ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการไม่ร่วมมือรับประทานยาในผู้ป่วยโรคอารมณ์สองขั้ว

ผู้แต่ง

  • สุชานาถ อินวรรณา โรงเรียนพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
  • โสภิณ แสงอ่อน โรงเรียนพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
  • พัชรินทร์ นินทจันทร์ โรงเรียนพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
  • มาลาตี รุ่งเรืองศิริพันธ์ โรงเรียนพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

พฤติกรรมการไม่ร่วมมือรับประทานยา, พฤติกรรมการร่วมมือรับประทานยา, ผู้ป่วยโรคอารมณ์สองขั้ว, ยาจิตเวช

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: การวิจัยแบบบรรยายความสัมพันธ์ครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างอายุ สถานะการจ้างงาน ทัศนคติในการรับประทานยา ความถี่ในการรับประทานยา ผลข้างเคียงจากการใช้ยา และการสนับสนุนทางสังคมกับพฤติกรรมการไม่ร่วมมือรับประทานยาในผู้ป่วยโรคอารมณ์
สองขั้ว

วิธีการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยโรคอารมณ์สองขั้วที่เข้ามารับการรักษาในหน่วยตรวจผู้ป่วยนอกจิตเวช โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานครที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์คัดเข้า จำนวน 84 ราย เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย 5 แบบประเมิน ดังนี้ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินทัศนคติต่อยา แบบสอบถามผลข้างเคียงจากยา แบบสอบถามเกี่ยวกับแหล่งสนับสนุนทางสังคมและ แบบสอบถามวิธีการใช้ยา เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติบรรยาย สถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์สเปียร์แมนและสถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบพอยท์ไบซีเรียลผล

การศึกษา: ผลการวิจัยพบว่า ผู้ป่วยโรคอารมณ์สองขั้วที่มีทัศนคติในการรับประทานยาและมีคะแนนการสนับสนุนทางสังคมสูงมีแนวโน้มที่จะมีพฤติกรรมการร่วมมือรับประทานยาสูงหรือมีพฤติกรรมการไม่ร่วมมือรับประทานยาต่ำ (rs = .263, .245, p < .05 ตามลำดับ) ผู้ป่วยที่มีความถี่ในการรับประทานยาต่อวันสูงและมีคะแนนการรับรู้ผลข้างเคียงจากการใช้ยามากมีแนวโน้มที่จะมีพฤติกรรมการร่วมมือรับประทานยาต่ำหรือมีพฤติกรรมการไม่ร่วมมือรับประทานยาสูง (rs = -.258, -.282, p < .05 ตามลำดับ) ส่วนอายุและสถานะการจ้างงานไม่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการไม่ร่วมมือในการรับประทานยา

สรุป: ผลการวิจัยครั้งนี้ให้ข้อมูลพื้นฐานที่สำคัญในการนำไปใช้เป็นแนวทางในการส่งเสริมการร่วมมือรับประทานยาในผู้ป่วยโรคอารมณ์สองขั้ว

Downloads

Download data is not yet available.

References

คลังข้อมูลการแพทย์และสุขภาพ กระทรวง สาธารณสุข. (2561ก). จำนวนผู้ป่วยนอก จิตเวชที่มารับบริการจำแนกรายกลุ่มโรค และสิทธิ ปี 2561. สืบค้นเมื่อ 11 มีนาคม 2562, จาก https://hdcservice.moph.go.th/ hdc/reports/report.php?source=pformated/ format_fix_col2.php&cat_id=ea11bc4bbf 333b78e6f53a26f7ab6c89&id=67ce3cd10 f4ed5d2b3517f1373ef273d

เติมทรัพย์ จั่นเพชร. (2557). การพัฒนาตนเองของ ผู้ใหญ่ Self Development of Adults. วารสาร เกื้อการุณย์, 21(1), 17-23.

นันทศักดิ์ ธรรมานวัตร์ และกฤษณา ตรียมณีรัตน์. (2559). เมื่อย่างเข้าสู่การเป็นผู้สูงอายุ. สืบค้นเมื่อ 28 มิถุนายน 2561, จาก http:// www.thaicam.go.th/index.php?option= com_content& view=article&id=336:2010- 10-01-04-07-50&catid=81:2010-08-06-03- 4356&Itemid =147

ธวัชชัย ลีฬหานาจ. (2549). การรักษา Bipolar Disorder: หลักการทั่วไป. ใน ธวัชชัย ลีฬหานาจ และสรยุทธ วาสิกนานนนท์ (บ.ก.), ตำราโรคไบโพล่าร์ (หน้า 91–106). กรุงเทพฯ: สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย.

