การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบเกี่ยวกับการพยาบาลและการปฏิบัติทางคลินิก ในการดูแลผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในไตแบบเจาะผ่านผิวหนัง

ริพัชรินทร์  นิลทะละ; กาญจนา  ปัญญาธร

ผู้แต่ง

ริพัชรินทร์ นิลทะละ กลุ่มงานศัลยกรรมระบบปัสสาวะ โรงพยาบาลอุดรธานี
กาญจนา ปัญญาธร มหาวิทยาลัยราชธานี วิทยาเขตอุดรธานี

คำสำคัญ:

การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ, การพยาบาล, การผ่าตัดนิ่วในไตแบบเจาะผ่านผิวหนัง, นิ่วในไต, แนวปฏิบัติทางคลินิก

บทคัดย่อ

การผ่าตัดนิ่วในไตแบบเจาะผ่านผิวหนัง (Percutaneous Nephrolithotomy:PCNL) เป็นวิธีรักษามาตรฐานสำหรับผู้ป่วยที่มีนิ่วในไตขนาดใหญ่หรือซับซ้อน ปัจจุบันแนวทางการพยาบาลผู้ป่วยกลุ่มนี้ยังมีความหลากหลาย โดยเฉพาะการดูแลในระยะก่อนผ่าตัด หลังผ่าตัด และก่อนจำหน่าย การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการพยาบาลและการปฏิบัติทางคลินิกในการดูแลผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในไตแบบเจาะผ่านผิวหนัง โดยดำเนินการสืบค้นงานวิจัยที่ตีพิมพ์ระหว่าง พ.ศ. 2559–2569 (ค.ศ. 2016–2026) จากฐานข้อมูล ThaiJO, Google Scholar และ PubMed คัดเลือกและประเมินคุณภาพงานวิจัยตามเกณฑ์ของMunn และคณะ และจัดระดับหลักฐานตามแนวทาง National Health and Medical Research Council (NHMRC) ประเทศออสเตรเลีย

ผลการศึกษา พบงานวิจัยที่ผ่านเกณฑ์จำนวน 23 เรื่อง ประกอบด้วย งานวิจัยที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับ PCNL จำนวน 18 เรื่อง และงานวิจัยสนับสนุนการปฏิบัติทางคลินิกจำนวน 5 เรื่อง เป็นหลักฐานระดับ 2 จำนวน 13 เรื่อง และระดับ 4 จำนวน 10 เรื่อง ผลการสังเคราะห์พบประเด็นสำคัญเป็น 3 ระยะ ได้แก่ 1) ระยะก่อนผ่าตัด เน้นการให้ความรู้ การเตรียมความพร้อม การประเมินความเสี่ยงและการตรวจทางห้องปฏิบัติการ 2) ระยะหลังผ่าตัด เน้นการเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน ได้แก่ ภาวะเลือดออก การติดเชื้อ ภาวะอุณหภูมิกายต่ำ ความปวด การดูแลสายระบายไต และ 3) ระยะก่อนจำหน่าย เน้นการประเมินความพร้อมกลับบ้าน การดูแลแผล การดื่มน้ำ การรับประทานอาหาร การสังเกตอาการผิดปกติ และการมาตรวจตามนัด ทั้งนี้ พบว่าหลักฐานด้านการพยาบาลผู้ป่วย PCNL ยังมีจำนวนจำกัด และยังขาดแนวปฏิบัติการพยาบาลที่เชื่อมโยงการดูแลอย่างต่อเนื่องครบทั้ง 3 ระยะ ผลการศึกษาสามารถใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาล คู่มือการดูแลผู้ป่วย และนวัตกรรมการให้ข้อมูลสุขภาพ เพื่อเพิ่มความปลอดภัย ลดภาวะแทรกซ้อน ส่งเสริมการฟื้นตัว และยกระดับคุณภาพการดูแลผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในไตแบบเจาะผ่านผิวหนัง

เอกสารอ้างอิง

Nettuwakul C, Praditsap O, Sawasdee N, Pungsrinont T, Sritippayawan S, Ahsan NF, et al. Genetic heterogeneity of kidney stone disease in northeastern Thai patients. Genomics Genet 2022;15(1):1-15.

