ความสัมพันธ์ระหว่างความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการปฏิบัติในการป้องกันโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ของพยาบาลวิชาชีพ

บทคัดย่อ

โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ยังคงเป็นความท้าทายที่ความสำคัญต่อระบบสุขภาพทั่วโลก  แม้ว่าจำนวนผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงและผู้เสียชีวิตจะลดลงนับตั้งแต่การระบาดใหญ่ทั่วโลกหลายประเทศได้ปรับให้โรคโควิด-19 เป็นโรคติดต่อที่อยู่ภายใต้การเฝ้าระวังตามปกติ อย่างไรก็ตามยังคงพบผู้ติดเชื้อรายใหม่อย่างต่อเนื่องจากการกลายพันธุ์ของไวรัส ภูมิคุ้มกันที่ลดลงและการเปลี่ยนแปลงมาตรการด้านสาธารณสุข ดังนั้นสถานพยาบาลยังคงมีหน้าที่สำคัญในการดำเนินมาตรการป้องกันและควบคุมการติดเชื้ออย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อคุ้มครองบุคลากรทางการแพทย์และผู้รับบริการ ในประเทศไทยโรงพยาบาลยังคงดำเนินมาตรการป้องกันการติดเชื้อตามแนวทางของกระทรวงสาธารณสุขและองค์การอนามัยโลก

พยาบาลวิชาชีพมีบทบาทสำคัญในการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อ เนื่องจากเป็นผู้ให้การพยาบาลแก่ผู้ป่วยอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง จึงมีความเสี่ยงสูงต่อการสัมผัสโรคติดเชื้อ ในช่วงการระบาดของโควิด-19 พยาบาลต้องเผชิญทั้งความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและผลกระทบด้านร่างกายและจิตใจ ขณะเดียวกัน การติดเชื้อในบุคลากรทางการแพทย์ยังส่งผลให้เกิดการขาดแคลนกำลังคนและเพิ่มภาระงานของบุคลากรที่ปฏิบัติงานอยู่ ความท้าทายดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการที่พยาบาลต้องมีความรู้ที่เพียงพอ มีทัศนคติที่เหมาะสม และปฏิบัติพฤติกรรมการป้องกันการติดเชื้ออย่างสม่ำเสมอ การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยดังกล่าวจึงมีความสำคัญต่อการพัฒนาแนวทางการจัดการเรียนรู้และการบริหารองค์กร เพื่อเสริมสร้างความพร้อมในการรับมือกับโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ในปัจจุบันและอนาคต

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบหาความสัมพันธ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการปฏิบัติในการป้องกันโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ของพยาบาลวิชาชีพ และศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรดังกล่าว โดยใช้กรอบแนวคิดการจัดหมวดหมู่การเรียนรู้ของบลูม (Bloom's Taxonomy) เป็นกรอบแนวคิด ซึ่งอธิบายว่าการเรียนรู้ประกอบด้วย 3 ด้านที่มีความสัมพันธ์กัน ได้แก่ ด้านพุทธิพิสัย (ความรู้) ด้านจิตพิสัย (ทัศนคติ) และด้านทักษะพิสัย (การปฏิบัติ) ความรู้เป็นพื้นฐานของการทำความเข้าใจข้อมูลด้านสุขภาพ ทัศนคติมีอิทธิพลต่อการยอมรับและแรงจูงใจ ส่วนการปฏิบัติเป็นการประยุกต์ใช้ความรู้และทัศนคติในสถานการณ์จริง โดยทัศนคติเชิงบวกช่วยส่งเสริมให้ความรู้ถูกนำไปสู่การปฏิบัติที่เหมาะสม

กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงจากโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยระดับตติยภูมิแห่งหนึ่งในจังหวัดนนทบุรี ประเทศไทย โดยเป็นพยาบาลวิชาชีพที่ปฏิบัติงานในหอผู้ป่วยใน มีประสบการณ์ในการดูแลผู้ป่วย โควิด19 และยินยอมเข้าร่วมการวิจัย ขนาดตัวอย่างคำนวณด้วยโปรแกรม G*Power กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติ .05 อำนาจการทดสอบ .80 และขนาดอิทธิพล .24 ได้ขนาดตัวอย่างที่ต้องการจำนวน 133 ราย และเพิ่มร้อยละ 10 เพื่อชดเชยการสูญหายของข้อมูล รวมทั้งสิ้น 146 ราย

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสอบถามความรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคโควิด19 แบบสอบถามทัศนคติต่อการป้องกันโรคโควิด19 และแบบสอบถามพฤติกรรมการปฏิบัติในการป้องกันโรคโควิด 19 เก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนมิถุนายนถึงกรกฎาคม พ.ศ. 2566 ในช่วงที่มีการแพร่ระบาดของสายพันธุ์โอมิครอน การวิจัยได้รับการรับรองจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัย และผู้เข้าร่วมวิจัยทุกคนลงนามในหนังสือแสดงความยินยอมก่อนเข้าร่วมการวิจัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสหสัมพันธ์อันดับของสเปียร์แมน โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ p < .05

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 91.8) มีอายุเฉลี่ย 29 ปี (SD = 6.96) เกือบทั้งหมดสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีทางการพยาบาล (ร้อยละ 99.3) มีประสบการณ์การปฏิบัติงานพยาบาลเฉลี่ย 6 ปี (SD = 6.85) และมีประสบการณ์ในการดูแลผู้ป่วยโควิด19 เฉลี่ย 2 ปี (SD = 0.79) ประมาณครึ่งหนึ่ง (ร้อยละ 50.7) ได้รับวัคซีนป้องกันโควิด 19 จำนวน 4 เข็ม ขณะที่ร้อยละ 41.0 ไม่เคยเข้ารับการอบรมเกี่ยวกับการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อโควิด19 โดยสื่อสังคมออนไลน์เป็นแหล่งข้อมูลเกี่ยวกับโควิด 19 ที่สำคัญที่สุด

กลุ่มตัวอย่างมีความรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคโควิด19 อยู่ในระดับสูง โดยร้อยละ 93.8 มีคะแนนความรู้ในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย = 11.21, SD = 0.99) ร้อยละ 91.8 มีทัศนคติเชิงบวกต่อการป้องกันโรคโควิด19 (ค่าเฉลี่ย = 35.16, SD = 3.27) และร้อยละ 95.9 มีพฤติกรรมการปฏิบัติในการป้องกันโรคอยู่ในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย = 82.21, SD = 7.36) ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่าพยาบาลวิชาชีพยังคงปฏิบัติตามมาตรการป้องกันการติดเชื้ออย่างเหมาะสม แม้ว่าสถานการณ์จะเปลี่ยนผ่านจากระยะการระบาดใหญ่สู่การเฝ้าระวังโรคตามปกติ

ผลการวิเคราะห์ความสัมพันธ์พบว่า ทัศนคติต่อการป้องกันโรคโควิด19 มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับพฤติกรรมการปฏิบัติในการป้องกันโรคอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r = .45, p < .01) ในขณะที่ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญระหว่างความรู้กับพฤติกรรมการปฏิบัติ (r = .15, p = .08) ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ความรู้เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอที่จะส่งเสริมให้เกิดการปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ แต่ทัศนคติเชิงบวกมีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้ความรู้ถูกนำไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติ ซึ่งสอดคล้องกับทฤษฎีการเรียนรู้ของบลูม

ผลการวิจัยเน้นย้ำถึงความสำคัญของการเสริมสร้างทั้งความรู้และทัศนคติเชิงบวกผ่านการพัฒนาวิชาชีพอย่างต่อเนื่อง ภาวะผู้นำที่สนับสนุน การฝึกอบรมโดยใช้สถานการณ์จำลอง การเรียนรู้ผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ และการเผยแพร่ข้อมูลเชิงประจักษ์อย่างสม่ำเสมอ เพื่อเพิ่มความพร้อมของพยาบาลในการรับมือกับโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ในอนาคตและส่งเสริมการปฏิบัติตามมาตรการป้องกันการติดเชื้อ นอกจากนี้ ควรมีการศึกษาวิจัยแบบพหุสถาบันและการศึกษาติดตามระยะยาว เพื่อศึกษาปัจจัยอื่นที่อาจมีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อ อันจะนำไปสู่การพัฒนาแนวทางการส่งเสริมการป้องกันการติดเชื้อที่มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นสำหรับพยาบาลวิชาชีพ

คำสำคัญ : โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 โควิด 19ทัศนคติ ความรู้ พฤติกรรมการปฏิบัติ พยาบาลวิชาชีพ