศ. 2562–2568 [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 22 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://nctc.oncb.go.th/download/article/article_20250910140136.pdf