ประพนธ์ เปี่ยมอนันต์. ประสิทธิภาพและความปลอดภัยของการผ่าตัดนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะด้วยวิธี PCNL โดยใช้เทคนิค Triangular เจาะขั้วบนของไตผ่านแผลใต้ระดับชายโครง. ว.โรงพยาบาลนครพิงค์ 2568;16(1):93-107.

Kyriazis I, Panagopoulos V, Kallidonis P, Özsoy M, Vasilas M, Liatsikos E. Complications in percutaneous nephrolithotomy. World J Urol 2015;33(8):1069-77.

ทัศนีย์ กลิ่นหอม, เปรมฤทัย น้อยหมื่นไวย. การพัฒนารูปแบบการวางแผนจำหน่ายผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดนิ่วในไต โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช; 2560 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิถุนายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ir.stou.ac.th/handle/123456789/1599

วิลาวัลย์ สมดี, เทพกร สาธิตการมณี, สิริรัตน์ ตรีพุทธรัตน์, วิเชียร ศิริธนะพล, สุธันนี สิมะจารึก, วิริยา ถิ่นชีลอง. การปรับปรุงคุณภาพอย่างต่อเนื่องของแนวทางปฏิบัติทางคลินิกสำหรับการดูแลผู้ป่วยนิ่วในไต โรงพยาบาลศรีนครินทร์. ว.พยาบาลศาสตร์ 2564;39(2):112-20.

นิตยา ทองช่วย. การพยาบาลผู้ป่วยที่ได้รับยาระงับความรู้สึกเพื่อผ่าตัดนิ่วในไต PCNL: กรณีศึกษา. ว.วิจัยและนวัตกรรมทางสุขภาพ 2020;3(2):111-124.

อินทิรา ชนเก่าน้อย. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในไตแบบเจาะผ่านผิวหนัง โรงพยาบาลร้อยเอ็ด. ว.วิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ 2566;4(2):58-68.

อ้อย มาตย์วิเศษ. การพยาบาลผู้ป่วยนิ่วในไตที่ผ่าตัดผ่านผิวหนัง: กรณีศึกษา. ว.การส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม 2567;1(2):50-65.

ลักขณาภรณ์ โพธิ์ศรี. การพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในไตที่มีภาวะแทรกซ้อนมีน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอดจากการรักษาด้วยวิธีการเจาะรูส่องกล้องผ่านผิวหนัง: กรณีศึกษา 2 ราย. ว.สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสกลนคร 2567;26(1):1-14.

สิริกุล อิสรียวงศ์. การพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในไตโดยการส่องกล้องผ่านรูเจาะขนาดเล็กที่ผิวหนัง (Percutaneous Nephrolithotomy: PCNL) ที่มีโรคความดันโลหิตสูงร่วมด้วย: กรณีศึกษา [อินเทอร์เน็ต]. 2023 [เข้าถึงเมื่อ 31กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://yrh.moph.go.th/wp-content/uploads/2023/08/pdf-04082023.pdf

ภัททิยา สุขสมบูรณ์, นำพล สุทธิสุวรรณ, จิตรภัทรา งันลาโสม. ประสิทธิผลการพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาลเพื่อป้องกันภาวะอุณหภูมิกายต่ำในผู้ป่วยผ่าตัดระบบทางเดินปัสสาวะโดยการส่องกล้องผ่านท่อไต โรงพยาบาลสกลนคร. ว.สุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา 2567;9(1):267-277.

ฐิติชญา ขุนเทียน, สุมิตรา ฤทธิบาล, นิคม เสียงห้าว. ผลการปฏิบัติการพยาบาลเพื่อป้องกันภาวะอุณหภูมิกายต่ำในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดนิ่วในไตโดยวิธีเจาะรูทางผิวหนังจากการให้ยาระงับความรู้สึกทั่วร่างกาย โรงพยาบาลพะเยา. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพะเยา [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 31กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://pyo.moph.go.th/research_phayao/download.php?id=51

นวพร สินสกลวัฒน์. การพยาบาลผู้ป่วยนิ่วในไตที่ผ่าตัดแบบส่องกล้อง: กรณีศึกษา [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิถุนายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.chiangmaihealth.go.th/document

