การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในอำเภอช้างกลาง จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

     การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้นี้วัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในอำเภอช้างกลาง จังหวัดนครศรีธรรมราช เก็บข้อมูลตั้งแต่เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2566 ถึง กันยายน 2567 การศึกษาแบ่งเป็น 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ขั้นการศึกษาสถานการณ์ 2) ขั้นการพัฒนารูปแบบ และ 3) การประเมินผลรูปแบบ กลุ่มเป้าหมายทั้งหมด 484 คน ประกอบด้วยผู้ป่วยวัณโรค 16 ราย เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบงานด้านวัณโรค 12 คน ใช้วิธีการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน 456 คน ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบเป็นระบบ เก็บรวบรวมข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ โดยใช้แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และแนวคำถามสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ความถี่ ร้อยละ Pair t-test และ Independent t-test

     ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการพัฒนาตาม PAOR ได้แก่ 1) ศึกษาบริบทของ สถานการณ์ และปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน 2) วางแผนร่วมกับชุมชน 3) ดำเนินการตามแผน 4) สังเกตและติดตามผล และ 5) สะท้อนผลและถอดบทเรียน รูปแบบที่พัฒนาขึ้นจากการศึกษครั้งนี้ คือ ช้างกลาง “TB-FAST” ประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) Teamwork การทำงานเป็นทีม 2) Best service การบริการที่ดีที่สุด 3) Find การเพิ่มอัตราการค้นหาผู้ป่วยวัณโรค 4) Access to service การเข้าถึงบริการตรวจวินิจฉัยวัณโรค 5) Success  ความสำเร็จในการรักษาวัณโรค และ 6) Technology for health การดูแลผู้ป่วยวัณโรคด้วยเทคโนโลยี หลังการพัฒนารูปแบบ กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยสมรรถนะ พฤติกรรม การมีส่วนร่วม และความพึงพอใจต่อเครือข่ายสุขภาพอำเภอช้างกลางในการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน สูงกว่าก่อนพัฒนารูปแบบ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
(p-value < 0.05)

     ปัจจัยแห่งความสำเร็จของการพัฒนาการดูแลผู้ป่วยวัณโรคโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในอำเภอช้างกลาง จังหวัดนครศรีธรรมราช ได้แก่ การร่วมกันทำงานเป็นทีม การดึงศักยภาพของเจ้าหน้าที่ด้านสาธารณสุขแต่ส่วนเข้ามามีส่วนในการดูแลผู้ป่วยวัณโรค สร้างรูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคที่สามารถนำไปปรับใช้ได้จริง ด้วยกระบวนการที่รับฟังปัญหาที่เกิดขึ้นจริงจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และที่สำคัญที่สุดคือ การรับฟังปัญหาและความต้องการที่มาจากผู้ป่วยวัณโรค และด้วยความร่วมมือในการร่วมพัฒนารูปแบบสู่การทดลองปฏิบัติ และร่วมสะท้อนที่ได้จากการดำเนินงานของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น