การศึกษาประสิทธิผลการใช้สื่อการสอนชุดวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหาร ในผู้ป่วยกลับไปพักรักษาตัวที่บ้าน

ผู้แต่ง

  • กาญจนา ฉิมเรือง งานโภชนาการ โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
  • พรพิศ เรืองขจร งานโภชนาการ โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

คำสำคัญ:

การเตรียมอาหารทางสาย, อาหารทางสายให้อาหาร, สื่อการสอน

บทคัดย่อ

บทนำ:  ผู้ป่วยที่มารักษาในโรงพยาบาล ร้อยละ 30-40 มักจะมีภาวะทุพโภชนาการมาก่อน แม้ผู้ป่วยบางรายจะไม่มีภาวะทุพโภชนาการอยู่เดิมแต่จากโรคที่ผู้ป่วยเป็นอุบัติเหตุที่ผู้ป่วยได้รับและการผ่าตัด ทำให้ผู้ป่วยต้องการพลังงานและสารอาหารเพิ่มขึ้น ผู้ป่วยบางรายอาจจำเป็นต้องได้รับอาหารทางสายให้อาหาร ทำให้ผู้ป่วยและผู้ดูแลเกิดความวิตกกังวลเรื่องการเตรียมอาหารทางสายให้อาหารเมื่อกลับไปอยู่บ้าน จึงได้มีการจัดทำชุดวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหารสำหรับผู้ป่วยพักรักษาตัวที่บ้าน เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับสารอาหารถูกต้อง ครบถ้วน ตามคำสั่งแพทย์สอดคล้องตามแผนการรักษา


วัตถุประสงค์:  เพื่อศึกษาประสิทธิผลการใช้สื่อการสอน ชุดวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหาร สำหรับผู้ป่วยพักรักษาตัวที่บ้านให้ผู้ป่วยได้รับสารอาหารถูกต้อง ครบถ้วน ตามคำสั่งแพทย์สอดคล้องกับแผนการรักษา


วิธีการศึกษา:  ผู้ป่วยอาสาสมัครจำนวน 100 ราย ได้รับการแนะนำเรียนรู้ปฏิบัติวิธีการเตรียมอาหารเป็นรายบุคคลและได้รับการติดตามหลังกลับไปพักรักษาตัวที่บ้าน เดือนละ 1 ครั้ง ระยะเวลา 2 เดือน


ผลการศึกษา:  พบว่าหลังการใช้สื่อการสอนชุดวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหาร ผู้ป่วยญาติสามารถเตรียมอาหารทางสายให้อาหารถูกต้อง ครบถ้วน ตามคำสั่งแพทย์การศึกษานี้การเปรียบเทียบระหว่างก่อนเรียนและหลังเรียน มีความรู้ความเข้าใจวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหาร Pre-test 1.37 (0.75) จากคะแนนเต็ม 5 หลังเข้าโครงการมีความรู้ความเข้าใจวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหารเพิ่มมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ Post-test 4.46 (2.45) จากคะแนนเต็ม 5 Mean difference (95%CI) 3.09 (2.58,3.60) และค่า p-value <0.001


สรุป:  ผู้ป่วยญาติสามารถเตรียมอาหารได้ถูกต้อง สะอาด ครบถ้วน ตามคำสั่งแพทย์หลังจากได้รับความรู้เพิ่มขึ้นจากสื่อการสอนชุดวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหารที่เข้าใจง่าย มีภาพประกอบและวิธีการเตรียมอาหารที่ชัดเจนสามารถช่วยลดการติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร และลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะทุพโภชนาการในผู้ป่วยได้

เอกสารอ้างอิง

อุบล ชื่นสำราญ. โภชนาการมนุษย์. กรุงเทพฯ: โอ เอส พริ้นติ้ง เฮ้าส์; 2565:7-5,156-46.

สิริพันธ์ จุลกรังคะ. โภชนศาสตร์เบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 9. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์; 2558:23-6.

อัญชลี ศรีจำเริญ. อาหารและโภชนาการ การป้องกันและบำบัดโรค. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2553:35-3.

จักกฤษณ์ ทองคำ, สุนีย์ สหัสโพธิ์. โภชนาการพื้นฐาน. พิมพ์ครั้งที่4. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2565:10-2.

สุนีย์ สหัสโพธิ์. โภชนบำบัด. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2567:6-1.

อัจฉรา ดลวิทยาคุณ. พื้นฐานโภชนบำบัด. กรุงเทพฯ: โอ เอส พริ้นติ้ง เฮ้าส์; 2558:123-109.

วิบูลย์ ตระกูลฮุน, บุชชา พราหมณสุทธิ์. แนวคิดใหม่ในการประเมินคัดกรองภาวะโภชนาการผู้ป่วย. ใน: ส่งศรี แก้วถนอม, นุชชา พราหมณสุทธิ์, สรนิต ศิลธรรม, บรรณาธิการ. พยาบาลโภชนบำบัด. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2557:37-32.

ดรุณีวัลย์ วโรดมวิจิตร และคณะ. คำแนะนำการดูแลการให้อาหารทางหลอดเลือดดำในผู้ป่วยผู้ปใหญ่ที่นอนโรงพยาบาล. วารสารโภชนบำบัด. 2564;29:11-8.

