ผลของโปรแกรมส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนร่วมกับการกำกับตนเองต่อกิจกรรมทางกายในผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรัง

บทคัดย่อ

การฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจในผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรัง โดยเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของหัวใจผ่านการมีกิจกรรมทางกายในชีวิตประจำวัน สามารถช่วยป้องกันการกลับเป็นซ้ำได้ ทั้งนี้ ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักมีกิจกรรมทางกายอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำและเป็นกิจกรรมระดับเบา ดังนั้น การส่งเสริมให้ผู้ป่วยเพิ่มระดับความหนักของกิจกรรมทางกายอย่างเป็นระบบและมีแบบแผน จึงมีความสำคัญในการดูแลและฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจในผู้ป่วยกลุ่มนี้ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองชนิดศึกษาสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังการทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนร่วมกับการกำกับตนเองต่อกิจกรรมทางกายในผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรัง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรังที่มีความรุนแรงของโรคอยู่ระดับ class I-II ที่เข้ารับบริการที่แผนกผู้ป่วยนอกอายุรกรรม โรงพยาบาลตติยภูมิแห่งหนึ่ง จำนวน 50 ราย แบ่งเป็น 2 กลุ่มโดยการสุ่มแบบจับคู่ตามเพศและกลุ่มอายุ กลุ่มควบคุม จำนวน 25 รายได้รับการพยาบาลตามปกติ และกลุ่มทดลองจำนวน 25 รายได้รับโปรแกรมส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนร่วมกับการกำกับตนเองเป็นระยะเวลา 30 วัน โปรแกรมประกอบด้วย 1) การเตรียมความพร้อมของร่างกายและอารมณ์ โดยการซักถามอาการปัจจุบัน เปิดโอกาสให้จัดการธุระส่วนตัว และสังเกตสีหน้า ท่าทาง เพื่อให้เกิดความพร้อมก่อนการเรียนรู้ ก่อนเริ่มกิจกรรมการให้ความรู้ในวันที่ 1 ของโปรแกรม 2) ประสบการณ์ที่กระทำสำเร็จด้วยตนเอง โดยการให้ความรู้เกี่ยวกับโรค การรักษา และกิจกรรมทางกายที่เหมาะสมกับโรค และการฝึกทักษะด้านการจับชีพจรตนเองการคำนวณชีพจรเป้าหมาย และการลงบันทึกกิจกรรมทางกายในคู่มือกิจกรรมทางกายที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นในวันที่ 1 ของโปรแกรม โดยทำการฝึกจนกลุ่มตัวอย่างสามารถปฏิบัติได้ถูกต้องด้วยตนเอง 3) การได้เห็นประสบการณ์ความสำเร็จของผู้อื่น โดยการเรียนรู้จากความสำเร็จของพฤติกรรมที่สังเกตได้จากต้นแบบผ่านการชมคลิปวิดิทัศน์ผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรังที่ประสบความสำเร็จในการมีกิจกรรมทางกายได้ตามเป้าหมายในวันที่ 1 ของโปรแกรม และ4) การใช้คำพูดชักจูงโดยการใช้คำพูดร่วมกับการส่งข้อความชักจูงเพื่อให้มีกิจกรรมทางกายในทุกวันที่ 5, 10, 15, 20
ของโปรแกรม และการติดตามโดยใช้บัญชีทางการไลน์ ในวันที่ 7, 14, 21, 28 ของโปรแกรม ร่วมกับการกำกับตนเองที่ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยน แปลงพฤติกรรมที่คงทน เนื่องจากมีแรงจูงใจที่จะกระทำสิ่งต่าง ๆ ให้ประสบความสำเร็จด้วยตนเอง โดยการกำกับตนเองผ่านกระบวนการ 1) การตั้งเป้าหมาย โดยกำหนดระดับความหนักของกิจกรรมทางกายเป้าหมายของแต่ละสัปดาห์ 2) การเตือนตนเอง (self-monitoring)โดยการสังเกตและบันทึกพฤติกรรมเป้าหมายในแบบบันทึกกิจกรรมทางกายด้วยตนเอง เครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถามกิจกรรมทางกาย ผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาได้ค่าดัชนีความตรงของเนื้อหา เท่ากับ .83 และการตรวจสอบความเที่ยงได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ .71 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติบรรยาย
ไคสแควร์และสถิติที

ผลการศึกษาพบว่า ก่อนการทดลอง กลุ่มควบคุมมีคะแนนเฉลี่ยกิจกรรมทางกาย 26.61 Mets (SD =11.11) กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยกิจกรรมทางกาย 25.23 Mets (SD = 10.34)โดยคะแนนเฉลี่ยกิจกรรมทางกายก่อนการทดลองระหว่างกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองแตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติที่ p <.05 (t = .45, p = .65) หลังการทดลองกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนร่วมกับการกำกับตนเองมีคะแนนเฉลี่ยกิจกรรมทางกายของสูงกว่าก่อนได้รับโปรแกรม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = -4.88, p < .001)กลุ่มควบคุมมีคะแนนเฉลี่ยกิจกรรมทางกาย 27.16 Mets (SD = 8.56)กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยกิจกรรมทางกาย 33.99 Mets (SD = 10.48)โดยคะแนนเฉลี่ยกิจกรรมทางกายหลังการทดลองระหว่างกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ p < .05 (t = -2.53, p = .01) ผลการวิจัยครั้งนี้ แสดงให้เห็นว่า โปรแกรมส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนร่วมกับการกำกับตนเอง สามารถส่งเสริมให้ผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรังปฏิบัติกิจกรรมทางกายเพิ่มมากขึ้นได้ พยาบาลควรนำโปรแกรมส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนร่วมกับการกำกับตนเองไปใช้ในการส่งเสริมการมีกิจกรรมทางกายในระดับปานกลางถึงหนักของผู้ป่วยภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรัง
คำสำคัญ : ภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรัง กิจกรรมทางกาย สมรรถนะแห่งตน การกำกับตนแอง