ความร่วมมือกับภาคีสาธารณะกับการพัฒนาเกษตรกรสู่ผู้ประกอบการเกษตรอินทรีย์

อุทิศ ทาหอม; สุจิตรา ยางนอก

ผู้แต่ง

อุทิศ ทาหอม สาขาวิชาการพัฒนาสังคม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
สุจิตรา ยางนอก สาขาวิชาการพัฒนาสังคม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์

คำสำคัญ:

ความร่วมมือ, ภาคีสาธารณะ, การพัฒนาเกษตรกร, ผู้ประกอบการเกษตรอินทรีย์

บทคัดย่อ

ภายใต้บริบทของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความไม่มั่นคงทางอาหารและข้อจำกัดของระบบเกษตรที่พึ่งพาสารเคมี การพัฒนาเกษตรกรให้สามารถก้าวสู่การเป็น “ผู้ประกอบการเกษตรอินทรีย์” จึงกลายเป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิต สร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจฐานราก และส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืน งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเพื่อสร้างความร่วมมือกับภาคีสาธารณะกับการพัฒนาเกษตรกรสู่ผู้ประกอบการเกษตรอินทรีย์ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) ในจังหวัดบุรีรัมย์ ผ่านความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ มูลนิธิสุทธิรัตน์ อยู่วิทยา ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรบุรีรัมย์ บริษัทศาลานา (วิสาหกิจเพื่อสังคม) และภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง รวมผู้ให้ข้อมูลจำนวน 120 คน

ผลการศึกษาพบว่า ความสำเร็จของการพัฒนาเกษตรกรสู่ผู้ประกอบการเกษตรอินทรีย์มิได้เกิดจากการถ่ายทอดความรู้ทางการเกษตรเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการบูรณาการความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาการ และภาคประชาสังคมอย่างเป็นระบบ ภายใต้กรอบการดำเนินงาน “3 หลักการ 4 อุดมการณ์ 6 วิธีการ และ 8 ผลลัพธ์” ซึ่งมุ่งเน้นการผลิตได้ ขายเป็น และเน้นคุณภาพ ควบคู่กับการสร้างความสมดุลด้านสุขภาพ ระบบนิเวศ และการผลิตอาหารปลอดภัย เกษตรกรได้รับการพัฒนาทั้งด้านองค์ความรู้ ทักษะการจัดการฟาร์ม การใช้สารชีวภัณฑ์ การขอรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ (Organic Thailand) การวางแผนธุรกิจ และการเชื่อมโยงตลาดเฉพาะ ส่งผลให้สามารถลดการพึ่งพาสารเคมี เพิ่มศักยภาพการผลิต และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลผลิตทางการเกษตรได้อย่างเป็นรูปธรรม นอกจากนี้กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมและการติดตามหนุนเสริมอย่างต่อเนื่องยังช่วยเสริมสร้างความเชื่อมั่น แรงบันดาลใจ และการเปลี่ยนแปลงวิธีคิดของเกษตรกรจาก “ผู้ผลิต” สู่ “ผู้ประกอบการ” ที่มีความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าความร่วมมือกับภาคีสาธารณะเป็นกลไกสำคัญในการสร้างระบบนิเวศการพัฒนาเกษตรอินทรีย์ที่เข้มแข็งและสามารถขยายผลเป็นต้นแบบการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากเพื่อรองรับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับพื้นที่และระดับประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กลุ่มวิชาการ สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 4 กรมวิชาการเกษตร. (2563). การผลิตและการใช้เห็ดเรืองแสงสิรินรัศมีในการควบคุมโรคพืชในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง. สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 4 กรมวิชาการเกษตร.

ชวิศร์ สวัสดิสาร. (2564). คู่มือเกษตรอินทรีย์ (สำหรับเกษตรกร) รู้นโยบาย เข้าใจมาตรฐานได้รับรองพืชอินทรีย์. สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร. https://www.scribd.com/document/724567502/คู-มือเกษตรอินทรีย-สำหรับเกษตร

สำนักงานจังหวัดบุรีรัมย์. (2565). แผนพัฒนาจังหวัด 5 ปี พ.ศ. 2566-2570 จังหวัดบุรีรัมย์. กลุ่มงานยุทธศาสตร์และข้อมูลเพื่อการพัฒนาจังหวัด สำนักงานจังหวัดบุรีรัมย์. https://www.buriram.go.th/downloads/plan/plan-p-66-70.pdf

สำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการยุทธศาสตร์ สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). แผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี พ.ศ. 2561–2580. สำนักนายกรัฐมนตรี.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566 – 2570. สำนักนายกรัฐมนตรี.

Amey, M. J., & Eddy, P. L. (2023). Creating strategic partnerships: A guide for educational institutions and their partners. Taylor & Francis.

Biswas, D., & Micallef, S. A. (Eds.). (2019). Safety and practice for organic food. Academic Press.

Etingoff, K. (Ed.). (2017). Sustainable development of organic agriculture: historical perspectives. CRC Press.

Gilchrist, A. (2019). The well-connected community: A networking approach to community development (2nd ed.). Policy Press.

Guillory, J. (2023). Cultural capital: The problem of literary canon formation. University of Chicago Press.

Hagedoorn, J., Haugh, H., Robson, P., & Sugar, K. (2023). Social innovation, goal orientation, and openness: Insights from social enterprise hybrids. Small Business Economics, 60(1), 173-198. https://link.springer.com/article/10.1007/s11187-022-00643-4

Kettl, D. F. (2015). The transformation of governance: Public administration for the twenty-first century (2nd ed.). Johns Hopkins University Press.

Leinhardt, S. (Ed.). (1977). Social networks: A developing paradigm. Academic Press.

Löffler, E. (2003). Governance and government: Networking with external stakeholders. In T. Bovaird & E. Löffler (Eds.), Public management and governance (pp. 163–174). Routledge.

Mishra, M. (2013). Role of eco-friendly agricultural practices in Indian agriculture development. International Journal of Agriculture and Food Science Technology, 4(2), 11-15.

Nandwani, D., & Nwosisi, S. (2016). Global trends in organic agriculture. In D. Nandwani (Ed.), Organic farming for sustainable agriculture (Sustainable Development and Biodiversity, Vol. 9, pp. 3–21). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-26803-3_1

Palaniappan, S. P., & Annadurai, K. (2018). Organic farming theory & practice. Scientific Publishers.

Piessens, R., de Doncker-Kapenga, E., Überhuber, C. W., & Kahaner, D. K. (2012). QUADPACK: A subroutine package for automatic integration (Vol. 1). Springer Science & Business Media.

Taylor, E. W., & Cranton, P. (2012). The handbook of transformative learning: Theory, research, and practice. John Wiley & Sons.

Vaughan, C., Hansen, J., Roudier, P., Watkiss, P., & Carr, E. (2019). Evaluating agricultural weather and climate services in Africa: Evidence, methods, and a learning agenda. WIREs Climate Change, 10(3), Article e586. https://doi.org/10.1002/wcc.586