ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตามเสาหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต ของผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง

ณัฐธกูล ไชยสงคราม

ผู้แต่ง

ณัฐธกูล ไชยสงคราม นายแพทย์ชำนาญการพิเศษ โรงพยาบาลแม่ทะ จังหวัดลำปาง

คำสำคัญ:

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, เวชศาสตร์วิถีชีวิต, พฤติกรรมสุขภาพ, โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง

บทคัดย่อ

การศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพ ศึกษาพฤติกรรมสุขภาพตาม 6 เสาหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตและปัจจัยทำนายพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง กลุ่มตัวย่างคือ ผู้ป่วยโรคเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง อายุตั้งแต่ 20-79 ปี ที่เข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลแม่ทะ จังหวัดลำปาง จำนวน 473 คน สุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เก็บมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน และวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวม ร้อยละ 79.20 อยู่ในระดับปานกลาง และมีคะแนนพฤติกรรมสุขภาพตามเสาหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตโดยรวมร้อยละ 68.69 อยู่ในระดับดีมาก เมื่อจำแนกแต่ละเสาหลักพบว่าการหลีกเลี่ยงสารเสพติดและการนอนหลับ มีคะแนนสูงในระดับดีเยี่ยม ในขณะที่ด้านโภชนาการและการมีกิจกรรมทางกายมีคะแนนต่ำสุด ตามลำดับ ซึ่งอยู่ในระดับเท่ากับค่าเฉลี่ย ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคะแนนพฤติกรรมสุขภาพอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) จำแนกเป็นปัจจัยทางบวก ได้แก่ ความรอบรู้ด้านสุขภาพ (r=0.340) ปัจจัยเสริม (r=0.288) และปัจจัยเอื้อ (r=0.186) และปัจจัยทางลบ คือ เพศชาย (r=-0.095) โดยปัจจัยทั้ง 4 ปัจจัยสามารถร่วมกันอธิบายความผันแปรของพฤติกรรมสุขภาพได้ร้อยละ 13.79 (Adjust R²=0.1379) จากผลการศึกษา แม้กลุ่มตัวอย่างจะมีพฤติกรรมสุขภาพในระดับดีมาก แต่ควรมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพด้านโภชนาการและการมีกิจกรรมทางกายให้ดีขึ้น และมุ่งเน้นการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพควบคู่ไปกับการจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพและสร้างแรงสนับสนุนจากครอบครัวและชุมชน

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Hypertension [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025 [cited 2026 Aug 22]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension

World Health Organization. Diabetes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2026 Aug 22]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes

เริงฤดี ปธานวนิช, วิชัย เอกพลากร. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ.2567-2568. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2568.

วิชัย เอกพลากร. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ.2562-2563. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลำปาง. ระบบข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC) ลำปาง: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลำปาง [อินเตอร์เน็ต]. 2569 [เข้าถึงเมื่อ 2569 มกราคม 11]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/lpg/public/standard-report-detail/2e3813337b6b5377c2f68affe247d5f9

คณะอนุกรรมาธิการพัฒนาระบบบริการสาธารณสุข การส่งเสริม ป้องกัน และควบคุมโรค ในคณะกรรมาธิการสาธารณสุข วุฒิสภา. รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง การบูรณาการเวชศาสตร์วิถีชีวิตสู่ระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา; 2568.

กฤษฎา ศิริชัยสิทธิ์, ธนิสา อนุญาหงษ์. เวชศาสตร์วิถีชีวิต. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2567;4(1):1-12.

อังศินันท์ อินทรกำแหง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: การวัดและการพัฒนา. กรุงเทพฯ: สุขุมวิทการพิมพ์; 2560.

Singh T, Ahmed TH, Mohamed N, Elhaj MS, Mohammed Z, Paulsingh CN, et al. Does Insufficient Sleep Increase the Risk of Developing Insulin Resistance: A Systematic Review. Cureus. 2022 Mar 26;14(3):e23501. doi: 10.7759/cureus.23501.

Holt-Lunstad J, Smith TB, Layton JB. Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review. PLoS Med. 2010 Jul 27;7(7):e1000316. doi: 10.1371/journal.pmed.1000316.

Evang L, Lewis JE, Nicanord EJ. Effects of the Six Pillars of Lifestyle Medicine on the Performance of High School Athletes: A Systematic Review. Am J Lifestyle Med. 2025 Oct 14:15598276251388632. doi: 10.1177/15598276251388632.

มยุรี คนยัง. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต ในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินซูลิน โดยชุมชนมีส่วนร่วม จังหวัดอุดรธานี. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน,. 2567; 9(1): 335-45.

World Health Organization. Social determinants of health [Internet] Geneva2025 [cited 2026 MAR 26]. Available from: https://www.who.int/health-topics/social-determinants-of-health#tab=tab_1

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพของคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไป ในการปฏิบัติตามหลัก 3อ. 2ส. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด; 2556.

สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค. คู่มือกระบวนการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ. นิรันตา ไชยพาน, สุจิตรา บุญกล้า, กฤษกร คนหาญ, เนตรชนก ไชยพาน, บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ: บริษัท อาร์ เอ็น พี พี วอเทอร์ จำกัด; 2564.

กระทรวงสาธารณสุข กรมอนามัย. คู่มือแพทย์ประจำบ้านสาขาเวชศาสตร์ป้องกัน (เวชศาสตร์วิถีชีวิต) หลักสูตรประจำปี พ.ศ. 2565. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2565.

กรรณิการ์ การีสรรพ์, พรทิพย์ มาลาธรรม, นุชนาฏ สุทธิ. ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพ ความรู้เกี่ยวกับการควบคุมโรคความดันโลหิตสูง และพฤติกรรมการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางการพยาบาล. 2562; 25(1): 280-95.

สุภาพร มงคลหมู่, ชนัญชิดาดุษฎี ทูลศิริ, พรนภา หอมสินธุ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคความดันโลหิตสูงของกลุ่มเสี่ยง ในอำเภอนาดี จังหวัดปราจีนบุรี. วารสารไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ. 2565;17(2):168-75.

กิตติชัย เกิดพันธ์, กรรณิกา เรืองเดช ชาวสวนศรีเจริญ, จิราภรณ์ กรรมบุตร. ผลของโปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมสุขภาพและระดับน้ำตาลในเลือด ในผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข. 2568;32(2):161-77.

กรกนก นาเครือ. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อพฤติกรรมสุขภาพตามแนวเวชศาสตร์วิถีชีวิตของผู้สูงอายุ จังหวัดราชบุรี. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2567;47(1):82-97.

กฤษณี ศรีเมือง ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมสุขภาพ 3อ.2ส. ของบุคลากรทางการแพทย์ โรงพยาบาลศูนย์การแพทย์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ [อินเตอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 2569 มีนาคม 26]; เข้าถึงได้จาก: https://hdl.handle.net/20.500.14770/7846

ศิริพร ศรีชะตา, อนุชา ไทยวงษ์, กำทร คานา, ดิษฐพล ใจซื่อ, วัชรินทร์ สมบัติศิริ. ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมสุขภาพ และผลลัพธ์ทางคลินิกในบุคลากรที่มีภาวะน้ำหนักเกิน. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล. 2569;32(1):1-18.

นพดล ทองอร่าม, อมรศักดิ์ โพธิ์อำ, พุฒิพงศ์ มากมาย. ปัจจัยนำ ปัจจัยเอื้อ ปัจจัยเสริมที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุ เขตอำเภอลานสัก จังหวัดอุทัยธานี. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น. 2565;3(2):100-11.