วิถีการปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิตส่วนบุคคลของผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน : ทบทวนวรรณกรรมแบบกำหนดขอบเขต*
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
โรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญและเป็นสาเหตุการเสียชีวิตลำดับต้นของประชากรทั่วโลก โรคหัวใจ และหลอดเลือดทำให้มีผู้เสียชีวิตประมาณ 17.9 ล้านคนต่อปี หรือคิดเป็นเกือบหนึ่งในสี่ของการเสียชีวิตทั่วโลก สำหรับประเทศไทย อัตราการเสียชีวิตจากโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันยังคงอยู่ในระดับสูง โดยในปี พ.ศ. 2563, 2564 และ 2565 มีอัตราการเสียชีวิตเท่ากับ 31.8, 31.0 และ 32.62 ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ โรคดังกล่าวเกี่ยวข้องกับทั้งปัจจัยที่ไม่สามารถปรับเปลี่ยนได้ ได้แก่ อายุ เพศ พันธุกรรม และประวัติครอบครัว รวมถึงปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรม และเมแทบอลิซึมที่สามารถปรับเปลี่ยนได้ เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ภาวะอ้วน การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ การมีกิจกรรมทางกายไม่เพียงพอ พฤติกรรมการบริโภคอาหารไม่เหมาะสม คุณภาพการนอนหลับต่ำ ความเครียดทางจิตสังคม และการขาดแรงสนับสนุนทางสังคม ปัจจัยเสี่ยงที่สามารถปรับเปลี่ยนได้เหล่านี้สะท้อนถึงความจำเป็นของการส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันระดับทุติยภูมิ และการสนับสนุนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเฉพาะบุคคลอย่างต่อเนื่อง
การปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิตได้รับการยอมรับมากขึ้นว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญของการป้องกัน การรักษา การฟื้นฟู และการป้องกันการเกิดโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันซ้ำ แม้ว่าการรักษาด้วยยา การเปิดหลอดเลือดหัวใจ และการติดตามทางคลินิกยังคงมีความสำคัญ แต่ผลลัพธ์ทางหัวใจ และหลอดเลือดในระยะยาวขึ้นอยู่กับความสามารถของผู้ป่วยในการปรับเปลี่ยนและคงไว้ซึ่งพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมในชีวิตประจำวัน อย่างไรก็ตาม หลักฐานเชิงประจักษ์ส่วนใหญ่มักมุ่งเน้นพฤติกรรมรายด้าน เช่น อาหาร การออกกำลังกาย การเลิกบุหรี่ หรือความร่วมมือในการใช้ยา มากกว่าการพิจารณาปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตโดยกระบวนการแบบบูรณาการและยึดผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง นอกจากนี้ ยังมีการสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์จำกัด เกี่ยวกับการประยุกต์ใช้การปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิตส่วนบุคคลในผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ภายใต้กรอบแนวคิดองค์รวมที่ผสานแรงจูงใจส่วนบุคคล การมีส่วนร่วมของครอบครัว การให้คำปรึกษาจากบุคลากรสุขภาพ เทคโนโลยีสุขภาพดิจิทัล และการสนับสนุนจากสิ่งแวดล้อม การทบทวนวรรณกรรมแบบกำหนดขอบเขตครั้งนี้ จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิตส่วนบุคคลของผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ภายใต้บริบทการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิตแบบเฉพาะบุคคลในผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน โดยมุ่งเน้นองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ การบริโภคอาหาร กิจกรรมทางกาย การนอนหลับ ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม และการจัดการความเครียด รวมทั้งศึกษาปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรม ได้แก่ การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ ภาวะอ้วน ดัชนีมวลกาย และปัจจัยที่สนับสนุนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างยั่งยืน ภายใต้กรอบแนวคิด Personalization of Lifestyle Model of Non Communicable Disease ซึ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมสุขภาพ ปัจจัยเสี่ยง ผลลัพธ์ทางสุขภาพ และการดูแลตนเองอย่างเป็นองค์รวม
การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีการทบทวนวรรณกรรมแบบกำหนดขอบเขตตามแนวทาง PRISMA-ScR สืบค้นวรรณกรรมจากฐานข้อมูล PubMed, Scopus และ ScienceDirect ครอบคลุมงานวิจัยที่ตีพิมพ์ระหว่างปี ค.ศ. 2014–2024 คำสำคัญที่ใช้สืบค้น ได้แก่ “Acute Coronary Syndrome,” “Lifestyle Modification,” “Lifestyle Management” และ “Lifestyle Change” เกณฑ์คัดเข้าประกอบด้วย งานวิจัยการทดลองแบบสุ่มมีกลุ่มควบคุม การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน แนวทางเวชปฏิบัติ การทบทวนแบบรวดเร็ว การศึกษาเชิงสังเกต และการศึกษาติดตามกลุ่มประชากรในผู้ป่วยผู้ใหญ่ที่มีโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน หรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับโรคหลอดเลือดหัวใจ และมีเนื้อหาเกี่ยวกับการปรับเปลี่ยน วิถีชีวิต การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม การลดปัจจัยเสี่ยงทางหัวใจและหลอดเลือด การฟื้นฟูสุขภาพ หรือการป้องกันการเกิดซ้ำ โดยคัดเลือกเฉพาะบทความภาษาอังกฤษที่สามารถเข้าถึงฉบับเต็มได้ ผู้วิจัย 2 คน ดำเนินการคัดกรองและประเมินคุณภาพงานวิจัยอย่างเป็นอิสระ และใช้ผู้เชี่ยวชาญคนที่ 3 ในการตัดสินกรณีที่มีความเห็นไม่ตรงกัน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และการสังเคราะห์เชิงพรรณนา
ผลการสืบค้นเบื้องต้นพบงานวิจัยทั้งหมด 10,229 เรื่อง หลังการคัดกรองชื่อเรื่อง บทคัดย่อ ความซ้ำซ้อน ความเกี่ยวข้อง และคุณภาพเชิงระเบียบวิธีวิจัย เหลืองานวิจัยที่ผ่านเกณฑ์คัดเข้าและนำมาสังเคราะห์ขั้นสุดท้ายจำนวน 13 เรื่อง งานวิจัยที่คัดเข้า ได้แก่ การทดลองแบบสุ่มมีกลุ่มควบคุม การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน แนวทางเวชปฏิบัติ การทบทวนแบบรวดเร็ว การศึกษาเชิงสังเกต และการศึกษาติดตามกลุ่มประชากร ผลการสังเคราะห์เชิงประเด็นระบุองค์ประกอบหลัก 6 ด้านที่เกี่ยวข้องกับการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตและพฤติกรรมของผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ได้แก่ อาหาร กิจกรรมทางกาย การสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์ การนอนหลับ การจัดการความเครียด และปฏิสัมพันธ์ทางสังคม โดยอาหารและกิจกรรมทางกายเป็นประเด็นที่ได้รับการกล่าวถึงมากที่สุด
พฤติกรรมการบริโภคอาหาร กิจกรรมทางกาย การนอนหลับ การจัดการความเครียด แรงสนับสนุนทางสังคม การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ และภาวะอ้วน เป็นปัจจัยที่สามารถปรับเปลี่ยนได้และมีผลต่อความเสี่ยง การฟื้นตัว และการเกิดซ้ำของโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน การบริโภคคาร์โบไฮเดรต ไขมันอิ่มตัว และอาหารพลังงานสูง ร่วมกับการได้รับโปรตีน ผัก ผลไม้ และใยอาหารไม่เพียงพอ มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือดที่เพิ่มขึ้น ในทางตรงกันข้าม รูปแบบการบริโภคอาหารที่ดีต่อสุขภาพ โดยเฉพาะอาหารเมดิเตอร์เรเนียน มีความสัมพันธ์กับการลดไขมันอิ่มตัว เพิ่มใยอาหาร ปรับปรุงภาวะเมแทบอลิซึม และลดการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดซ้ำ การออกกำลังกายแบบแอโรบิก การฝึกแรงต้าน และการลดพฤติกรรมเนือยนิ่ง ช่วยส่งเสริมการทำงานของเยื่อบุหลอดเลือด การควบคุมน้ำหนัก ลดการอักเสบ และลดความเสี่ยงของการเกิดโรคซ้ำ นอกจากนี้ การประเมินและจัดการการนอนหลับ การลดความเครียด การสนับสนุนจากครอบครัว ชุมชน และบุคลากรสุขภาพ การเลิกบุหรี่ การลดแอลกอฮอล์ และการควบคุมน้ำหนัก เป็นองค์ประกอบสำคัญของการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างยั่งยืน.
การศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า การปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิตส่วนบุคคลเป็นกลยุทธ์สำคัญในการลดความเสี่ยงของโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ป้องกันการเกิดโรคซ้ำ ส่งเสริมการฟื้นฟู และเพิ่มคุณภาพชีวิตที่ดี แนวทางที่มีประสิทธิภาพควรบูรณาการ การให้คำปรึกษาด้านอาหาร กิจกรรมทางกายอย่างมีโครงสร้าง การจัดการการนอนหลับ การลดความเครียด การเลิกบุหรี่ การลดแอลกอฮอล์ การควบคุมน้ำหนัก การสนับสนุนจากครอบครัว การให้คำปรึกษาโดยบุคลากรสุขภาพ และเทคโนโลยีสุขภาพดิจิทัล พยาบาลมีบทบาทสำคัญตลอดกระบวนการดูแลผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ตั้งแต่การป้องกัน การรักษาระยะเฉียบพลัน การฟื้นฟู ไปจนถึงการติดตามระยะยาว งานวิจัยในอนาคตควรมุ่งพัฒนาและทดสอบโปรแกรมการปรับเปลี่ยนแบบแผนการดำเนินชีวิตที่สอดคล้องกับวัฒนธรรม เหมาะสมกับบริบทเฉพาะ และสนับสนุนด้วยเทคโนโลยี สำหรับผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน โดยเฉพาะในประชากรเอเชียและสถานบริการสุขภาพจริง
คำสำคัญ : โรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง การดูแลเฉพาะบุคคล การทบทวนวรรณกรรมแบบกำหนดขอบเขต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในรามาธิบดีพยาบาลสาร ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่หรือเพื่อกระทำการใด ใด จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากรามาธิบดีพยาบาลสารก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
Niessen HW, Monzani D, Steca P, Greco A, Franzelli C,et al. Clustering of lifestyle risk factors in acute coronary syndrome: prevalence and change after the first event.Appl Psychol Health Well Being. 2018;10(3):434-56.
Saha GC, Biswas PK, Sardar MH, Hossain MZ, Hossain MS, Paul T, et al. A study of risk factors in young patients of acute coronary syndrome. J Dhaka Med Coll.2019;28(1):3-6.
World Health Organization. Noncommunicable diseases country profiles 2023. Geneva: World Health Organization; 2023.
The Heart Association of Thailand under the Royal Patronage. Thai Acute Coronary Syndrome Guidelines 2020. Bangkok: The Heart Association of Thailand under the Royal Patronage; 2020.
Pocock S, Brieger DB, Owen R, Chen J, Cohen MG,Goodman SG, et al. Health-related quality of life 1-3 years post-myocardial infarction: its impact on prognosis.Open Heart. 2021;8(1): e001499.
Wongwannatakul W, Suriyawongpisan W,Thummarungsee T. Report on NCDs situation: health and social crisis [Internet]. Bangkok: Department of Disease Control; 2024 [cited 2024 Jan 11]. Available from : https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2/dncd/files
Rolfes J, Wu S, Abdalla M, Marsiglia FF, Mei P, Le An P, et al. Evaluating the gap of integrated behavioral health programs for NCDs in China, Vietnam, Cambodia and Thailand. Asian J Health Sci. 2022;8(1):ID39.
