การศึกษารูปแบบการกินอาหารและปัจจัยกำหนดสุขภาพด้านโภชนาการ ต่อพฤฒสุขภาวะของผู้สูงอายุในชุมชน

บทคัดย่อ

บทนำ ประเทศไทยและทุกประเทศทั่วโลกกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ เป็นความท้าทายด้านสาธารณสุขและสังคมในการดูแลผู้สูงอายุอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่มีภาวะทุพโภชนาการ

วัตถุประสงค์ เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยทางสังคม โภชนาการ และพฤติกรรมที่สัมพันธ์กับพฤฒสุขภาวะ รวมทั้งจำแนกกลุ่มต้นแบบและอธิบายรูปแบบการบริโภคของผู้สูงอายุไทย โดยใช้กรอบแนวคิดพฤติกรรมเบี่ยงเบนเชิงบวก

วิธีการศึกษา การวิจัยแบบผสมผสาน คัดเลือกพื้นที่ต้นแบบอายุยืน 5 แห่ง เก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากผู้สูงอายุ 265 คน ร่วมกับสัมภาษณ์และสนทนากลุ่ม พฤฒสุขภาวะประเมินจากความสามารถในชีวิตประจำวัน ไม่มีภาวะเปราะบาง ไม่มีโรคร่วมสำคัญ มีความพึงพอใจในชีวิต และอยู่ในชุมชนที่สังคมเกื้อหนุน วิเคราะห์ด้วยการถดถอยโลจิสติกสำหรับกลุ่มตัวอย่างซับซ้อน การวิเคราะห์กลุ่มแฝง และการวิเคราะห์เชิงคุณภาพด้านรูปแบบการบริโภคอาหาร

ผลการศึกษา พบความชุกของพฤฒสุขภาวะร้อยละ 67.7 ปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤฒสุขภาวะอย่างมีนัยสำคัญ คือ การไม่มีโรคความดันโลหิตสูง AOR = 2.53 (1.20 – 5.35) ไม่มีปัญหาสุขภาพช่องปาก AOR = 1.63 (1.11 – 2.38) และมีพฤติกรรมการกินดี AOR 2.30 (1.57 – 3.35) และการวิเคราะห์กลุ่มแฝงจำแนกได้ 4 กลุ่ม โดยกลุ่มที่เด่นในการเข้าร่วมชมรม อยู่กับครอบครัว รายได้เพียงพอ และพฤติกรรมการกินดี มีพฤฒสุขภาวะสูงที่สุด ร้อยละ 82.8 ข้อมูลเชิงคุณภาพรูปแบบการกินของผู้สูงอายุที่มีพฤฒสุขภาวะเน้นอาหารปรุงเองจากวัตถุดิบธรรมชาติ ผักพื้นบ้าน ปลา และหลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปและแอลกอฮอล์

บทสรุป พฤฒสุขภาวะของผู้สูงอายุไทยเชื่อมโยงกับโภชนาการ สุขภาพช่องปาก และทุนทางสังคม การส่งเสริมสุขภาพเชิงบูรณาการบนฐานชุมชนระบบบริการสุขภาพช่องปาก และส่งเสริมโภชนาการตามข้อปฏิบัติการกินอาหารเพื่อสุขภาพที่ดีของคนไทย มีบทบาทสำคัญในการลดความเหลื่อมล้ำและเพิ่มความเท่าเทียมด้านสุขภาพ