การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยติดยาบ้า โดยมีชุมชนเป็นศูนย์กลาง ด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ณ ชุมชนกองขยะหนองแขม เขตหนองแขม จังหวัดกรุงเทพมหานคร
คำสำคัญ:
การบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพโดยมีชุมชนเป็นศูนย์กลาง, ผู้ป่วยเสพติดยาบ้า, TTM CBTx modelบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา พัฒนา และประเมินผลรูปแบบการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยเสพติดยาบ้าโดยมีชุมชนเป็นศูนย์กลางรูปแบบใหม่ ที่บูรณาการร่วมกับการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (TTM CBTx model) ดำเนินการในชุมชนกองขยะหนองแขม ระหว่างพฤศจิกายน 2567 ถึงพฤศจิกายน 2568 โดยแบ่งการวิจัยเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ประเมินรูปแบบการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยเสพติดยาบ้าโดยมีชุมชนเป็นศูนย์กลางแบบเดิม ผ่านการสนทนากลุ่มและสัมภาษณ์เชิงลึกผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 4 กลุ่ม ได้แก่ ผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน ผู้ป่วย และญาติหรือผู้นำชุมชน รวม 60 คน และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา ระยะที่ 2 จัดประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยใช้กลุ่มตัวอย่างจากระยะที่ 1 เพื่อนำข้อมูลมาพัฒนารูปแบบใหม่ให้สอดคล้องกับบริบท และระยะที่ 3 เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง นำรูปแบบการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพแบบใหม่ ไปใช้กับอาสาสมัครผู้ป่วย 23 คน ประเมินผลก่อนและหลังบำบัด 16 สัปดาห์ และติดตามผลต่อเนื่องอีก 8 สัปดาห์ โดยใช้แบบประเมินความเครียดและวัดคุณภาพชีวิต
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบเดิมมีจุดเด่นด้านการบำบัดแบบองค์รวมที่ครอบครัวและชุมชนมีส่วนร่วม แต่มีข้อจำกัดด้านบุคลากร การจัดการข้อมูล และบริบทวัฒนธรรม เมื่อนำรูปแบบใหม่ไปทดลองใช้ พบว่า หลังการบำบัด 16 สัปดาห์ ผู้ป่วยมีความเครียดลดลงและคุณภาพชีวิตดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ผลการติดตามที่ 8 สัปดาห์แสดงให้เห็นว่าสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยยังคงดีขึ้นอย่างต่อเนื่องและคงที่ สะท้อนให้เห็นว่ารูปแบบใหม่นี้สามารถช่วยให้ผู้ป่วยเลิกยาได้อย่างยั่งยืน โดยพบอัตราการไม่กลับไปเสพซ้ำสูงถึงร้อยละ 86.96
เอกสารอ้างอิง
United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2023. Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime; 2023.
สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. สถิติผู้เข้ารับการบำบัดรักษาทั่วประเทศ [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 2568 ตุลาคม 1]. เข้าถึงได้จาก: http://www.oncb.go.th/
กรมสุขภาพจิต. คู่มือการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2565.
กระทรวงสาธารณสุข, สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. การบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ใช้/ผู้เสพติดยาเสพติด ตามประมวลกฎหมายยาเสพติดใหม่. นนทบุรี: สำนักพัฒนาระบบการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด; 2564.
กระทรวงสาธารณสุข. การดำเนินงานบำบัดรักษาและดูแลผู้ป่วยยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
ไหมไทย ศรีแก้ว, ณัฐติญา นกแก้ว, จุฑามาศ ศุภพันธ์, ปุญญพัฒน์ ไชยเมล์, นงลักษณ์ เอี่ยมปี. การบำบัดรักษาผู้เสพยาบ้าโดยใช้ภูมิปัญญาไทย: กรณีศึกษาวัดแห่งหนึ่งในภาคใต้. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2561;11(2):234-42.