พิชัย อิฏฐสกุล. (2558). โรคอารมณ์สองขั้ว. ใน มาโนช หล่อตระกูล และปราโมชย์ สุคนิชย์ (บ.ก.), ตำราจิตเวชศาสตร์รามาธิบดี (หน้า 155-166). กรุงเทพฯ: ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล.

พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์, ธรณินทร์ กองสุข, วชิระ เพ็งจันทร์, จินตนา ลี้จงเพิ่มพูน, วรวรรณ จุฑา, และเกษราภรณ์ เคนบุปผา. (2556). ระบาดวิทยาโรคจิตเวชร่วมใน คนไทย: การศึกษาระดับชาติ 2551. วารสาร สุขภาพจิตแห่งประเทศไทย, 21(1), 1-14.

ภควัต วิวัฒนวรเศรษฐ์ และจารุรินทร์ ปิตานุพงศ์. (2560). คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยโรคอารมณ์ สองขั้วในโรงพยาบาลสงขลานครินทร์. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย, 62(4), 299-308.

รณชัย คงสกนธ์, สมบัติ ศาสตร์รุ่งภัค, อวยชัย โรจนนิรันกิจ, และอุไร บูรณเชษฐ. (2546). การพัฒนาแบบประเมิน Montgomery Asberg Depression Rating Scale (MADRS) ฉบับภาษาไทย. วารสารสมาคมจิตแพทย์ แห่งประเทศไทย, 48(4), 211-219.

โศรดา สุรเทวมิตร และรังสิมันต์ สุนทรไชยา. (2554). ปัจจัยคัดสรรที่สัมพันธ์กับการทำหน้าที่ของผู้ป่วยโรคอารมณ์แปรปรวน สองขั้ว. วารสารการพยาบาลจิตเวชและ สุขภาพจิต, 25(1), 63-74.

สำนักพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. (2551). การศึกษาค่าความสูญเสียปีสุขภาวะ เนื่องจากความบกพร่องทางสุขภาพจาก ความผิดปกติทางจิตของประชากรไทย พ.ศ.2547. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยระบบ สาธารณสุข.

American Psychiatric Association [APA]. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric.

American Psychiatric Association. (2015). What are bipolar disorders? Retrieved April 25, 2016, from https://www.psychiatry.org/ patients-families/bipolar-disorders/what-are-bipolar-disorders.

Baldessarini, R. J., Perry, R., & Pike, J. (2008). Factors associated with treatment nonadherence among US bipolar disorder patients. Human Psychopharmacology, 23(2), 95-105. doi:10.1002/hup.908

Bates, J. A., Whitehead, R., Bolge, S. C., & Kim, E. (2010). Correlates of medication adherence among patients with bipolar disorder: Results of the bipolar evaluation of satisfaction and tolerability (best) study: A nationwide cross-sectional survey. Primary Care Companion to The Journal of Clinical Psychiatry, 12(5), PCC.09m00883. doi:10.4088/PCC.09m00883yel

Bauer, R., Glenn, T., Alda, M., Sagduyu, K., Marsh, W., Grof, P., et al. (2013). Antidepressant dosage taken by patients with bipolar disorder: Factors associated with irregularity. International Journal of Bipolar Disorders, 1(26). doi:10.1186/2194- 7511-1-26

Bener, A., Dafeeah, E. E., & Salem, M. O. (2013). A study of reasons of non-compliance of psychiatric treatment and patients’ attitudes towards illness and treatment in Qatar. Issues in Mental Health Nursing, 34(4), 273-280. doi:10.3109/01612840.20 12.745039

Berk, L., Hallam, K. T., Colom, F., Vieta, E., Hasty, M., Macneil, C., et al. (2010). Enhancing medication adherence in patients with bipolar disorder. Human Psychopharmacology, 25(1), 1-16. doi: 10.1002/hup.1081

Bressert, S. (2018). Cyclothymic disorder symptoms & cyclothymia. Retrieved on August 17, 2018, from https://psychcentral. com/disorders/cyclothymic-disorder-cyclothymia/

Chaiyajan, W., Sitthimongkol, Y., Yuttatri, P., & Klainin, P. (2009). Effects of a psychoeducational program on attitude toward medication and compliance with first appointment after discharge in schizophrenic patients. Journal of Nursing Science, 27(3), 73 – 81.

