การพัฒนาหุ่นจำลองฝึกทักษะการฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพก*

บทคัดย่อ

การฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อเป็นทักษะพื้นฐานทางการพยาบาลที่สำคัญ
และต้องใช้ความระมัดระวังในการบริหารยาอย่างมาก ต้องใช้ความรู้ด้านกายวิภาคศาสตร์ในการเลือกตำแหน่งฉีดยาที่เหมาะสม รวมทั้งหลักการและเทคนิคการฉีดยา โดยเฉพาะอย่างยิ่งการฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพก ซึ่งหากระบุตำแหน่งฉีดยาไม่ถูกต้องจะมีความเสี่ยงต่อการเกิดอันตรายต่อเส้นประสาทเซียติก (sciatic nerve) และหลอดเลือดบริเวณกล้ามเนื้อสะโพก การฝึกทักษะการฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพกสำหรับนักศึกษาพยาบาลให้เกิดความชำนาญ จึงมีความสำคัญต่อการให้การพยาบาลที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม การฝึกแบบดั้งเดิมยังคงพึ่งพาหุ่นจำลองที่มีการนำเข้าจากต่างประเทศที่มีราคาแพง และมีจำนวนจำกัด ซึ่งอาจก่อให้เกิดข้อกังวลด้านจริยธรรม ความปลอดภัย และข้อจำกัดในการเข้าถึง โดยเฉพาะในสถานศึกษาพยาบาลที่ขาดแคลนหุ่นจำลองที่สมจริงและมีราคาย่อมเยาสำหรับฝึกการฉีดยากล้ามเนื้อบริเวณสะโพก จึงทำให้โอกาสในการฝึกปฏิบัติลดลง ส่งผลต่อความมั่นใจและประสิทธิภาพของนักศึกษาพยาบาล ดังนั้น การพัฒนาหุ่นจำลองที่มีความคงทน ราคาประหยัด และเหมือนจริงทางกายวิภาค ศาสตร์จึงมีความจำเป็น เพื่อยกระดับผลลัพธ์ในการเรียนรู้ของนักศึกษาพยาบาล วัตถุประสงค์ของการวิจัย 1)เพื่อพัฒนาหุ่นจำลองฝึกทักษะการฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพก และ 2)เพื่อประเมินประสิทธิผลของหุ่นจำลองดังกล่าว

การพัฒนาหุ่นจำลองฝึกทักษะการฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพกใช้ระเบี
ยบวิธีการวิจัยและพัฒนา (Research and Development: R& D) แบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ศึกษาความต้องการในการพัฒนาหุ่นจำลองการฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพกและทบทวนเอกสารที่เกี่ยวข้อง 2)พัฒนาหุ่นจำลองโดยใช้วัสดุซิลิโคนชนิดนุ่มและแข็งผสมผสานกันเพื่อจำลองชั้นกล้ามเนื้อและกระดูก โดยอ้างอิงลักษณะทางกายวิภาค สามารถคลำปุ่มกระดูกที่สำคัญซึ่งใช้ในการกำหนดตำแหน่งการฉีดยาได้ และนำหุ่นต้นแบบให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินความถูกต้องทางกายวิภาคและตำแหน่งที่เหมาะสมในการแทงเข็ม จากนั้นนำวงจรอิเล็กทรอนิกส์ประกอบด้วยสองส่วนหลัก ได้แก่ ส่วนเซ็นเซอร์ตรวจจับเข็มแบบโลหะ และส่วนประมวลผลและควบคุม 3)ประเมินประสิทธิผลของหุ่นจำลอง ฯ กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วยนักศึกษาพยาบาล 30 คน และอาจารย์พยาบาล 5 คนเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือแบบประเมินประสิทธิผลของหุ่นจำลองฝึกทักษะฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพก วิเคราะห์ข้อมูลโดยสถิติบรรยาย ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าความถี่ และร้อยละ และ 4) ปรับปรุงและพัฒนาหุ่นจำลองฯ

ผลการวิจัย พบว่า หุ่นจำลองฝึกทักษะการฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อบริเวณสะโพกที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิผลโดยรวมอยู่ในระดับสูง โดยด้านที่ได้รับคะแนนสูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ วิธีการใช้ไม่ยุ่งยากซับซ้อน ช่วยให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง และมีความคุ้มค่าในด้านราคาเมื่อเปรียบเทียบกับประโยชน์ ขณะที่ 5 อันดับที่ได้คะแนนต่ำสุด ได้แก่ 1)
มีความยืดหยุ่นสัมผัสแล้วให้ความรู้สึกเสมือนจริง 2) มีลักษณะภายนอกเสมือนของจริง 3) สามารถแสดงโครงสร้างภายนอกของสะโพกได้ 4) ขนาดและน้ำหนัก เหมาะสม สามารถเคลื่อนย้ายได้ง่าย และ 5)สัญญาณเตือนมีความแม่นยำ หุ่นจำลองที่พัฒนาขึ้นสำหรับการฝึกฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อบริเวณสะโพก เป็นเครื่องมือการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพช่วยเพิ่มพูนความรู้และทักษะของนักศึกษาพยาบาล อีกทั้งยังปลอดภัย
สามารถฝึกซ้ำได้ และให้ประสบการณ์ที่ใกล้เคียงของจริง คะแนนความพึงพอใจในระดับสูงยังสะท้อนถึงคุณค่าของหุ่นในบริบทของการเรียนการสอนด้านการพยาบาล อีกทั้งยังมีความคุ้มค่าและสามารถผลิตซ้ำได้ง่าย จึงเหมาะกับสถาบันการศึกษาที่มีงบประมาณจำกัด ข้อเสนอแนะในการพัฒนาต่อยอดและงานวิจัยในอนาคต ได้แก่ 1) การปรับปรุงคุณภาพหุ่นให้ดีขึ้น เช่น พัฒนาวัสดุให้ยืดหยุ่นและเสมือนจริงมากขึ้น ปรับปรุงระบบเตือนให้แม่นยำและครอบคลุมมากขึ้น รวมถึงออกแบบหุ่นจำลองให้หลากหลายตามลักษณะของผู้รับบริการที่มีอายุหรือรูปร่างแตกต่างกัน เพื่อเพิ่มความสมจริงในการฝึก และ 2) การพัฒนาแอปพลิเคชันหรือโปรแกรมคอมพิวเตอร์เชื่อมต่อกับหุ่น เพื่อบันทึกการฝึกของผู้เรียนและให้ข้อมูลย้อนกลับแบบทันทีตรงกับเวลาจริง เพื่อประเมินทักษะและวาง แผนการเรียนรู้เฉพาะบุคคล

คำสำคัญ : การฉีดยาเข้าชั้นกล้ามเนื้อสะโพก หุ่นจำลองทางการพยาบาล การวิจัยและพัฒนา