ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
โรคเบาหวานเป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่เป็นปัญหาด้านสาธารณสุขที่สำคัญ และส่งผลต่อคุณภาพชีวิตโดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ผู้สูงอายุที่มีโรคเบาหวานจะมีกระบวนการเปลี่ยนแปลงของร่างกายที่เสื่อมลงจากอายุที่เพิ่มขึ้น ส่งผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเอง การเข้าใจปัจจัยทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จะเป็นประโยชน์ในการสร้างแผนการพยาบาลเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อย่างเหมาะสม การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยบรรยายเชิงทำนาย เพื่อศึกษาอำนาจการทำนายของการรู้คิด ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน การรับรู้คุณค่าในตนเอง และแรงสนับสนุนทางสังคม ต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไปที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่เข้ารับบริการที่แผนกผู้ป่วยนอกคลินิกอายุรกรรมเฉพาะโรคเบาหวาน ไทรอยด์ และระบบฮอร์โมน โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย จำนวน 141 ราย กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง โดยมีเกณฑ์คัดเลือกกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ที่ได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ว่าเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อย่างน้อย 6 เดือนขึ้นไป สามารถสื่อสารภาษาไทยได้ และยินยอมเข้าร่วมการวิจัยโดยการลงนามในแบบฟอร์มยินยอม เก็บข้อมูลระหว่างเดือน พฤศจิกายน 2565 ถึง เดือน กรกฎาคม 2566 โดยการสัมภาษณ์ด้วยแบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินพุทธิปัญญา แบบวัดกิจกรรมการดูแลตนเองในผู้เป็นเบาหวาน แบบสอบถามความรู้สึกมีคุณค่าในตนเองของโรเซนเบอร์ก แบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคม และแบบประเมินความสามารถเชิงปฏิบัติดัชนีจุฬาเอดีแอล ตรวจสอบความเที่ยงด้วยวิธีหาความสอดคล้องระหว่างผู้ประเมินของแบบประเมินพุทธิปัญญาเท่ากับ .99 และตรวจสอบความเที่ยงของแบบประเมินกิจกรรมการดูแลตนเอง แบบสอบถามความรู้สึกมีคุณค่าในตนเองของโรเซนเบอร์ก แบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคม และแบบประเมินความสามารถเชิงปฏิบัติดัชนีจุฬาเอดีแอลได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาคเท่ากับ .75, .87, .87 และ .88 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติสหสัมพันธ์แบบเพียร์สันและสเปียร์แมน และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณแบบ hierarchical
ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างอายุ 60-69 ปี (ร้อยละ51.10) ร้อยละ62.40 เป็นผู้หญิง ส่วนใหญ่สถานภาพสมรส (ร้อยละ61.00) มีประวัติโรคเบาหวานในครอบครัว (ร้อยละ69.50) และระยะเวลาการเป็นเบาหวาน 21-30 ปี (ร้อยละ33.30) มีการรู้คิดอยู่ในระดับมีภาวะพร่องการรู้คิดเล็กน้อย (Mean = 21.48, SD = 2.64) ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันอยู่ในระดับดี (Mean = 8.38, SD = 0.99) การรับรู้คุณค่าในตนเองอยู่ในระดับสูง(Mean = 31.38, SD = 2.99) แรงสนับสนุนทางสังคมอยู่ระดับสูง (Mean = 64.06, SD = 12.01) และพฤติกรรมการดูแลตนเองอยู่ในระดับสูง (Mean = 95.17, SD = 13.72) โดยปัจจัยทำนายทั้งหมดสามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ร้อยละ 15.10 (Adjust R2 = .15) โดยแรงสนับสนุนทางสังคมเป็นปัจจัยเดียวที่สามารถทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ( β = .38 , p < .01) ในขณะที่การรู้คิด การรับรู้คุณค่าในตนเอง และความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันไม่สามารถทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ ( β = -.01 , p > .05; β = .03 , p > .05 และ β = .15 , p > .05) ตามลำดับ จากผลการศึกษาแรงสนับสนุนทางสังคมเป็นปัจจัยทำนายที่สำคัญและส่งผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่2 ดังนั้น ควรมีการพัฒนาโปรแกรมโดยใช้แรงสนับสนุนทางสังคมจากครอบครัว เพื่อน และเจ้าหน้าที่ทีมสุขภาพ เพื่อส่งเสริมให้ผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่2มีพฤติกรรมการดูแลตนเอง อันจะนำไปสู่การบรรลุผลลัพธ์ทางสุขภาพที่ดีขึ้น
คำสำคัญ : ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน การรู้คิด โรคเบาหวาน ผู้สูงอายุ พฤติกรรมการดูแลตนเอง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในรามาธิบดีพยาบาลสาร ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่หรือเพื่อกระทำการใด ใด จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากรามาธิบดีพยาบาลสารก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
Schernthaner G, Schernthaner-Reiter MH. Diabetes in the older patient: heterogeneity requires individualisation of therapeutic strategies. Diabetologia. 2018;61(7):1503-16.
