เบื้องหลังการติดเชื้อ: ความจริงที่ซ่อนอยู่ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง

พิมพวรรณ  เรืองพุทธ; อิศรา ปรีชา

ผู้แต่ง

พิมพวรรณ เรืองพุทธ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครศรีธรรมราช คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
อิศรา ปรีชา โรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช

คำสำคัญ:

การล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง, การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้อง, การดูแลตนเอง, ช่องว่างของการปฏิบัติ

บทคัดย่อ

การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้อง (Peritonitis) ยังคงเป็นภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญ และเป็นสาเหตุหลักของการเข้าโรงพยาบาลในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง (Continuous Ambulatory Peritoneal Dialysis; CAPD) อีกทั้งยังส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและอัตราการรอดชีวิตของผู้ป่วย บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อรวบรวมองค์ความรู้และวิเคราะห์ปัจจัยความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะเยื่อบุช่องท้องอักเสบ (Peritonitis) ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องอย่างต่อเนื่อง โดยบูรณาการแนวทางปฏิบัติตามมาตรฐานสากลของสมาคมล้างไตทางช่องท้องนานาชาติ (International Society for Peritoneal Dialysis: ISPD 2022) เข้ากับบริบททางสรีรวิทยาและสภาพแวดล้อมของประเทศไทย บทความเน้นย้ำถึงบทบาทสำคัญของพยาบาลในการสนับสนุนการดูแลตนเองของผู้ป่วยและผู้ดูแล จากประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ติดเชื้อจากการล้างไตทางช่องท้อง จำนวน 16 ราย พบว่ามี "ช่องว่างระหว่างความรู้และวิถีปฏิบัติจริง" ที่นำไปสู่อุบัติการณ์การติดเชื้อ ซึ่งสามารถจำแนกความเสี่ยงได้เป็น 3 มิติ ได้แก่ 1) มิติด้านพฤติกรรม ที่เกิดจากความคุ้นชิน การละเลยมาตรฐาน และการตีความความสะอาดที่คลาดเคลื่อน 2) มิติด้านสิ่งแวดล้อม จากข้อจำกัดของพื้นที่อยู่อาศัย และการจัดเก็บอุปกรณ์ที่ไม่เหมาะสม และ 3) มิติด้านสังคมและจิตวิทยา อันเกิดจากความเหนื่อยล้าในการรักษาที่ยาวนาน นำไปสู่ความซึมเศร้าแฝงและความหละหลวมในการป้องกัน องค์ความรู้เหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการประเมิน ติดตาม และออกแบบการดูแลที่สอดคล้องกับบริบทความเป็นจริงของผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อลดอัตราการติดเชื้อและเพิ่มคุณภาพชีวิตอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กาญฎา ศรีอุดม, ธราดล เก่งการพานิช, มณฑา เก่งการพานิช, และศรีนญา เบญจกุล. (2561). โปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการล้างไตทางช่องท้องของผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย. วารสารสุขศึกษา, 41(1), 49-61.

เถลิงศักดิ์ กาญจนบุษย์ (บก). (2556). แนวปฏิบัติการล้างไตทางช่องท้อง. กรุงเทพ: ศิริวัฒนาอินเตอร์พริ้นท์.

ทนงศักดิ์ หนูริง เพ็ญศิริ ศรีสุนทร และพงศกร มัสดาย. (2568). บทบาทของพยาบาล PD กับการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ล้างไตทางช่องท้องที่มีปัญหาการติดเชื้อในช่องท้อง. วารสาร Medical R2R e-Journal, 12(1), http://doi.org/10.14456/jmu.2025.2

ทิพวรรณ พงษ์หัสบรรณ์ และชื่นฤทัย ยี่เขียน. (2565). ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะเยื่อบุช่องท้องติดเชื้อระยะสั้นมากในผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้องอย่างต่อเนื่อง. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย, 15(1), 110-126.

ธวัช เตียวิไล และรสสุคนธ์ ตันติวิชิตเวช. (2563). อุบัติการณ์และปัจจัยเสี่ยงการเกิดภาวะติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องครั้งแรกของผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องอย่างต่อเนื่อง โรงพยาบาลโพธาราม. วารสารแพทย์เขต 4-5, 39(1), 51-64.

ธิติมา สายสุด. (2566). อุบัติการณ์การติดเชื้อและปัจจัยเสี่ยงของการติดเชื้อช่องท้องอักเสบในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเดชอุดม. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ, 4(3), 126-134.

พัชริดา กลิ่นพยอม. (2566 ). ความสัมพันธ์ของพฤติกรรมสุขภาพอนามัยและผลลัพธ์ในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง. (วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.https://digital.car.chula.ac.th/ chulaetd/11791

เพ็ญจ๋า เอียดไสย และสุุพรพรรณ์์ กิิจบรรยงเลิิศ. (2569). ‍ปัจจัยเสี่ยงต่อการติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง: โรงพยาบาลวชิระภูเก็ต. วารสารวิิจััยทางการพยาบาล การผดุุงครรภ์์และวิิทยาศาสตร์์สุุขภาพ, 46(1), 1-18.

วิชชุดา จำปามาศ. (2568). อุบัติการณ์และปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับการเกิดการติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องในโรงพยาบาลสุวรรณภูมิ. ศรีนครินทร์เวชสาร, 40(4), 413-427.

ศิริลักษณ์ เมืองไทย และยุพาวดี ขันทบัลลัง. (2567). การใช้ชีวิตหลังการได้รับการรักษาโดยการล้างไตทางหน้าช่องในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 18(2), 679-694.

หรรษา คิดเข่ม. (2568). ปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะเยื่อบุช่องท้องอักเสบในผู้ป่วยที่ล้างไตทางช่องท้องชนิดต่อเนื่อง โรงพยาบาลกันทรลักษณ์ จังหวัดศรีสะเกษ. ยโสธรเวชสาร, 27(1), 1-25. YASOHOS_MJ2712479 https://he04.tci-thaijo.org/index.php/hciyasohos/article/view/3230/2274

อรอนงค์ วลีขจรเลิศ, ธนนรรจ์ รัตนโชติพานิช, สุรัชดา ชนโสภณ, วนรัตน์ อนุสรณ์เสงี่ยม, จันทร์ทิพย์ กาญจนศิลป์, อมฤต สุวัฒนศิลป์, ธนชัย พนาพุฒิ, ศิริรัตน์ อนุตระกูลชัย, สุพล ลิมวัฒนานนท์, และจุฬาภรณ์ ลิมวัฒนานนท์. (2561). ภาระการเงินในครัวเรือนของผู้ป่วยไตวายระยะสุดท้ายที่ได้รับการบำบัดทดแทนไต. วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน, 14(4) : 79-87

อธิตยา เทพแพงตา. (2567). ผลของโปรแกรมการฝึกทักษะการล้างไตทางช่องท้องในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง (CAPD) ต่อพฤติกรรมการป้องกันเยื่อบุช่องท้องอักเสบ. วารสารราชภัฎการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 4(1), 14-26.

Li, PK., Chow, KM., Cho, Y., Fan, S., Figueiredo, AE., Harris, T., Kanjanabuch, T., Kim, YL., Madero, M., Malyszko, J., Mehrotra, R., Okpechi, IG., Perl, J., Piraino, B., Runnergar, N., Teitelbaum, I., Wong, JKW., Yu, X., & Johnson, DW. (2022). ISPD peritonitis guideline recommendations: 2022 update on prevention and treatment. Perit Dial Int, 42(2), 110-153.

Sampaio, J., Machado, D., Gomes, A.M., Machado, I., Santos, C., Lima, N., Carvalho, MJ., Cabrita, A., Rodrigues, A., Martins M. (2016). Deciphering the Contribution of Biofilm to the Pathogenesis of Peritoneal Dialysis Infections: Characterization and Microbial Behaviour on Dialysis Fluids. PLos ONE 11(6): e0157870.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0157870.

Tsai, S.-m., Yan, Y., Zhao, H.-p., Wu, B., Zuo, L., & Wang, M. (2018). Peritoneal dialysis-related eosinophilic peritonitis: a case report and literature review. Journal of Peking University (Health Sciences), 50(4), 747-751. doi: 10.3969/j.issn.1671-167X.2018.04.032