วิธีการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองด้านการบริโภคอาหาร ในผู้ป่วยภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันที่มีโรคร่วม:  การทบทวนอย่างเป็นระบบ

สุนิษา ละดา; นรลักขณ์ เอื้อกิจ

ผู้แต่ง

สุนิษา ละดา คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
นรลักขณ์ เอื้อกิจ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

คำสำคัญ:

กลุ่มอาการหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน, โรคร่วม, พฤติกรรมการบริโภคอาหาร, พฤติกรรมการจัดการตนเอง, การทบทวนอย่างเป็นระบบ

บทคัดย่อ

พฤติกรรมการจัดการตนเองด้านการบริโภคอาหาร สามารถป้องกันการเกิดโรคซ้ำในผู้ป่วยกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคร่วม แต่การส่งเสริมและรักษาพฤติกรรมเหล่านี้ยังคงเป็นความท้าทายสำคัญในการบริหารจัดการ การทบทวนอย่างเป็นระบบครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนและสรุปผลการศึกษาเกี่ยวกับวิธีการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองด้านการบริโภคอาหารในผู้ป่วยกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันที่มีโรคร่วม โดยใช้แนวทางการทบทวนอย่างเป็นระบบของสถาบันโจแอนนาบริกส์ สืบค้นงานวิจัยที่รายงานไว้ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 ถึง 2567 สืบค้นงานวิจัยเชิงทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม และงานวิจัยกึ่งทดลองที่ศึกษาเกี่ยวกับวิธีการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองด้านการบริโภคอาหารในผู้ป่วยภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันที่มีโรคร่วม ได้งานวิจัยที่ผ่านเกณฑ์การคัดเลือกและการประเมินคุณภาพจำนวน 8 เรื่อง โดยงานวิจัยที่นำมาทบทวนมีความหลากหลายของการจัดกระทำ การเก็บรวบรวมข้อมูล และการประเมินผลลัพธ์ จึงใช้การวิเคราะห์สรุปเชิงเนื้อหา

ผลการทบทวนอย่างเป็นระบบครั้งนี้ พบว่า
1. วิธีการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองด้านการบริโภคอาหาร มี 5 วิธี ได้แก่ 1) การให้ความรู้และคำปรึกษารายบุคคล 2) การบันทึกและติดตามพฤติกรรมด้วยตนเอง 3) การสร้างแรงจูงใจ 4) การสนับสนุนทางสังคมและครอบครัว และ 5) การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและแอปพลิเคชัน 2. ผลลัพธ์ของการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองดังกล่าว มีดังนี้ 1) ด้านสุขภาพทางกาย พบการเปลี่ยนแปลงค่าชีวเคมี คือ ไขมันดีเพิ่มขึ้น และไขมันไม่ดี คอเลสเตอรอลรวม ระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหารค่าดัชนีมวลกายลดลง 2) ด้านจิตสังคม เกิดการพัฒนาทัศนคติเชิงบวก เกิดความเชื่อมั่นในตนเอง และเกิดแรงจูงใจ ช่วยให้เกิดความต่อเนื่องของพฤติกรรม และ 3) ด้านการควบคุมตนเอง การจัดการตนเองด้านพฤติกรรมการบริโภคอาหารดีขึ้น

การทบทวนอย่างเป็นระบบครั้งนี้ให้ข้อเสนอแนะว่า ควรทำการวิจัยปฐมภูมิเพิ่มขึ้นเกี่ยวกับวิธีการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองด้านการบริโภคอาหารในผู้ป่วยภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันที่มีโรคร่วม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่สามารถเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ ส่งผลให้ได้วิธีที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสมที่สุด ในการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการตนเองด้านการบริโภคอาหารในผู้ป่วยกลุ่มนี้

เอกสารอ้างอิง

Akhu Zaheya, L. M., & Shiyab, W. Y. (2017). The effect of short message system (SMS) reminder on adherence to a healthy diet, medication, and cessation of smoking among adult patients with cardiovascular diseases. International Journal of Medical Informatics, 98, 65–75. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2016.12.003