Centers for Disease Control and Prevention. National diabetes statistics report 2020; 2020 [cited 2021September 19]. Available from https://www.cdc.gov/diabetes/pdfs/data/statistics/national-diabetes-statistics-report.pdf
Australian Institude of Health and Welfare. Older Australia at a glance; 2021 [cited 2021 October 12]. Available from https://www.aihw.gov.au/reports/older-people/older-australia-at-a-glance/contents/summary
Department of Medicine Services. Clinical complication in type 2 diabetic patients. Bangkok: WVO Office of Printing Mill; 2011. (inThai)
Aiamanan M. Depression in older adults with diabetes mellitus. Thai Journal of Nursing. 2019; 68(1): 58-65.(in Thai)
Nath B, Gupta SD, Kumari R. Effect of comorbidities on direct cost among type 2 diabetes mellitus (T2DM)patients in tertiary care government hospital in Uttarakhand,India: A primary data analysis of out of pocket expenditure.Diabetes Metab Syndr.2020;14(6): 21539.
Lv X, Yu SFD, Cao Y, Xia J. Self-care experiences of empty-nest elderly living with type 2 diabetes mellitus: a qualitative study from China. Front Endocrinol (Lausanne).2021;12:745145.
Jun-in N, Siripitayakunkit A, Malathum P. Foot care behaviors of older persons with type 2 diabetes.Ramathibodi Nursing Journal. 2015;21(2):199-213.(in Thai)
Song M. Diabetes mellitus and the importance of self-care.Journal of Cardiovascular Nursing. 2010; 25(2):93-8.
Yang J, Zhang Z, Zhang L, Su Y, Sun Y, Wang Q.Relationship between self-care behavior and cognitive function in hospitalized adult patients with type 2 diabetes:a cross-sectional study. Diabetes Metab Syndr Obes.2020;13:207-14.
witoniowska-Lonc N, Polaski J, Taski W, Jankowska-Polaska B. Impact of cognitive impairment on adherence to treatment and self-care in patients with type 2 diabetes mellitus. Diabetes Metab Syndr Obes. 2021;14:193-203.
Devi S, Azhar SM, Deevanshi, Kapoor R, Kumari K,Akhila VS, et al. Association between functional status and treatment adherence among elderly suffering from diabetes mellitus. JoNSP. 2021;11(2): 23-8.
Vicente MC, Silva CR. Rd, Pimenta CJL, Bezerra TA,Lucena HK. Vd, Valdevino SC, et al. Functional capacity and self-care in older adults with diabetes mellitus.Aquichan. 2020;20(3):1-11.
Lubis Z, Wahyuni AS, Daulay W. The correlation between self-esteem and the locus of control with the self-care ability of diabetes mellitus type 2 patients. European.EJMCM. 2020;7(10):1761-6.
Matsee C, Wanaratwichit C. Factors affecting to health promotion behaviors of diabetic patients in Phrae province.Boromarajonani College of Nursing, Uttaradit Journal.2021;13(1):238-50. (in Thai)
Kerdaunsuksri A, Sangtongpanichakull P. A study of self-care behaviors in older adults at the elderly club of Ratchaphiphat hospital, on the foundations of personal and social support factors. Vajira Medical Journal: Journal of Urban Medicine. 2020;64(2):85-96. (in Thai)
Thongnuanual P. Relationships and power of predictability of social supports to self-care behaviors of patients with controllable type 2 diabetes mellitus. Thai Journal of Public Health and Health Sciences. 2019; 2(2):14-25. (in Thai)
Karimy M, Koohestani HR, Araban M. The association between attitude, self-efficacy, and social support and adherence to diabetes self‑care behavior. Diabetol Metab Syndr. 2018;10(86)1-6.
