ผลของโปรแกรมการส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนต่อพฤติกรรมการเตรียมลำไส้และคุณภาพความสะอาดของลำไส้ในผู้สูงอายุที่ได้รับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนัก

บทคัดย่อ

 ผู้สูงอายุที่เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนักแบบผู้ป่วยนอกจำเป็นต้องมีพฤติกรรมการเตรียมลำไส้ด้วยตนเองที่ถูกต้องเพื่อให้มีคุณภาพความสะอาดของลำไส้ที่ดีเพียงพอให้เกิดความปลอดภัยขณะส่องกล้อง การส่งเสริมพฤติกรรมการเตรียมลำไส้โดยการเพิ่มความมั่นใจในการปฏิบัติจะช่วยให้เกิดพฤติกรรมที่ถูกต้อง ส่งผลให้ลำไส้มีคุณภาพความสะอาดที่ดี วัตถุประสงค์การวิจัยครั้งนี้เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนต่อพฤติกรรมการเตรียมลำไส้และคุณภาพความสะอาดของลำไส้ แบบการวิจัยเป็นการวิจัยกึ่งทดลอง กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุที่เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนัก งานส่องตรวจพิเศษโรงพยาบาลนพรัตราชธานี จำนวน 70 ราย ที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์คัดเข้า คือ มีอายุระหว่าง 60-79 ปี เป็นผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ให้เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนัก ไม่เคยเข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนักมาก่อน สามารถช่วยเหลือตนเองได้ มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์โดยผ่านการคัดกรองระดับการคิดรู้ของผู้สูงอายุ สามารถติดต่อสื่อสารด้วยภาษาไทย และมีโทรศัพท์มือถือที่สามารถเข้าถึงอินเตอร์เน็ต สามารถใช้ไลน์แอปพลิเคชันในการติดต่อสื่อสาร กลุ่มตัวอย่างแบ่งเป็น กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 35 ราย กลุ่มควบคุมได้รับการพยาบาลแบบปกติ กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมการส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนในระยะก่อนส่องกล้อง ประกอบด้วย 1) การเตรียมความพร้อมทางด้านร่างกายและอารมณ์ โดยการซักถามอาการเหนื่อย อ่อนเพลีย ปวดท้อง และอารมณ์โดยสังเกตสีหน้าท่าทาง จัดให้พักและจัดการธุระส่วนตัวให้เรียบร้อยก่อนกิจกรรมการให้ความรู้ 2) การจัดประสบการณ์ที่กระทำสำเร็จด้วยตนเอง โดยการให้ความรู้เรื่องการปฏิบัติตนเพื่อเตรียมลำไส้ผ่านสื่อแผ่นพับ สื่อวีดิทัศน์ และเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ทางแอปพลิเคชันไลน์ ร่วมกับการฝึกประสบการณ์ในการวางแผนจัดอาหารที่สอดคล้องกับชีวิตประจำวัน 3) การได้เห็นประสบการณ์ความสำเร็จของผู้อื่น โดยการชมวีดิทัศน์จากผู้สูงอายุต้นแบบที่ประสบความสำเร็จในการเตรียมลำไส้  และ 4) การใช้คำพูดชักจูงร่วมกับการส่งข้อความกระตุ้นเตือนผ่านทางระบบบัญชีไลน์ในวันที่ 8, 7, 5, 2 และ 1 ก่อนเข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนัก เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล 2) แบบประเมินพฤติกรรมการเตรียมลำไส้ที่ผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 3 คน มีค่า CVI = 1 และค่าความเที่ยง KR-20 = .714 และ 3) แบบบันทึกความสะอาดของลำไส้ เป็นเครื่องมือมาตรฐานใช้บันทึกผลคุณภาพความสะอาดของลำไส้ที่ประเมินโดยแพทย์ผู้ส่องกล้องและลงบันทึกในเวชระเบียน ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนธันวาคม พ.ศ. 2566 ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติอ้างอิง ได้แก่ สถิติที และสถิติทดสอบแมนวิทนียู   

ผลการศึกษาพบว่าภายหลังได้รับโปรแกรม คะแนนเฉลี่ยลำดับพฤติกรรมการเตรียมลำไส้โดยรวมระหว่างกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (U = 490, p < .05) คะแนนเฉลี่ยลำดับพฤติกรรมการเตรียมลำไส้ด้านการเลือกรับประทานอาหารที่เหมาะสมไม่แตกต่างกัน (U = 542.50, p > .05) ด้านการใช้ยาระบายแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (U = 525, p < .05) และด้านการใช้ยาที่มีผลต่อการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนักไม่แตกต่างกัน (U = 612.50, p > .05) คะแนนเฉลี่ยคุณภาพความสะอาดของลำไส้โดยรวมระหว่างกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองไม่แตกต่างกัน (t = -1.27, p > .05) คะแนนเฉลี่ยของคุณภาพความสะอาดของลำไส้ใหญ่ส่วนซ้าย (left colon) ไม่แตกต่างกัน (t = -1.22,  p > .05) คะแนนเฉลี่ยของคุณภาพความสะอาดของลำไส้ใหญ่ส่วนขวาง (transverse colon) ไม่แตกต่างกัน (t = -1.63, p > .05) และคะแนนเฉลี่ยของคุณภาพความสะอาดของลำไส้ใหญ่ส่วนขวา (right colon) ไม่แตกต่างกัน (t = -.50, p > .05) ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงผลของการส่งเสริมความมั่นใจในการปฏิบัติที่ทำให้เกิดพฤติกรรมการเตรียมลำไส้ที่ดี ดังนั้น พยาบาลควรส่งเสริมพฤติกรรมการเตรียมลำไส้ให้แก่ผู้สูงอายุที่ต้องได้รับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนัก โดยการให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิด พร้อมทั้งการแจ้งเตือนอย่างต่อเนื่องผ่านข้อความจูงใจเพื่อเสริมสร้างความเชื่อมั่นในการปฏิบัติตนเพื่อการเตรียมลำไส้ได้ดีขึ้น

 คำสำคัญ : การส่งเสริมสมรรถนะแห่งตน การส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทวารหนัก คุณภาพความสะอาดของลำไส้ พฤติกรรมการเตรียมลำไส้