สุพรรณี คุ้มเขตร์ชนธีร์. การพยาบาลผู้ป่วยนิ่วในไตที่มีภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดร่วมด้วย [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิถุนายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://nrh.nopparat.go.th/academic/public

บุปผา ธรรมานุภาพ. การพยาบาลผู้ป่วยที่ได้รับยาระงับความรู้สึกแบบทั่วตัวในผู้ป่วยนิ่วในไตที่เข้ารับการผ่าตัดแบบเปิดหน้าท้องและแบบผ่าตัดส่องกล้อง: กรณีศึกษา [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิถุนายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.vachiraphuket.go.th/wp-content/uploads/2024/06/vachira-2024-06

งามนิจ ขวัญช่วย. การพยาบาลผู้ป่วยผ่าตัดนิ่วในไตโดยวิธีส่องกล้องผ่านผิวหนัง (Percutaneous nephrolithotomy: PCNL): กรณีศึกษา 2 ราย [อินเทอร์เน็ต]. 2569 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิถุนายน 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://yrh.moph.go.th/wp-content/uploads/2023/08/pdf-04082023.pdf

อุดมพร สินธุโคตร, อรอุมา แก้วเกิด, ณทุดา อุปวรรณดี. โปรแกรมการให้ความรู้และเพิ่มสมรรถนะแห่งตนในผู้ป่วยนิ่วในไต. ว.สิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ 2025;10(1):825-31.

แสงอรุณ ใจวงค์ผาบ, ศรีวรรณ เรืองวัฒนา, สมใจ จันทวัง, พรธนา แก้วคำปา, โสภา ปัญโญใหญ่, ธนน ใจสินธ์. แนวปฏิบัติการบรรเทาความเจ็บปวดในผู้ป่วยวิกฤต โรงพยาบาลลำพูน. ว.สมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ สาขาภาคเหนือ 2019;25(1):49-62.

มนิต สงกันหา. การพยาบาลผู้ป่วยนิ่วในท่อไตที่มีภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด. ว.สุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา 2021;6(4):75-82.

เกล็ดดาว จันทฑีโร, พรทิพย์ ถนอมวัฒน์, มุจรินทร์ แจ่มแสงทอง, ปรีดาวรรณ บุญมาก. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาลการป้องกันการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่สัมพันธ์กับการคาสายสวนโดยใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ในโรงพยาบาลพระปกเกล้า จังหวัดจันทบุรี. ว.ศููนย์แพทยศาสตรศึกษาชั้นคลินิก โรงพยาบาลพระปกเกล้า 2565;39(1):97-105.

อรัญญา พงศ์นภดล. ผลของโปรแกรมการให้ความรู้ต่อการจัดการความปวดและความวิตกกังวลในผู้ป่วยที่ได้รับการสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทก โรงพยาบาลลำพูน. ว.การส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อมล้านนา 2568;15(1):29-41.

กุลธิดา เจริญสุข. การพัฒนาและประเมินผลแนวปฏิบัติการพยาบาลเพื่อส่งเสริมการฟื้นตัวในผู้ป่วยหลังผ่าตัดช่องท้อง [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิถุนายน 2569]. เข้าถึงได้จาก:

https://banphuehospital.com/web/file/%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%A211.pdf

Abdelmowla RA, Hussein AH, Shahat AA, Abdelmowla HA, Abdalla MA. Impact of nursing interventions and patients education on quality of life regarding renal stones treated by percutaneous nephrolithotomy. J Nurs Educ Pract 2017;7(12):52-60.

Yuan B. Implementation of whole-course high-quality nursing in percutaneous nephrolithotomy for the treatment of urinary calculi and its effects on complications. Research Square 2024;20:1-9.

Qiu Y, Huang W, Ouyang L. Comprehensive and continuous nursing strategies in perioperative management of upper urinary tract stones treated with holmium laser lithotripsy. BMC Urol 2025;25(1):170.

National Health and Medical Research Council. A guide to the development, implementation and evaluation of clinical practice guidelines. Canberra: NHMRC; 1999.

Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ 2021;372:n71.

Munn Z, Barker TH, Moola S, Tufanaru C, Stern C, McArthur A, et al. Methodological quality of case series studies: an introduction to the JBI critical appraisal tool. JBI Evid Synth 2020;18(10):2127-33.