Sampaukin N, Chartprasert D. Influence of risk communication on NCDs health behavioral. J Public Relat Advert. 2014;7(2):38-67.
Iorescu LV, Miftode RS, Miftode IL, Popescu AC.Secondary prevention after acute coronary syndrome in the modern era: from pharmacotherapy to lifestyle modification. J Clin Med. 2025;14(2):352.
Arman A, Shamsalinia A, Alhani F, et al. Family-supported program to enhance self-care after myocardial infarction: a quasi-experimental study. Patient Prefer Adherence. 2025;19:95-107.
Fraser MJ, Doyle F, Murphy AW, et al. Barriers and facilitators to cardiac rehabilitation participation: a systematic review. BMJ Open. 2022;12(3):e056789.
Amin KD, Jansen E, Redline S. Sleep and cardiovascular health: a contemporary review. Curr Cardiol Rep.2024;26(7):512-24.
Huang T, Ruan Y, Lin J, et al. Sleep irregularity and risk of incident cardiovascular disease: prospective cohort study. J Am Heart Assoc. 2024;13(5):e032118.
Rodríguez EC, Garcia M, Fuster V. Beyond secondary prevention drugs: benefits of healthy lifestyle after acute coronary syndrome. Am J Prev Cardiol. 2024;16:100566.
Vancampfort D, Knapen J, Stubbs B, et al. Sedentary behaviour and 1-year cardiac events in patients admitted with suspected ACS. Circ Cardiovasc Qual Outcomes.2025;18(1):e010234.
Li P, Ma X, Li J, et al. Adherence to cardiac rehabilitation in acute myocardial infarction patients after percutaneous coronary intervention: a scoping review. Patient Prefer Adherence. 2024;18:157-74.
Ghalavand H, Jalali A, Shamsalinia A, et al. Health literacy and motivation to change in patients with coronary artery disease: a cross-sectional study. BMC Public Health.2025;25:446.
World Health Organization. Noncommunicable diseases:key facts [Internet]. Geneva: World Health Organization;2023 [cited 2025 Aug 20]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
Dehghan M, Mente A, Rangarajan S. Association of dietary factors with myocardial infarction in a large multinational cohort. J Am Coll Cardiol. 2017;69(21):1126-28.
Smart NA, Marwick TH. Exercise training for patients with heart failure. J Am Coll Cardiol. 2004;43(4):676-83.
Goyal M, Singh S, Sibinga EMS, Gould NF, Rowland-Seymour A, Sharma R, et al. Meditation programs for psychological stress and well-being: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med. 2014;174(3):357-68.
Kreitzer MJ, Koithan M. Integrative nursing: an evidence-based approach to transforming health care. Nurs Clin North Am. 2016;51(1):123-38.
Uchino BN. Social support and health: a review of physiological processes potentially underlying links to disease outcomes. J Behav Med. 2006;29(4):377-87.doi:10.1007/s10865-006-9056-5.
World Health Organization. Noncommunicable diseases (NCDs) [Internet]. Geneva: World Health Organization;2023 [cited 2024 Jun 10]. Available from: https://www.who.int/gho/ncd/mortality_morbidity/en/
Saengsiri A, Tanlamai U, Sangiam C, Janchanakit J. The personalization of lifestyle modification of non-communicable disease (NCDs) patients (lymphoma,colorectal cancer, stroke, acute coronary disease and cardiac arrhythmia): scoping reviews. Paper presented at:
The Thai Red Cross Society Research Grant Presentation;2024 May 31; Bangkok, Thailand.
Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I,Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021;372:n71. doi:10.1136/bmj.n71.
Katz DA, Graber M, Lounsbury P, Vander Weg MW,Phillips EK, Clair C, et al. Multiple risk factor counseling to promote heart healthy lifestyles in the chest pain observation unit: pilot randomized controlled trial. Acad Emerg Med. 2017;24(8):968-72.
Minneboo M, Lachman S, Snaterse M, Jørstad HT, Ter Riet G, Boekholdt SM, et al. Community-based lifestyle intervention in patients with coronary artery disease: the RESPONSE 2 trial. J Am Coll Cardiol. 2017;70(3):318-27.
