ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความตระหนักรู้ในการใช้ยาอย่างสมเหตุผลของผู้สูงอายุในเขตอำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี

ธีรนุช ยินดีสุข; สุพิตรา เศลวัตนะกุล

ผู้แต่ง

ธีรนุช ยินดีสุข อาจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชธานี
สุพิตรา เศลวัตนะกุล อาจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชธานี

คำสำคัญ:

ปัจจัย, ความตระหนักรู้, การใช้ยาอย่างสมเหตุผล, ผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาแบบหาความสัมพันธ์นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความตระหนักรู้ในการใช้ยา และปัจจัยที่สัมพันธ์กับความตระหนักรู้ในการใช้ยาอย่างสมเหตุผลของผู้สูงอายุในตำบลหนองแก อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุอายุ 60 ปีขึ้นไป ที่มีโรคเรื้อรังต้องใช้ยาต่อเนื่อง จำนวน 94 คน สุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม 4 ส่วน ได้แก่ ปัจจัยส่วนบุคคล ความรู้เกี่ยวกับการใช้ยา ทัศนคติต่อการใช้ยาตามกรอบ Health Belief Model และความตระหนักรู้ในการใช้ยา ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC≥0.80) และมีความเที่ยง (Cronbach's alpha=0.87) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 68.1) มีอายุอยู่ในช่วง 60-91 ปี มีความรู้เกี่ยวกับการใช้ยาระดับปานกลางและระดับสูงในสัดส่วนเท่ากัน (ร้อยละ 41.5 ต่อระดับ) มีเพียงร้อยละ 17.0 อยู่ในระดับต่ำ ผลการวิเคราะห์ความสัมพันธ์พบว่า ทัศนคติเชิงบวกต่อการปฏิบัติตามการรักษามีความสัมพันธ์ทางบวกกับความตระหนักรู้ในการใช้ยาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r=0.309, p<0.01) ในขณะที่ทัศนคติต่อยาสมุนไพร/การแพทย์ทางเลือก และทัศนคติต่อผลข้างเคียง/ความเสี่ยงจากยาไม่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ

ผลการศึกษาชี้ว่าทัศนคติเชิงบวกต่อการปฏิบัติตามการรักษาเป็นปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับความตระหนักรู้ในการใช้ยาอย่างสมเหตุผลของผู้สูงอายุ บุคลากรสาธารณสุขควรเสริมสร้างทัศนคติดังกล่าวควบคู่กับการให้ความรู้เรื่องยาอย่างสมเหตุผลอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะกลุ่มที่มีความรู้ต่ำและรับประทานยาหลายชนิด เพื่อลดความเสี่ยงต่อปัญหาการใช้ยาไม่เหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Ageing and Health [Internet]. Geneva: WHO; 2022 [cited 2026 Sep 8]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. รายงานสถิติประชากรและเคหะ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 8 ม.ค. 2569]. https://catalog.nso.go.th

Masnoon N, Shakib S, Kalisch-Ellett L, Caughey GE. What is polypharmacy? A systematic review of definitions. BMC Geriatr. 2017 Oct 10;17(1):230. doi: 10.1186/s12877-017-0621-2.

วัชราภรณ์ เปาโรหิตย์, ธัญรดี ปราบริปู, กิตติยา มหาวิริโยทัย, ฉัตรวารินทร์ บุญเดช. ปัญหาการใช้ยาของผู้ป่วยสูงอายุที่มีโรคเรื้อรังที่มา รับบริการในคลินิกอายุรกรรมโรงพยาบาลภูมิพลอดุลยเดช. ราชาวดีสาร วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุรินทร์. 2566;13(2):48-63.

Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259-67.

Becker MH. The health belief model and sick role behavior. Health Educ Monogr. 1974;2(4):409-19.

สุภาภรณ์ สุวรรณโรจน์, จิรวรรณ ชาประดิษฐ์, ชุมศรี ต้นเกตุ, ปัณณทัต บนขุนทด, ณรงค์กร

ชัยวงศ์, รังสันต์ ไชยคำ. พฤติกรรมการใช้ยาของผู้สูงอายุโรคเรื้อรังที่มารับบริการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านทุ่งเสมียนตรา ตำบลบ้านขาม อำเภอจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์. 2565;37(3):649-58.

สมพงค์ คำสาร, ศโลชา เชื้อดี, คณิตศักดิ์ จันทราพิพัฒน์, พุฒิพงศ์ มากมาย, วลัยลักษณ์ วิทย์กิตติลักษณ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ยาสมุนไพรในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ เขตอำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2569;11(2):1586-92.

Jongsiriyanyong S, Limpawattana P. Mild Cognitive Impairment in Clinical Practice: A Review Article. Am J Alzheimers Dis Other Demen. 2018 Dec;33(8):500-507. doi: 10.1177/1533317518791401.

กรมกิจการผู้สูงอายุ. สถิติผู้สูงอายุในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์; 2569.

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. รายงานประจำปี 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ; 2565.

Wang D, Meng X, Liu L, Wang A. Views on Suspected Adverse Drug Events in Older Adults with Chronic Conditions: A Qualitative Study. Patient Prefer Adherence. 2023 Aug 18;17:2051-2061. doi: 10.2147/PPA.S420620.

Christopher C, Kc B, Shrestha S, Blebil AQ, Alex D, Mohamed Ibrahim MI, Ismail N. Medication use problems among older adults at a primary care: A narrative of literature review. Aging Med (Milton). 2022 Mar 15;5(2):126-137. doi: 10.1002/agm2.12203.

สุกฤตา มีตาทิพฐิ์. ความสัมพันธ์ระหว่างความรู้และจำนวนชนิดยากับปัญหาการใช้ยาของผู้ป่วยสูงอายุโรคเรื้อรังที่มารับบริการในคลินิกอายุรกรรม. วารสารพยาบาลทหารบก. 2565;23(3):504-11.

Yu-Ting Y, Yong-Wei Y, Miao Y, Qiong Y, Meng-Yu W, Ting L. Knowledge, attitude, behaviour, and influencing factors of home-based medication safety among community-dwelling older adults with chronic diseases: a cross-sectional study. BMC Geriatr. 2023 Apr 28;23(1):256. doi: 10.1186/s12877-023-03966-3.

Lee M, Kim K, Rhew K, Choi KH. A Knowledge, Attitude, and Practice Survey on Medication Safety in Korean Older Adults: An Analysis of an Ageing Society. Healthcare (Basel). 2021 Oct 14;9(10):1365. doi: 10.3390/healthcare9101365.