ความรอบรู้สุขภาพด้านเอชไอวี: แนวคิด ความสำคัญและการนำไปใช้สำหรับเภสัชกร
คำสำคัญ:
ความรอบรู้สุขภาพด้านเอชไอวี, เภสัชกร, ความร่วมมือในการใช้ยาต้านไวรัสบทคัดย่อ
ความรอบรู้สุขภาพด้านเอชไอวีเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความร่วมมือในการใช้ยาต้านไวรัส การกดไวรัส และการคงอยู่ในระบบการรักษาอย่างต่อเนื่อง บทความนี้นำเสนอกรอบแนวคิดและระดับของความรอบรู้สุขภาพด้านเอชไอวี รวมถึงพฤติกรรมที่พึงประสงค์ในแต่ละระดับ ตั้งแต่การเข้าถึงข้อมูล การเข้าใจ การประเมิน และการนำไปใช้เพื่อการดูแลตนเองอย่างเหมาะสม พร้อมทั้งทบทวนเครื่องมือประเมินความรอบรู้สุขภาพด้านเอชไอวีที่ใช้ในระดับสากลและในประเทศไทย เช่น BEHKA-HIV, HIV-LT, HIV-HL และ HIV-HLT เพื่อสนับสนุนการประเมินผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสม โดยปัจจัยที่มีผลต่อความรอบรู้สุขภาพ ได้แก่ ปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยทางสังคม และปัจจัยด้านการจัดการองค์กร ซึ่งอาจมีความสัมพันธ์กันและควรได้รับการประเมินในทุกมิติ ดังนั้นการบูรณาการแนวคิดความรอบรู้สุขภาพด้านเอชไอวีเข้ากับบริการเภสัชกรรม เช่น การจัดให้มีการประเมินระดับความรอบรู้สุขภาพเพื่อออกแบบวิธีการให้คำปรึกษาตามระดับความรอบรู้ การพัฒนาทักษะการจัดการยา การใช้สื่อสุขภาพที่เหมาะสม และการติดตามต่อเนื่องแบบเชิงรุก จึงเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยเพิ่มความร่วมมือในการใช้ยา และการคงอยู่ในระบบ เป็นกลวิธีหนึ่งที่สนับสนุนเป้าหมายระดับชาติในการยุติปัญหาเอดส์ พ.ศ. 2573
เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์. แผนปฏิบัติการยุติปัญหาเอดส์ ประเทศไทย พ.ศ. 2566 – 2569 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: ศูนย์อํานวยการบริหารจัดการปัญหาเอดส์แห่งชาติ กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2566 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2569]. สืบค้นจาก: https://ddc.moph.go.th/das/journal_detail.php?publish=15095
World Health Organization. Promoting health in the SDGs: report on the 9th global conference for health promotion, Shanghai, China, 21–24 November 2016: all for health, health for all [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2017 [cited 2026 Apr 19]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/promoting-health-in-the-sdgs
Santana S, Brach C, Harris L, Ochiai E, Blakey C, Bevington F, et al. Updating health literacy for healthy people 2030: defining its importance for a new decade in public health. J Public Health Manag Pract. 2021;27(Suppl 6):S258–64. doi: 10.1097/PHH.0000000000001324.
อังศินันท์ อินทรกำแหง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: การวัดและการพัฒนา [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2560 [สืบค้นเมื่อ 19 เม.ย. 2569]. สืบค้นจาก: https://bsri.swu.ac.th/book/10422/2023/
Nutbeam D. The evolving concept of health literacy. Soc Sci Med. 2008;67(12):2072–8. doi: 10.1016/j.socscimed.2008.09.050.
Freedman DA, Bess KD, Tucker HA, Boyd DL, Tuchman AM, Wallston KA. Public health literacy defined. Am J Prev Med. 2009;36(5):446–51. doi: 10.1016/j.amepre.2009.02.001.
Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12(1):80. doi: 10.1186/1471-2458-12-80.
Schenker I. HIV/AIDS literacy: an essential component in education for all. EFA Global Monitoring Report [Internet]. Paris: UNESCO; 2006 [cited 2026 Apr 19]. Available from: https://healtheducationresources.unesco.org/sites/default/files/resources/HIV-literacy.pdf
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies in the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259-67. doi: 10.1093/heapro/15.3.259.
Perazzo J, Reyes D, Webel A. A systematic review of health literacy interventions for people living with HIV. AIDS Behav. 2017;21(3):812–21. doi: 10.1007/s10461-016-1329-6.
Reynolds R, Smoller S, Allen A, Nicholas PK. Health literacy and health outcomes in persons living with HIV disease: a systematic review. AIDS Behav. 2019;23(11):3024–43. doi: 10.1007/s10461-019-02432-9.
Bunman S, Wannapaschaiyong P, Dumavibhat N, Virojskulchai T, Nomsiri A, Malarat A, et al. Evaluation of health literacy among men who have sex with men with living HIV. BKK Med J. 2023;19(2):111–5. doi: 10.31524/bkkmedj.2023.21.008.