จินตนา สุวิทวัส. การประเมินภาวะโภชนาการ. พิมพ์ครั้งที่ 6. ขอนแก่น: เพ็ญพริ้นติ้ง; 2566:12-1.

กรุณี ขวัญบุญจัน. โรคที่เกิดจากความเจริญยุคใหม่. กรุงเทพฯ: ฮั่วน้ำพริ้นติ้ง; 2563:125-95.

วรมินทร์ เหรียญสุวรรณ. Enteral Nutrition:Indications Contraindications and Route Access. ใน: ส่งศรีแก้วถนอม, บุชชา พราหมณสุทธิ์, สรนิต ศิลธรรม, บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2557:138-20.

วีรนุช โรจน์ยินดีเลิศ. Enteral nutrition and monitoring. ใน: สิรกานต์ เตชะวณิช, วีระเดช พิศประเสริฐ, ส่งศรี แก้วถนอม, อุปถัมภ์ ศุภสินธุ์, บรรณาธิการ. Nutrition review. กรุงเทพฯ: กรุงเทพเวชสาร; 2560:35-34.

วิทูร ชินสว่างวัฒนกุล. Enteral Nutrition Formulations Complications and Management. .ใน: วรมินทร์เหรียญสุวรรณ, วิทูร ชินสว่างวัฒนกุล, บรรณาธิการ. โภชนศาสตร์ทางคลินิก. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2553:46-35.

Komindr S, Tangsermwong T, Janepanish P. Simplified malnutrition tool for Thai patients. Asia Pac J Cin Nutr. 2013;22(4):516-12.

อนุสรณ์ ทองใหญ่, จุฑามาศ สุทธิรักษ์, ยุวดี วิทยพันธ์. ความสัมพันธ์ของผลการประเมินภาวะโภชนาการด้วยค่าดัชนีมวลกาย (BMI) และแบบประเมินภาวะโภชนาการ (NAF)ในผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับรังสีรักษา. ว.กรมการแพทย์ 2560;42;108-101.

รุจิรา สัมมะสุต. หลักการปฏิบัติด้านโภชนบำบัด. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: พรการพิมพ์; 2541:56-46.

รุจิรา สัมมะสุต. หลักการปฏิบัติด้านโภชนบำบัด. กรุงเทพฯ:ฝ่ายโภชนาการคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. 2552:62-40.

กระทรวงสาธารณสุข. กองบริหารการสาธารณสุข. มาตรฐานโรงพยาบาลอาหารปลอดภัย (food Safety Hospital). พิมพ์ครั้งที่ 3. สมุทรสาคร: บอร์น ทู บี พับลิชชิ่ง; 2561:98-92.

ชนิดา ปโชติการ, สุนาฎ เตชางาม, พัชรวีร์ทันละกิจ. อาหารเฉพาะโรคในโรงพยาบาลและอาหารปั่นผสม. ใน: ส่งศรี แก้วถนอม, นุชชา พราหมณสุทธิ์, สรนิต ศิลธรรม, บรรณาธิการ. พยาบาลโภชนบำบัด. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2557:109-101.

ปรียานุช แย้มวงษ์. อาหารที่ให้ทางสาย. ใน: ส่งศรี แก้วถนอม, นุชชา พราหมณสุทธิ์, สรนิต ศิลธรรม, บรรณาธิการ. พยาบาลโภชนบำบัด. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2557:147-40.

ส่งศรี แก้วถนอม. Update on Enteral Tube Care. ใน: สิรกานต์ เตชะวณิช, วีระเดช พิศประเสริฐ, ส่งศรี แก้วถนอม, อุปถัมภ์ ศุภสินธุ์, บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2560:163-52.

ส่งศรี แก้วถนอม. การดูแลผู้ป่วยที่ได้รับอาหารทางสายให้อาหาร. ใน: ส่งศรี แก้วถนอม, บุชชา พราหมณสุทธิ์, สรนิต ศิลธรรม, บรรณาธิการ. พยาบาลโภชนบำบัด. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2557:167-57.

สมิทธิ โชติศรีลือชา. พื้นฐานการให้อาหารเข้าทางเดินอาหาร และหลอดเลือดดำ. ใน:การประชุมวิชาการสมาคมนักกำหนดอาหารแห่งประเทศไทย การประยุกติ์ใช้อาหารบำบัดกับเวชศาสตร์วิถีชีวิต: สิ่งที่ควรเรียนรู้; วันที่ 28-30 เมษายน 2567; ณ โรงแรมเดอะ เบอร์เคลีย ประตูน้ำ กรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: เมตตาก๊อปปี้ปริ้น; 2567:75-45.

กรกต วีรเธียร. เคล็ดลับในการเตรียมอาหารปั่นผสม. วารสารโภชนบำบัด. 2564;29:52-48.

เผยแพร่แล้ว

2025-06-19

รูปแบบการอ้างอิง

ฉิมเรือง ก., & เรืองขจร พ. . (2025). การศึกษาประสิทธิผลการใช้สื่อการสอนชุดวิธีการเตรียมอาหารทางสายให้อาหาร ในผู้ป่วยกลับไปพักรักษาตัวที่บ้าน. Thai JPEN วารสารโภชนบำบัด, 33(1), 39–56. สืบค้น จาก https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ThaiJPEN/article/view/271014

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย