การพัฒนาระบบการจัดบริการตรวจเอชไอวีด้วยตนเองใน 4 จังหวัดนำร่องของประเทศไทย
DOI:
https://doi.org/10.14456/taj.2025.15คำสำคัญ:
เอชไอวี, ตรวจเอชไอวีด้วยตนเอง, ระบบการจัดบริการบทคัดย่อ
ในปี พ.ศ. 2566 ประเทศไทยยังมีผู้ไม่ทราบสถานะการติดเชื้อเอชไอวีของตนเอง ร้อยละ 9 ของจำนวนที่คาดประมาณ แม้การตรวจเอชไอวีจะช่วยนำไปสู่การวินิจฉัยเร็วเพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการป้องกันรักษา และช่วยลดการแพร่ระบาด แต่การเข้าถึงการตรวจยังมีข้อจำกัดเนื่องจากกลัวถูกเปิดเผยความลับ และการตีตราในสังคม องค์การอนามัยโลกแนะนำการตรวจเอชไอวีด้วยตนเอง (HIV self-testing, HIVST) ซึ่งมีความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพมาใช้เพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการ ในปี พ.ศ. 2565 ประเทศไทยจึงผลักดันการใช้ตามมติของคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการป้องกันและแก้ไขปัญหาเอดส์ การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสรุปแนวทางการดำเนินงานและอุปสรรคของบริการ HIVST เป็นการศึกษาเชิงพรรณนา รวบรวมข้อมูลจากการถอดบทเรียนใน 4 จังหวัด ที่เป็นตัวแทน 4 ภาคของประเทศไทย โดยคัดเลือกตามเกณฑ์ที่กำหนด และจากเว็บไซต์ระบบบริการ HIVST ของกรมควบคุมโรค ระหว่างกุมภาพันธ์ - กันยายน พ.ศ. 2567 พบว่า มีจัดบริการในสถานพยาบาลและชุมชน ด้วยความร่วมมือกับภาคประชาสังคมและเอกชน พัฒนาเครือข่ายการดูแล ส่งต่อ และประชาสัมพันธ์ผ่านหลายช่องทาง อุปสรรคสำคัญ คือ ความไม่มั่นใจในวิธีตรวจด้วยตนเอง ความกังวลด้านความเป็นส่วนตัว ข้อจำกัดในการเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัล และงบประมาณในการจัดซื้อชุดตรวจเอง ผลการให้บริการผู้ที่รับชุดตรวจ รายงานผลการตรวจ ร้อยละ 65.90 พบผลบวก ร้อยละ 0.55 การศึกษานี้เสนอให้ขยายช่องทางประชาสัมพันธ์และพัฒนาระบบบริการเชิงรุกที่เชื่อมโยงไปสู่การป้องกันและการดูแลรักษาทั้งแบบออนไลน์และที่สถานบริการ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเข้าถึงกลุ่มที่มีพฤติกรรมเสี่ยง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Department of Disease Control. Info Hub HIV: care and treatment [Internet]. 2024 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://hivhub.ddc.moph.go.th/officer/response.php (in Thai)
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS). UNAIDS data 2024 [Internet]. 2024. Available from: https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/data-book-2024_en.pdf
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS). New HIV infections data among key populations: proportions in 2010 and 2022 [Internet]. 2023 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://www.unaids.org/en/resources/documents/2024/new-hiv-infections-data-among-key-populations-proportions
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS). Country factsheets: Thailand 2023. UNAIDS [Internet]. 2023 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://www.unaids.org/en/countries_thailand_data
Division of AIDS and STIs. HIVSST [Internet]. 2025 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://hivsst.ddc.moph.go.th/ (in Thai)
Department of Disease Control. National guideline on HIV self-screening test service in Thailand [Internet]. 2023 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1464120230908033845.pdf (in Thai)
World Health Organization. Guidelines on HIV self-testing and partner notification [Internet]. 2016 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/251655/9789241549868-eng.pdf
World Health Organization. WHO recommends HIV self-testing—evidence update and considerations for success [Internet]. 2019 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/329968/WHO-CDS-HIV-19.36-eng.pdf?sequence=1
Ministry of Public Health. The notification of the Ministry of Public Health, RE: HIV self-testing Kit B.E. 2562. Royal Thai Government Gazette. Volume 136, Special Part 89 D (dated 9 April B.E. 2562).
National Health Security Office. Announcement of the National Health Security Office on payment for public health services for people living with HIV, AIDS patients, and HIV prevention services (No. 2), B.E. 2566 [Internet]. 2023 [cited 2025 Feb 13]. Available from: https://www.nhso.go.th/en/docman-document/nhso-payment-condition/nhso-payment-service-fees-hiv-aids-patients/516-1-2-hiv-2-53-3/file (in Thai)
Jamil MS, Eshun-Wilson I, Witzel TC, Siegfried N, Figueroa C, Chitembo L, et al. Examining the effects of HIV self-testing compared to standard HIV testing services in the general population: a systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine. 2021;38:100991.
Lertpiriyasuwat C, Mookleemas P, Pattarapayoon N, Rosa D, Tangcharoensathien V. Towards ending AIDS: the additional role of HIV self-testing in Thailand. Glob Health Sci Pract. 2024;12(6): e2400156.
World Health Organization. Consolidated guidelines on differentiated HIV testing services [Internet]. 2024 [cited 2025 Nov 24]. Available from: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/6b8ff887-1b61-4eea-a8ad-e14bc10bcc08/content
