การประเมินคุณภาพการตรวจเอชไอวีซีโรโลยี ห้องปฏิบัติการในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 4 และ 13 ปีงบประมาณ พ.ศ. 2561-2567
DOI:
https://doi.org/10.14456/taj.2026.3คำสำคัญ:
การประเมินความสามารถห้องปฏิบัติการ, การประเมินคุณภาพ, การตรวจเอชไอวีซีโรโลยีบทคัดย่อ
การประเมินคุณภาพห้องปฏิบัติการเป็นกระบวนการหนึ่งในการประกันคุณภาพการทดสอบของห้องปฏิบัติการ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุขดำเนินการประเมินความสามารถห้องปฏิบัติการตรวจเอชไอวีซีโรโลยีในเขตสุขภาพที่ 4 และ 13 โดยจัดส่งวัตถุทดสอบที่เตรียมจากพลาสมาผู้ติดเชื้อเอชไอวีและผู้ไม่ติดเชื้อที่ผ่านการทดสอบคุณลักษณะ ความเป็นเนื้อเดียวกัน และความคงตัวตามมาตรฐาน ISO/IEC 17043:2010 จำนวน 3 รอบต่อปี ดำเนินการในช่วงปีงบประมาณ พ.ศ. 2561-2567 ผลการดำเนินงานพบห้องปฏิบัติการเข้าร่วมการประเมินความสามารถ จำนวน 263-291 แห่ง อัตราการรายงานผลตอบกลับ ร้อยละ 95.30-99.41 อัตราการใช้ชุดตรวจของห้องปฏิบัติการเป็นชุดตรวจประเภทชุดตรวจรวดเร็วสำหรับการตรวจหาแอนติบอดีต่อเชื้อเอชไอวีสูงสุด (ร้อยละ 57.45) รองลงมาคือ ชุดตรวจที่ใช้เครื่องตรวจวิเคราะห์อัตโนมัติสำหรับตรวจหาแอนติเจนและแอนติบอดีต่อเชื้อเอชไอวี (ร้อยละ 30.01) และชุดตรวจรวดเร็วสำหรับการตรวจหาแอนติเจนและแอนติบอดีต่อเชื้อเอชไอวี (ร้อยละ 6.89) ตามลำดับ ผลการประเมินความสามารถห้องปฏิบัติการ พบอัตราความถูกต้อง ร้อยละ 91.76-98.86 โดยพบผลผิดพลาดสูงสุดในกลุ่มห้องปฏิบัติการโรงพยาบาลและหน่วยงานเอกชน และขั้นตอนที่พบข้อผิดพลาดสูงสุดอยู่ในขั้นตอนหลังการตรวจวิเคราะห์ (ร้อยละ 48.11) การประเมินความสามารถห้องปฏิบัติการเป็นส่วนหนึ่งในการสะท้อนคุณภาพของผลการทดสอบของห้องปฏิบัติการ ห้องปฏิบัติการควรนำผลการเข้าร่วมประเมินความสามารถไปใช้ในการพัฒนาคุณภาพการทดสอบของห้องปฏิบัติการ เพื่อเพิ่มความถูกต้องและความแม่นยำของผลการทดสอบ
Downloads
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. HIV/AIDS data and statistics [Internet]. 2024 [cited 2025 Mar 23]. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/themes/hiv-aids
Division of AIDS and STIs, Department of Disease Control. HIV infection estimates, 2023 [Internet]. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2024 [cited 2025 Mar 23]. Available from: https://hivhub.ddc.moph.go.th/officer/epidemic.php (in Thai)
National AIDS Committee. Thailand national strategy to end AIDS 2017-2030. Bangkok: NC CONCEPT; 2017. (in Thai)
Branson BM, Owen SM, Wesolowski LG, Bennett B, Werner BG, Wroblewski KE, et al. Laboratory testing for the diagnosis of HIV infection: updated recommendations. Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention; 2014.
Sciacovelli L, O’Kane M, Skaik YA, Caciagli P, Pellegrini C, Da Rin G, et al. Quality indicators in laboratory medicine: from theory to practice. Preliminary data from the IFCC Working Group Project “Laboratory Errors and Patient Safety”. Clin Chem Lab Med. 2011;49(5):835-44.
Badrick T. Integrating quality control and external quality assurance. Clin Biochem. 2021;95:15-27.
International Organization for Standardization. ISO/IEC 17043:2010: Conformity assessment – general requirements for proficiency testing. Geneva: International Organization for Standardization; 2010.
Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health. Standard manual of health service unit codes B.E. 2566 (2023). Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2023. (in Thai)
Ruxrungtham K, Chokephaibulkit K, Chetchotisakd P, Chariyalertsak S, Kiertburanakul S, Putacharoen O, et al. Thailand national guidelines on HIV/AIDS treatment and prevention 2021/2022. Nonthaburi: Division of AIDS and STIs, Department of Disease Control; 2022. (in Thai)
International Organization for Standardization. ISO 13528:2022: Statistical methods for use in proficiency testing by interlaboratory comparison. Geneva: International Organization for Standardization; 2022.
Ministry of Public Health. Notification of the Ministry of Public Health: Test kits related to HIV infection, B.E. 2552 (2009). Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2009. (in Thai)
Plebani M. Errors in clinical laboratories or errors in laboratory medicine. Clin Chem Lab Med. 2006;44(6):750-9.
Asmelash D, Worede A, Teshome M. Extra-analytical clinical laboratory errors in Africa: a systematic review and meta-analysis. EJIFCC. 2020;31(3):208-24.
International Organization for Standardization. ISO 15189:2022: Medical laboratories – requirements for quality and competence. Geneva: International Organization for Standardization; 2022.