Chapman, S. C., & Horne, R. (2013). Medication nonadherence and psychiatry. Current Opinion in Psychiatry, 26(5), 446-452. doi:10.1097/YCO.0b013e3283642da4

Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. (2nd ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.

Col, S. E., Caykoylu, A., Karakas-Ugurlu, G., & Ugurlu, M. (2014). Factors affecting treatment compliance in patients with bipolar I disorder during prophylaxis: A study from Turkey. General Hospital Psychiatry, 36(2), 208-213. doi:10.1016/j. genhosppsych. 2013.11.006

Correard, N., Consoloni, J-L., Raust, A., Etain, B., Guillot, R., Job, S., et al. (2017). Neuropsychological functioning, age, and medication adherence in bipolar disorder. Public Library of Science ONE, 12(9), e0184313. doi:10.1371/journal. pone.0184313

Day, J. C., Wood, G., Dewey, M., & Bentall, R. P. (1995). A self-rating scale for measuring neuroleptic side-effects: Validation in a group of schizophrenic patients. British Journal of Psychiatry, 166(5), 650-653.

Depp, C. A., & Lebowitz, B. D. (2007). Enhancing medication adherence: In older adults with bipolar disorder. Psychiatry (Edgmont), 4(6), 22-32.

Depp, C. A., Moore, D. J., Patterson, T. L., Lebowitz, B. D., & Jeste, D. V. (2008). Psychosocial interventions and medication adherence in bipolar disorder. Dialogues in Clinical Neuroscience, 10(2), 239-250.

Ghaffari-Nejad, A., Mashayekhi, A., Mazhari, S., & Ghayoumi, A. (2014). Factors associated with drug non-adherence after discharge among patients with mood disorders hospitalized in Shahid Beheshti Hospital in Kerman: A prospective study. Zahedan Journal of Research in Medical Sciences, 17(4), e968.

Herrmann, N., Black, S. E., Lawrence, J., Szekely, C., & Szalai, J. P. (1998). The Sunnybrook Stroke Study: A prospective study of depressive symptoms and functional outcome. Stroke, 29(3), 618-624.

Hibdye, G., Dessalegne, Y., Debero, N., Bekan, L., & Sintayehu, M. (2015). Prevalence of drug non adherence and associated factors among patients with bipolar disorder at outpatient unit of Amanuel Hospital, Addis Ababa, Ethiopia, 2013. Journal of Psychiatry, S1(003). doi:10.4172/2378- 5756.S1-003

Hogan, T. P., Awad, A. G., & Eastwood, R. (1983). A self-report scale predictive of drug compliance in schizophrenics: Reliability and discriminative validity. Psychological Medicine, 13(1), 177-183.

Horne, R. (1996). The medication adherence report scale (MARS). Hastings, UK: University of Brighton.

Ibrahim, A. W., Pindar, S. K., Yerima, M. M., Rabbebe, I. B., Shehu, S., Garkuwa, H. A., et al. (2015). Medication-related factors of non-adherence among patients with schizophrenia and bipolar disorder: Outcome of a cross-sectional survey in Maiduguri, North-eastern Nigeria. Journal of Neuroscience and Behavioral Health, 7(5), 31-39. doi:10.5897/JNBH2015.0128

Jawad, I., Watson, S., Haddad, P. M., Talbot, P. S., & McAllister-Williams, R. H. (2018). Medication nonadherence in bipolar disorder: A narrative review. Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 8(12), 349-363. doi:10.1177/2045125318804364

Jonsdottir, H., Opjordsmoen, S., Birkenaes, A. B., Simonsen, C., Engh, J. A., Ringen, P. A., et al. (2013). Predictors of medication adherence in patients with schizophrenia and bipolar disorder. Acta Psychiatrica Scandinavica, 127(1), 23-33. doi:10.1111/ j.1600-0447.2012.01911.x

Kongsakon, R., & Bhatanaprabhabhan, D. (2005). Validity and reliability of the young mania rating scale: Thai version. Journal of the Medical Association of Thailand, 88(11), 1598-1604.

