จรัญสนิทวงศ์ใต้รถไฟฟ้า: กระบวนการเชิงพื้นที่ของทุนกับผลกระทบต่อชีวิตทางสังคมของผู้คน

บทคัดย่อ

งานศึกษานี้สนใจความสัมพันธ์ระหว่างการพัฒนาเมืองผ่านโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมคือ รถไฟฟ้าสายสีน้ำเงินกับผลกระทบทางสังคมที่มีต่อผู้คนในย่าน ผู้วิจัยใช้วิธีศึกษาแบบผสม โดยใช้การเดินสัมภาษณ์ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้พักอาศัยในที่อยู่อาศัยรูปแบบต่าง ๆ ทั้งคอนโดมิเนียม ตึกแถว บ้านเช่า และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่โดยการใช้ข้อมูลทุติยภูมิมาสร้างแผนที่และแผนภาพการใช้ที่ดินและราคาประเมินที่ดิน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้กรอบแนวคิดกระบวนการเชิงพื้นที่ของทุนร่วมกับแนวคิดพื้นที่เชิงสังคม ผลการศึกษาพบว่าการพัฒนาเมืองมีความย้อนแย้งใน 3 ด้าน คือ (1) กระบวนการพัฒนาต้องการโครงการขนาดใหญ่เพื่อกระตุ้นการบริโภค ซึ่งในกรณีของถนนจรัญสนิทวงศ์ การสร้างคอนโดมิเนียมทำให้เกิดการหมุนเวียนทางเศรษฐกิจทั้งจากการลงทุนซื้อห้องพักในคอนโดและจากการบริโภคที่เข้มข้นขึ้นจากการมีที่อยู่อาศัยใหม่ แต่ในเวลาเดียวกันการสร้างรถไฟฟ้าก็ทำให้ตึกแถวเป็นสิ่งก่อสร้างที่สูญเสียมูลค่าก่อนที่จะหมดอายุการใช้งาน ทำให้เกิดภาพความรกร้างบนที่ดินที่มีราคาประเมินสูงขึ้น (2) ด้านการใช้พื้นที่และการรับรู้ต่อย่าน พบว่าผู้พักอาศัยในย่านจรัญสนิทวงศ์ไม่ได้รู้สึกว่าการเชื่อมต่อผ่านการขนส่งระบบรางจะทำให้ย่านดึงดูดคนกลุ่มใหม่ ๆ เข้ามาในย่าน หรือทำให้เกิดการเติบโตทางเศรษฐกิจแบบก้าวกระโดด แต่กลับยิ่งตอกย้ำความเป็นย่านที่อยู่อาศัยของจรัญสนิทวงศ์ (3) ชุมชนในตรอกซอยกลายเป็นที่มาของแรงงานราคาถูก พ่อค้าแม่ค้า อาหาร และหาบเร่แผงลอย ที่แม้ว่าถูกทอดทิ้งจากการพัฒนา แต่กลับต้องสร้างสรรค์เพื่อความอยู่รอดโดยอิงอาศัยความเป็นชุมชนผ่านการไปร่วมกันเช่าตึกเพื่ออยู่ในเมือง และใกล้แหล่งงานส่งผลให้การอยู่อาศัยในย่านมีต้นทุนไม่สูงจนเกินไป แต่ผลจากความสร้างสรรค์นี้กลับไปหล่อเลี้ยงการพัฒนาที่ไม่เท่าเทียม