รูปแบบการบริโภคโปรตีนกับโรคเบาหวานชนิดที่ 2: หลักฐานทางระบาดวิทยา และกลไกทางชีวภาพ

บทคัดย่อ

ในปัจจุบันกระแสการรับประทานอาหารโปรตีนสูงกำลังเป็นที่นิยม และถูกพูดถึงอย่างมากในเชิงการส่งเสริมสุขภาพ ทั้งสำหรับการส่งเสริมมวลกล้ามเนื้อ ป้องกันการเกิดภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย ทั้งสำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมน้ำหนักไปจนถึงผู้ป่วยโรคเจ็บป่วยเรื้อรัง นำไปสู่คำแนะนำการเพิ่มปริมาณโปรตีนให้สูงขึ้นในมื้ออาหารและชีวิตประจำวัน อย่างไรก็ตามข้อมูลเชิงระบาดวิทยาถึงความสัมพันธ์ของการรับประทานโปรตีนต่อความเสี่ยงการเกิดโรคเบาหวานยังเป็นข้อถกเถียง บทความทบทวนวิชาการนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนวรรณกรรมศึกษา รวบรวมข้อมูล และอภิปรายความสัมพันธ์ของการรับประทานโปรตีนและชนิดของโปรตีนต่ออุบัติการณ์โรคเบาหวานจากข้อมูลการศึกษาตามรุ่นตามแผน โดยค้นคว้าจากฐานข้อมูล PubMed ในช่วงเวลาระหว่าง มกราคม พ.ศ. 2543 ถึง กรกฎาคม 2568 เกณฑ์ของการศึกษาค้นหาจากปริมาณโปรตีนที่บริโภค หรือ โปรตีนจากสัตว์ หรือ โปรตีนจากพืช ต่อความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานประเภทที่ 2 พบว่าการรับประทานอาหารโปรตีนสูง มีประโยชน์ในการช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด เพิ่มความอิ่ม ควบคุมน้ำหนักตัว และเป็นหนึ่งในคำแนะนำทางเวชปฏิบัติทางการแพทย์ อย่างไรก็ตามการศึกษาในเชิงระบาดวิทยาพบว่า การรับประทานอาหารโปรตีนสูงมีความสัมพันธ์ต่ออุบัติการณ์โรคเบาหวานที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะแหล่งโปรตีนที่มาจากสัตว์และเนื้อสัตว์แปรรูป ในขณะที่โปรตีนจากพืชกลับไม่พบความสัมพันธ์ดังกล่าว คำอธิบายทางชีวเคมีพบว่าการรับประทานโปรตีนสูงส่งผลต่อการกระตุ้นการหลั่งอินซูลินและภาวะดื้ออินซูลินในระยะยาว ในขณะเดียวกันการรับประทานแหล่งโปรตีนที่มีกรดอะมิโนสายกิ่งสูงสามารถกระตุ้น mTOR pathway โดยพบว่าโปรตีนจากสัตว์มักมีผลในเชิงกระตุ้นการสร้าง (anabolic effect) ที่สูงกว่าโปรตีนจากพืช นำไปสู่การเพิ่มน้ำหนักตัว การสะสมไขมันในช่องท้อง จึงเพิ่มโอกาสของความผิดปกติของการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในระยะยาว และนำไปสู่อุบัติการณ์ของโรคเบาหวาน