Kriegshauser, K., Sajatovic, M., Jenkins, J. H., Cassidy, K. A., Muzina, D., Fattal, O., et al. (2010). Gender differences in subjective experience and treatment of bipolar disorder. The Journal of Nervous and Mental Disease, 198(5), 370-372. doi: 10.1097/NMD.0b013e3181da8ef7

Kutzelnigg, A., Kopeinig, M., Chen, C. K., Fábián, Á., Pujol-Luna, M. G., Shin, Y., et al., (2014). Compliance as a stable function in the treatment course of bipolar disorder in patients stabilized on olanzapine: Results from a 24-month observational study. International Journal of Bipolar Disorders, 2(13). doi:10.1186/s40345-014-0013-x

Leelahanaj, T., Kongsakon, R., Choovanichvong, S., Tangwongchai, S., Paholpak, S., Kongsuk, T., et al. (2013). Time to relapse and remission of bipolar disorder: Findings from a 1-year prospective study in Thailand. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 9, 1249-1256. doi:10.2147/ndt.s47711

Maneesakorn, S., Robson, D., Gournay, K., & Gray, R. (2007). An RCT of adherence therapy for people with schizophrenia in Chiang Mai, Thailand. Journal of Clinical Nursing, 16(7), 1302-1312. doi:10.1111/ j.1365-2702.2007.01786.x

Merikangas, K. R., Jin, R., He, J. P., Kessler, R. C., Lee, S., Sampson, N. A., et al. (2011). Prevalence and correlates of bipolar spectrum disorder in the world mental health survey initiative. Archives of General Psychiatry, 68(3), 241-251.

Miasso, A. I., Monteschi, M., & Giacchero, K. G. (2009). Bipolar affective disorder: Medication adherence and satisfaction with treatment and guidance by the health team in a mental health service. Revista Latino- Americana de Enfermagem, 17(4), 548-556.

Moljord, I. E. O., Lara-Cabrera, M. L., Perestelo- Pérez, L., Rivero-Santana, A., Eriksen, L., & Linaker, O. M. (2015). Psychometric properties of the Patient Activation Measure-13 among out-patients waiting for mental health treatment: A validation study in Norway. Patient Education and Counseling, 98(11), 1410-1417.

Montes, J. M., Maurino, J., de Dios, C., & Medina, E. (2013). Suboptimal treatment adherence in bipolar disorder: Impact on clinical outcomes and functioning. Patient Prefer Adherence, 7, 89-94. doi:10.2147/ppa. s39290

Montgomery, S. A., & Asberg, M. (1979). A new depression scale designed to be sensitive to change. British Journal of Psychiatry, 134, 382-389.

Morselli, P. L., Elgie, R., & Cesana, B. M. (2004). GAMIAN-Europe/BEAM survey II: Cross-national analysis of unemployment, family history, treatment satisfaction and impact of the bipolar disorder on life style. Bipolar Disorders, 6, 487–497.

National Institute of Mental Health. (2016). Bipolar disorder. Retrieved July 10, 2016, from https://www.nimh.nih.gov/health/ topics/bipolar-disorder/index.shtml.

Novick, D., Montgomery, W., Treuer, T., Aguado, J., Kraemer, S., & Haro, J. M. (2015). Relationship of insight with medication adherence and the impact on outcomes in patients with schizophrenia and bipolar disorder: Results from a 1-year European outpatient observational study. BioMed Central Psychiatry, 15(189). doi:http://doi. org/10.1186/s12888-015-0560-4

Pareek, B., & Kalia, R. (2013). Factors affecting non-compliance to psychotropic drugs of patients with psychosis as perceived by their family members attending the psychiatric outpatient department at selected hospital, Mangalore. Nursing and Midwifery Research Journal, 9(2), 56-62.

Rabinovitch, M., Cassidy, C., Schmitz, N., Joober, R., & Malla, A. (2013). The influence of perceived social support on medication adherence in first-episode psychosis. Canadian Journal of Psychiatry, 58(1), 59-65. doi:10.1177/070674371305800111

Rungruangsiripan, M., Sitthimongkol, Y., Maneesriwongul, W., Talley, S., & Vorapongsathorn, T. (2011). Mediating role of illness representation among social support, therapeutic alliance, experience of medication side effects, and medication adherence in persons with schizophrenia. Archives of Psychiatric Nursing, 25(4), 269-283.

Ruscher, S. M., de Wit, R., & Mazmanian, D. (1997). Psychiatric patients’ attitudes about medication and factors affecting noncompliance. Psychiatric Services, 48(1), 82-85. doi:10.1176/ps.48.1.82

Sajatovic, M., Ignacio, R. V., West, J. A., Cassidy, K. A., Safavi, R., Kilbourne, A. M., et al. (2009). Predictors of non-adherence among individuals with bipolar disorder receiving treatment in a community mental health clinic. Comprehensive Psychiatry, 50(2), 100–107.