Khuneepong A. Factors influencing self-care behavior of type 2 diabetic mellitus patients in Phatthana Nikhom district, Lop Buri Province. Journal of The Department of Medical Services. 2018; 43(3):101-7. (in Thai)
Hanucharurnkul S. Self-care: the science and art of nursing. 6th ed. Bangkok: V.J. Printing; 2001. (in Thai)
Cohen J. Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. Amarica: Lawrence Erlbaum Association; 1988.
Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG. Statistical power analyses using G*Power 3.1: tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods. 2009;41(4):1149-60.
Intarit N. Self health promoting behaviors of the eldery of the aging club at Chaophya Abhaibhubejhr hospital in Prachinburi province. [thesis]. Bangkok: Chulalongkorn University; 2004. (in Thai)
Nasreddine ZS, Phillips NA, Bédirian V, Charbonneau S,Whitehead V, Collin I, et al. The montreal cognitive assessment, MoCA: a brief screening tool for mild cognitive impairment. J Am Geriatr Soc. 2005;53(4):695-9.
Hemrungrojn S. Montreal cognitive assessment (MOCA)Thai version 2007. 2011 [cited 2022 January 15].Available from https://www.mocatest.org/pdf_files/test/MoCA-Test-Thai.pdf
Tangwongchai S, Phanasathit M, Charernboon T,Akkayagorn L, Hemrungrojn S, Phanthumchinda K, et al.The validity of Thai version of the Montreal Cognitive Assessment. Dement Neuropsychol. 2009;3(2):173.
Toobert DJ, Hampson SE, Glasgow RE. The summary of diabetes self-care activities measure: results from 7 studies and a revised scale. Diabetes Care. 2000;23(7):943-50.
Keeratiyutawong P. A self-management program for improving knowledge, self-care activities, quality of life and glycosylated HbA1c in Thais with type 2 diabetes mellitus. [dissertation]. Nakhon Pathom: Mahidol university; 2005.
Rosenberg, M. Society and the adolescent self-image.Princeton: NJ: Princeton University Press; 1965.
Mahasitiwat Y. The relationship between perception of bio-psychosocial change, self-esteem and health behavior of the elderly in Amphur Maung, Saraburee Province.[thesis]. Nakhon Pathom: Mahidol university; 1986.(in Thai)
Schaefer C, Coyne JC, Lazarus RS. The health-related functions of social support. J Behav Med. 1981;4(4):381-406.
Hanucharurnkul S. Social support, self-care, and quality of life in cancer patients receiving radiotherapy in Thailand.
[Doctor of Philosophy (Nursing)]. Wayne State University; 1988.
Jitapunkul S, Kamolratanakul P, Ebrahim S. The meaning of activities of daily living in a thai elderly population:development of a new index. Age Ageing. 1994;23(2):97-101.
Singhard S, Kittiworavej S, Meenakate P, Suriya A.Cognitive function and functional ability of older people,elderly school, faculty of nursing, Ubon Ratchathani university. Journal of Health Science of Thailand.2021;30(2):242-50. (in Thai)
Umegaki H, Hayashi T, Nomura H, Yanagawa M,Nonogaki Z, Nakshima H, et al. Cognitive dysfunction:an emerging concept of a new diabetic complication in theelderly. Geriatr Gerontol Int. 2013;13(1):28-34.
Zeleke H, Assefa B. Prevalence and factors of cognitive impairment and depression among elderly people with type 2 diabetic mellitus attending in Governmental hospital.Clin Med. 2024;6(1):12-9.
Pekalee A, Vatanasomboon P. The limited activities of daily living (ADLs) among Thai older adults: the evidence from the 2017 national survey of older persons in Thailand.Thai journal of health education. 2021;44(1):49-59.(in Thai)
Noppaket K, Nabkasorn C, Vatanasin D. Factors predicting psychological well-being of the elderly with diabetes mellitus receiving care at a Health Promoting hospital. Journal of Nursing and Health Care.2017;35(4):122-31. (in Thai)
Jesrichai A. Factors predicting self-care behaviors among the elderly with diabetes in Phichit province. Phichit Public Health Research and Academic Journal. 2020;1(1):24-34. (in Thai)
Tanglakmankhong K. The role of nurses in screening and caring for older adults with mild cognitive impairment in community. Journal of Health and Nursing Research.2021;37(1):1-13. (in Thai)