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. การศึกษารูปแบบการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดด้วยการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก [อินเทอร์เน็ต]. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2548 [เข้าถึงเมื่อ 2569 มีนาคม 23]. เข้าถึงได้จาก: https://archive.lib.cmu.ac.th/part/N/2548/nsh500102_48_abs.pdf
โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน. ประสิทธิผลการดูแลผู้ป่วยเสพติดเมทแอมเฟตามีนด้วยต้นตำรับยาสมุนไพรโรงพยาบาลการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน กรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก; 2566.
ชมพูนุท พบสุข. กลไกความสำเร็จของกระบวนการบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดโดยชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนกองขยะหนองแขม เขตหนองแขม กรุงเทพมหานคร. วารสารนิติศาสตร์และสังคมท้องถิ่น. 2566;7(2):1-15.
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. คู่มือแนวทางการปฏิบัติงานบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2565.
สมพร กันทรดุษฎี เตรียมชัยศรี. การปฏิบัติสมาธิเพื่อการเยียวยาสุขภาพ (SKT). กรุงเทพฯ: คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล; 2555.
Smith WE. The AIC Model: Appreciation, Influence, Control. Washington DC: World Bank; 1991.
สุวัฒน์ มหัตนิรันดร์กุล, วนิดา พุ่มไพศาลชัย, พิมพ์มาศ ตาปัญญา. การสร้างแบบวัดความเครียดสวนปรุง. วารสารสวนปรุง. 2540;13(3):1-20.
สุวัฒน์ มหัตนิรันดร์กุล, วิไลวรรณ พรไตรรัตน์, พิมพ์มาศ ตาปัญญา, วิไลภรณ์ ปัญญา, ปริทรรศ ศิลปกิจ. แบบวัดคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกชุดย่อ ฉบับภาษาไทย (WHOQOL-BREF-THAI). เชียงใหม่: โรงพยาบาลสวนปรุง กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; 2541.
ชวนพิศ เคหาบาล. ประสิทธิผลของโปรแกรมการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยยาเสพติดโดยใช้รูปแบบ CBTx “ชุมชนล้อมรักษ์” ต่อการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายและการเสพสารแอมเฟตามีน ของผู้ป่วยยาเสพติด อำเภอเชียงขวัญ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2568;6(2):274-287.
ภัทรพล จึงสมเจตไพศาล. ศูนย์คัดกรองตามประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564. วารสารวิชาการและวิจัยยาเสพติด. 2566;1(1):1-14.
นุชรีย์ ทองเจิม, ธีรวัฒน์ สกุลมานนท์, ลัดดาวัลย์ สิทธิสาร. การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน. ราชาวดีสาร วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุรินทร์. 2566;13(2):17-30.
ธีระ ศรีโยธี. ประสิทธิผลและความปลอดภัยในการบำบัดผู้ป่วยยาเสพติดด้วยการแพทย์แผนไทย โรงพยาบาลห้วยเกิ้ง จังหวัดอุดรธานี. อุดรธานี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี; 2568.
ชโลธร อัญชลีสหกร. กระบวนการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนกรณีศึกษาสารภีโมเดล อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาอาชญาวิทยาและงานยุติธรรม]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2558.
พัฒนา ภัทรพักตร์. การประเมินโครงการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษา อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี [วิทยานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารรัฐกิจ]. ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2567.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ประกฎในวารสารศูนย์อนามัยที่ 9 เป็นความคิดเห็นของผู้เขียน บรรณาธิการ คณะผู้จัดทำ และศูนย์อนามัยที่ 9 นครราชสีมา (เจ้าของ) ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อบทความของตนเอง
ผลการพิจารณาของกองบรรณาธิการและผู้ทรงคุณวุฒิถือเป็นที่สิ้นสุด คณะบรรณาธิการวารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์ในการตรวจแก้ไขข้อความให้ถูกต้องตามหลักภาษาและมีความเหมาะสม
กองบรรณาธิการวารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์มิให้นำเนื้อหาใด ๆ ของบทความ หรือข้อคิดเห็นใด ๆ ของผลการประเมินบทความในวารสารฯ ไปเผยแพร่ก่อนได้รับอนุญาตจากกองบรรณาธิการ อย่างเป็นลายลักษณ์อักษร และผลงานที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศูนย์อนามัยที่ 9