Sajatovic, M., Valenstein, M., Blow, F. C., Ganoczy, D., & Ignacio, R. V. (2006). Treatment adherence with antipsychotic medications in bipolar disorder. Bipolar Disorders, 8(3), 232-241. doi:10.1111/ j.1399-5618.2006.00314.x

Sajatovic, M., Valenstein, M., Blow, F., Ganoczy, D., & Ignacio, R. (2007). Treatment adherence with lithium and anticonvulsant medications among patients with bipolar disorder. Psychiatric Services, 58(6), 855-863. doi:10.1176/ps.2007.58.6.855

Savas, H. A., Unal, A., & Vırıt, O. (2011). Treatment adherence in bipolar disorder. Journal of Mood Disorders, 1(3), 95-102. doi: 10.5455/jmood.20110827015615

Sharifi, A., Shabani, A., & Ahmadzad-Asl, M. (2009). The pattern of adherence in patients with bipolar I disorder an eight weeks study. Iranian Journal of Psychiatry and Behavioral Sciences, 3(2), 39-43.

Sherbourne, C. D., & Stewart, A. L. (1991). The MOS social support survey. Social Science and Medicine, 32(6), 705-714.

Stentzel, U., van den Berg, N., Schulze, L. N., Schwaneberg, T., Radicke, F., Langosch, J. M., et al. (2018). Predictors of medication adherence among patients with severe psychiatric disorders: Findings from the baseline assessment of a randomized controlled trial (Tecla). BioMed Central Psychiatry, 18, 155. doi:10.1186/s12888- 018-1737-4

Taj, F., Tanwir, M., Aly, Z., Khowajah, A. A., Tariq, A., Syed, F. K. et al. (2008). Factors associated with non-adherence among psychiatric patients at a tertiary care hospital, Karachi, Pakistan: A questionnaire based cross-sectional study. Journal of Pakistan Medical Association, 58(8), 432-436.

Tang, C. H., Hsieh, M. H., Hung, S. T., Lee, I. H., Lin, Y. J., & Yang, Y. K. (2010). One-year post-hospital medical costs and relapse rates of bipolar disorder patients in Taiwan: A population-based study. Bipolar Disorders, 12(8), 859-865. doi: 10.1111/j.1399-5618.2010.00878.x

Teferra, S., Hanlon, C., Beyero, T., Jacobsson, L., & Shibre, T. (2013). Perspectives on reasons for non-adherence to medication in persons with schizophrenia in Ethiopia: A qualitative study of patients, caregivers and health workers. BioMed Central Psychiatry, 13(1), 168. doi:10.1186/1471- 244x-13-168

Velligan, D. I., Weiden, P. J., Sajatovic, M., Scott, J., Carpenter, D., Ross, R., et al. (2009). The expert consensus guideline series: Adherence problems in patients with serious and persistent mental illness. Journal of Clinical Psychiatry, 70(Suppl 4), 1-37.

Velligan, D. I., Weiden, P. J., Sajatovic, M., Scott, J., Carpenter, D., Ross, R., et al. (2010). Assessment of adherence problems in patients with serious and persistent mental illness: Recommendations from the expert consensus guidelines. Journal of Psychiatric Practice, 16(1), 34-45. doi: 10.1097/01.pra.0000367776.96012.ca

Vieta, E., Azorin, J. M., Bauer, M., Frangou, S., Perugi, G., Martinez, G., et al. (2012). Psychiatrists’ perceptions of potential reasons for non- and partial adherence to medication: Results of a survey in bipolar disorder from eight European countries. Journal of Affective Disorders, 143(1-3), 125-130. doi:10.1016/j.jad.2012.05.041

World Health Organization [WHO]. (1999). The world health report. Geneva: World Health.

World Health Organization. (2017). Mental disorder. Retrieved January 17, 2016, from http://www.who.int/mediacentre/ factsheets/fs396/en/.

Young, R. C., Biggs, J. T., Ziegler, V. E., & Meyer, D. A. (1978). A rating scale for mania: Reliability, validity and sensitivity. British Journal of Psychiatry, 133, 429-435.

Downloads

เผยแพร่แล้ว

2020-09-04