Davis TC, Long SW, Jackson RH, Mayeaux EJ, George RB, Murphy PW, et al. Rapid estimate of adult literacy in medicine: a shortened screening instrument. Fam Med. 1993;25(6):391-5. PMID: 8349060.
Parker RM, Baker DW, Williams MV, Nurss JR. The test of functional health literacy in adults: a new instrument for measuring patients' literacy skills. J Gen Intern Med. 1995;10(10):537–41. doi: 10.1007/BF02640361.
Baker DW, Williams MV, Parker RM, Gazmararian JA, Nurss J. Development of a brief test to measure functional health literacy. Patient Educ Couns. 1999;38(1):33–42. doi: 10.1016/s0738-3991(98)00116-5.
Sand-Jecklin K, Coyle S. Efficiently assessing patient health literacy: the BHLS instrument. Clin Nurs Res. 2014;23(6):581-600. doi: 10.1177/1054773813488417.
Weiss BD, Mays MZ, Martz W, Castro KM, DeWalt DA, Pignone MP, et al. Quick assessment of literacy in primary care: the newest vital sign. Ann Fam Med. 2005;3(6):514-22. doi: 10.1370/afm.405.
Osborn CY, Davis TC, Bailey SC, Wolf MS. Health literacy in the context of HIV treatment: introducing the brief estimate of health knowledge and action (BEHKA)-HIV version. AIDS Behav. 2010;14(1):181–8. doi: 10.1007/s10461-008-9484-z.
Ownby RL, Waldrop-Valverde D, Hardigan P, Caballero J, Jacobs R, Acevedo A. Development and validation of a brief computer-administered HIV-related health literacy scale (HIV-HL). AIDS Behav. 2013;17(2):710–8. doi: 10.1007/s10461-012-0301-3.
Tique JA, Howard LM, Gaveta S, Sidat M, Rothman RL, Vermund SH, et al. Measuring health literacy among adults with HIV infection in Mozambique: development and validation of the HIV literacy test. AIDS Behav. 2017;21(3):822–32. doi: 10.1007/s10461-016-1348-3.
Bunman S, Khawcharoenporn T, Malarat A, Vatcharavongvan P. Thai version of HIV health literacy test for people with HIV. Southeast Asian J Trop Med Public Health [Internet]. 2021 [cited 2026 Apr 12];51(4):498–506. Available from: https://journal.seameotropmednetwork.org/index.php/jtropmed/article/view/202
Massaroni V, Delle Donne V, Salvo PF, Farinacci D, Iannone V, Baldin G, et al. Association among therapeutic adherence, health literacy, and engagement in care: How to increase health-conscious management of HIV disease. Int J STD AIDS. 2025;36(2):132-140. doi: 10.1177/09564624241297838.
Wilandika A, Yusuf A, Kurniawati ND, Yusof S, Widianti AT. Factors that enhance health literacy in dealing with HIV stigma: a scoping review. J. Health Lit. 2024;8(4):62-76. doi: 10.22038/JHL.2023.74344.1468.
Mgbako O, Conard R, Mellins CA, Dacus JD, Remien RH. A systematic review of factors critical for HIV health literacy, ART adherence and retention in care in the U.S. for racial and ethnic minorities. AIDS Behav. 2022;26(11):3480-93. doi: 10.1007/s10461-022-03680-y.
Duggan C, editors. Identifying pharmacy-led actions for improving health literacy: report from an international advisory roundtable (2023) [Internet]. Hague: The International Pharmaceutical Federation (FIP); 2023 [cited 2026 Apr 19]. Available from: https://selfcare.fip.org/publications/identifying-pharmacy-led-actions-for-improving-health-literacy-report-from-an-international-advisory-roundtable-2023/
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล(ประเทศไทย)
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความภายในบทความที่ตีพิมพ์ในวารสารเภสัชกรรมโรงพยาบาลทั้งหมด รวมถึงรูปภาพประกอบ ตาราง เป็นลิขสิทธิ์ของสมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย) การนำเนื้อหา ข้อความหรือข้อคิดเห็น รูปภาพ ตาราง ของบทความไปจัดพิมพ์เผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ ต้องได้รับอนุญาตจากกองบรรณาธิการวารสาร (สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย)) อย่างเป็นลายลักษณ์อักษร
สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย) อนุญาตให้สามารถนำไฟล์บทความไปใช้ประโยชน์และเผยแพร่ต่อได้ โดยอยู่ภายใต้เงื่อนไขสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอน (Creative Commons License: CC) โดย ต้องแสดงที่มาจากวารสาร – ไม่ใช้เพื่อการค้า – ห้ามแก้ไขดัดแปลง, Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)
ข้อความที่ปรากฏในบทความในวารสารเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับสมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย) และบุคลากรในสมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเอง ตลอดจนความรับผิดชอบด้านเนื้อหาและการตรวจร่างบทความเป็นของผู้เขียน ไม่เกี่ยวข้องกับกองบรรณาธิการ
.png){kind=spacer}