Collet JP, Thiele H, Barbato E, Barthélémy O, Bauersachs J, Bhatt DL, et al. 2020 ESC guidelines for the management of acute coronary syndromes in patients presenting without persistent ST-segment elevation. Eur Heart J. 2021;42(14):1289-367.
Kemp BJ, Thompson DR, Coates V, Bond S, Ski CF,Monaghan M, et al. International guideline comparison of lifestyle management for acute coronary syndrome and type 2 diabetes mellitus: a rapid review. Health Policy.2024;146:105116.
Cruz Cobo C, Bernal Jiménez MÁ, Vázquez García R,Santi Cano MJ. Effectiveness of mHealth interventions in the control of lifestyle and cardiovascular risk factors in patients after a coronary event: systematic review and meta-analysis. JMIR Mhealth Uhealth. 2022;10 (12):e39593.
Lawton JS, Tamis-Holland JE, Bangalore S, Bates ER,Beckie TM, Bischoff JM, et al. 2021 ACC/AHA/SCAI guideline for coronary artery revascularization: executive summary: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2022;145(3): e4-e17.doi:10.1161/CIR.0000000000001039.
Greco A, Adorni R, De Matteis C, D’Addario M, Fattirolli F, Franzelli C, et al. Latent change models of lifestyle in acute coronary syndrome patients: are lifestyle changes associated with resilience changes? Health Psychol Open.2023;10(1):20551029231167836.
Byrne RA, Rossello X, Coughlan JJ, Barbato E, Berry C,Chieffo A, et al. 2023 ESC guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2023;44(38):3720-826. doi:10.1093/eurheartj/ehad191.
Roohafza H, Noohi F, Hosseini SG, Alemzadeh Ansari M, Bagherieh S, Marateb H, et al. A cardiovascular risk assessment model according to behavioral, psychosocial and traditional factors in patients with ST-segment elevation myocardial infarction (CRAS-MI): review of literature and methodology of a multicenter cohort study.Curr Probl Cardiol. 2023;48(7):101158.
Bagheri H, Norouzi F, Maleki M, Rezaie S, Goli S,Ebrahimi H, et al. The effect of increasing duration of family members’ presence on sleep status in patients with acute coronary syndrome in cardiac care unit: a randomized controlled trial. Nurs Open. 2024;11(3): e2114.
Bugiardini R, Cenko E, Yoon J, Bergami M, Vasiljevic Z, Mendieta G, et al. Traditional risk factors and premature acute coronary syndromes in South Eastern Europe: a multinational cohort study. Lancet Reg Health Eur.2024;38:100956.
Shanmugaraj TK, Chawla O, Kiran ANS, Kumar KS.Impact of sleep disorders on cardiovascular health:systematic review. Eur J Cardiovasc Med. 2024;14:438-42.
Zou H, Chair SY, Feng B, Liu Q, Liu YJ, Cheng YX, et al.A social media-based mindfulness psycho-behavioral intervention (MCARE) for patients with acute coronary syndrome: randomized controlled trial. J Med Internet Res. 2024;26:e48557.
Mahalle N, Garg MK, Naik SS, Kulkarni MV. Association of dietary factors with severity of coronary artery disease.Clin Nutr ESPEN. 2016;15:75-9.
Banerjee AT, Landry MD, Zakharia R, Williams J,Laporte A. Understanding the role of social support in cardiac rehabilitation attendance: a qualitative analysis.J Cardiopulm Rehabil Prev. 2021;41(2):107-12.
Frederix I, Caiani EG, Dendale P, Anker S, Bax J, Böhm A, et al. ESC e-Cardiology Working Group position paper: overcoming challenges in digital health implementation in cardiovascular medicine. Eur J Prev Cardiol. 2020;27(11):1146-57.
Jo S, Park HA, Kim Y, Choi E. Effectiveness of a mobile-based individualized education program (MCARE) for secondary prevention in patients with coronary artery disease: a randomized controlled trial. J Med Internet Res.2023;25:e42673.
