ผลของการให้โคลอสตรุ้มทางปากในทารกเกิดก่อนกำหนดต่อการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง ลำไส้เน่าอักเสบ และจำนวนวันนอนในโรงพยาบาล

บทคัดย่อ

            การติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลังและลำไส้เน่าอักเสบ เป็นสาเหตุสำคัญของการเจ็บป่วยและเสียชีวิตในทารกเกิดก่อนกำหนด โดยเฉพาะในทารกที่มีอายุครรภ์น้อยกว่า 32 สัปดาห์ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันและระบบทางเดินอาหารยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ซึ่งระบบภูมิคุ้มกันที่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ทั้งแบบจำเพาะและแบบไม่จำเพาะ ส่งผลให้การตอบสนองต่อการติดเชื้อและการอักเสบไม่มีประสิทธิภาพ การติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลังเป็นการติดเชื้อในกระแสเลือดที่เกิดขึ้นหลังทารกอายุ 72 ชั่วโมง ขณะที่ภาวะลำไส้เน่าอักเสบเป็นการอักเสบที่รุนแรงของลำไส้ที่อาจนำไปสู่ภาวะเนื้อเยื่อลำไส้เน่าตาย ลำไส้ทะลุ และภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว เช่น ภาวะลำไส้สั้น การเจริญเติบโตและพัฒนาการล่าช้า ส่งผลให้ระยะเวลาการนอนในโรงพยาบาลนานขึ้น และเสียค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลมากขึ้น โคลอสตรุ้มเป็นน้ำนมแม่ที่มีสารภูมิคุ้มกันสูง ประกอบด้วย อิมมูโนโกลบูลิน เอ แลคโตเฟอริน เม็ดเลือดขาว และโอลิโกแซคคาไลน์ มีบทบาทในการเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันและพัฒนาระบบทางเดินอาหาร อย่างไรก็ตาม ทารกเกิดก่อนกำหนดไม่สามารถได้รับนมทางลำไส้ในระยะแรกหลังคลอดได้ เนื่องจากความไม่สมบูรณ์ของระบบทางเดินอาหารและอาการทางคลินิกที่ยังไม่คงที่ ส่งผลให้ทารกไม่สามารถได้รับน้ำนมทางปากได้ การให้โคลอสตรุ้มทางปากโดยวิธีการป้ายบริเวณกระพุ้งแก้ม จะช่วยให้ทารกได้รับสารภูมิคุ้มกันที่อยู่ในโคลอสตรุ้ม โดยดูดซึมผ่านระบบเนื้อเยื่อเกี่ยวพันน้ำเหลืองในช่องปาก สารภูมิคุ้มกันเหล่านี้มีคุณสมบัติในการทำลายเชื้อโรค ต้านการอักเสบ ยับยั้งการเจริญเติบโตและลดการยึดเกาะของแบคทีเรียในระบบทางเดินหายใจและระบบทางเดินอาหาร ช่วยลดอุบัติการณ์ของการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง และภาวะลำไส้เน่าอักเสบในทารกเกิดก่อนกำหนดได้

            การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการให้โคลอสตรุ้มทางปากในทารกเกิดก่อนกำหนดต่อการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง ลำไส้เน่าอักเสบ และจำนวนวันนอนในโรงพยาบาล โดยใช้กรอบแนวคิดทางพยาธิสรีรวิทยาที่เน้นเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน กลุ่มตัวอย่างเป็นทารกเกิดก่อนกำหนดอายุครรภ์น้อยกว่า 32 สัปดาห์ จำนวน 276 ราย ที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลระดับตติยภูมิแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร ระหว่างเดือน มกราคม 2560 ถึงเดือนธันวาคม 2565 คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์การคัดเข้า ได้แก่ 1) มารดาไม่มีข้อห้ามทางการแพทย์ในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ 2) มารดาไม่มีประวัติการใช้สารเสพติดหรือการติดเชื้อเอชไอวี 3) ทารกเข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วยภายใน 24 ชั่วโมงหลังเกิด และ 4) ทารกได้รับโคลอสตุ้มป้ายปากครั้งละ 0.2 มิลลิลิตร ทุก 3 ชั่วโมง ตั้งแต่แรกเกิดจนถึงอายุ 144 ชั่วโมง (6 วัน) แบ่งกลุ่มตัวอย่างออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 138 ราย ได้แก่ กลุ่มที่ได้รับโคลอสตรุ้มทางปากก่อนอายุ 72 ชั่วโมง  และกลุ่มที่ได้รับโคลอสตรุ้มทางปากหลังอายุ 72 ชั่วโมง เก็บรวบรวมข้อมูลจากเวชระเบียน โดยใช้แบบบันทึกข้อมูลของมารดาและทารกเกิดก่อนกำหนด วิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา  เปรียบเทียบการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง และภาวะลำไส้เน่าอักเสบ ด้วยสถิติไคสแควร์ ส่วนจำนวนวันนอนในโรงพยาบาลเปรียบเทียบด้วยสถิติทดสอบแมน-วิทนีย์ยู เนื่องจากข้อมูลมีการกระจายไม่เป็นปกติ กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ค่า p < .05

ผลการศึกษาพบว่า ทารกเกิดก่อนกำหนดกลุ่มที่ได้รับโคลอสตรุ้มทางปากก่อนอายุ 72 ชั่วโมง มีการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง จำนวน 91 ราย (ร้อยละ 65.94) มีภาวะลำไส้เน่าอักเสบจำนวน 42 ราย (ร้อยละ 30.43) และมีค่าเฉลี่ยจำนวนวันนอนในโรงพยาบาลเท่ากับ 64.20 วัน (SD = 30.59) ส่วนทารกเกิดก่อนกำหนดกลุ่มที่ได้รับโคลอสตรุ้มทางปากหลังอายุ 72 ชั่วโมง มีการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง จำนวน 85 ราย (ร้อยละ 61.59) มีภาวะลำไส้เน่าอักเสบจำนวน 54 ราย (ร้อยละ 39.13) และมีค่าเฉลี่ยจำนวนวันนอนในโรงพยาบาลเท่ากับ 62.10 วัน (SD = 28.51) เมื่อเปรียบเทียบการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง ลำไส้เน่าอักเสบและจำนวนวันนอนในโรงพยาบาลของทารกทั้งสองกลุ่มพบว่าไม่แตกต่างกัน จากผลการศึกษาแม้ว่าการได้รับโคลอสตรุ้มทางปากก่อนและหลังอายุ 72 ชั่วโมง ต่อการติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง ลำไส้เน่าอักเสบ และจำนวนวันนอนในโรงพยาบาลในทารกเกิดก่อนกำหนดไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อาจเกิดจากปัจจัยแทรกซ้อนอื่น ๆ เช่น ประวัติการฝากครรภ์ของมารดา การขาดออกซิเจนแรกเกิด การเพิ่มปริมาณน้ำนมและความเข้มข้นของนม (osmolarity) ที่ทารกเกิดก่อนกำหนดได้รับในแต่ละวัน เป็นต้น แต่การให้โคลอสตรุ้มทางปากยังคงเป็นแนวทางการเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันในทารกเกิดก่อนกำหนด ดังนั้น จึงควรทำการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเพื่อประเมินประสิทธิภาพของการให้โคลอสตรุ้มทางปากต่อสุขภาพของทารกเกิดก่อนกำหนด อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษานี้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการดูแลทารกเกิดก่อนกำหนดเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน และพัฒนาคุณภาพการพยาบาลให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น           

คำสำคัญ : การติดเชื้อในกระแสเลือดระยะหลัง จำนวนวันนอนในโรงพยาบาล ลำไส้เน่าอักเสบ การให้โคลอสตรุ้มทางปาก ทารกเกิดก่อนกำหนด