Amini, R., Rajabi, M., Azami, H., & Soltanian, A. (2021). The effect of self-management intervention program on the lifestyle of post myocardial infarction patients. Journal of Education and Health Promotion, 10, 145. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_902_20

Andrikopoulos, G., Tzeis, S., Nikas, N., Richter, D., Pipilis, A., Gotsis, A., Tsaknakis, T., Kartalis, A., Kitsiou, A., Toli, K., Mantas, I., Olympios, C., Pras, A., Lampropoulos, S., Oikonomou, K., Pappas, C., Kranidis, A., Anastasiou-Nana, M., Triposkiadis, F., … Vardas, P. (2013). Short-term outcome and attainment of secondary prevention goals in patients with acute coronary syndrome--results from the countrywide TARGET study. International Journal of Cardiology, 168(2), 922–927. https://doi.org/10.1016/j.ijcard.2012.10.049

Arunsang, P. (2017). Nursing care of patients with cardiovascular disease (11th ed.). Khlangnavaithaya Press. (in Thai)

Badimon, L., Chagas, P., & Chiva Blanch, G. (2019). Diet and cardiovascular disease: Effects of foods and nutrients in classical and emerging cardiovascular risk factors. Current Medicinal Chemistry, 26(19), 3639–3651. https://doi.org/10.2174/0929867324666170428103206

Balaha, M. F., Alamer, A. A., Kabel, A. M., Aldosari, S. A., & Fatani, S. (2023). A prospective cross sectional study of acute coronary syndrome patients’ quality of life and drug prescription patterns at Riyadh Region Hospitals, Saudi Arabia. Healthcare (Basel, Switzerland), 11(13), 1973. https://doi.org/10.3390/healthcare11131973

Brunori, E. H. F. R., Lopes, C. T., Cavalcante, A. M. R. Z., dos Santos Romualdo Silva, M. C., de Lima Lopes, J., & de Barros, A. L. B. L. (2015). Dietary intake and stress in patients with acute coronary syndrome. Revista Brasileira de Enfermagem, 68(5), 528-534. https://doi.org/10.1590/0034-7167.2015680507i

Chinphan, S., Sirisophon, N., Onseri, S., & Watthanaburanont, E. (2019). Factors correlated with instent restenosis in coronary heart disease patients. Journal of The Royal Thai Army Nurses, 20(3), 218–226. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/187485 (in Thai)

Cruz Cobo, C., Bernal Jiménez, M. Á., Calle, G., Gheorghe, L. L., Gutiérrez Barrios, A., Cañadas, D., Tur, J. A., Vázquez García, R., & Santi Cano, M. J. (2024). Efficacy of a mobile health app (eMOTIVA) regarding compliance with cardiac rehabilitation guidelines in patients with coronary artery disease: Randomized controlled clinical trial. JMIR mHealth and uHealth, 12, e55421. https://doi.org/10.2196/55421

Fatahian, F., Mohammadifard, N., Hassanzadeh, A., & Shahnazi, H. (2024). The effect of a health belief model–based education on nutritional behavior and biochemical factors of patients with myocardial infarction: A line follow up experimental study. Health Science Reports, 7(3), e1966. https://doi.org/10.1002/hsr2.1966

Grundy, S. M., Stone, N. J., Bailey, A. L., Beam, C., Birtcher, K. K., Blumenthal, R. S., Braun, L. T., de Ferranti, S., Faiella-Tommasino, J., Forman, D. E., Goldberg, R., Heidenreich, P. A., Hlatky, M. A., Jones, D. W., Lloyd-Jones, D., Lopez-Pajares, N., Ndumele, C. E., Orringer, C. E., Peralta, C. A., … Yeboah, J. (2019). 2018 AHA/ACC/AACVPR/AAPA/ABC/ACPM/ADA/AGS/ APhA/ASPC/NLA/PCNA guideline on the management of blood cholesterol: Executive summary: A report of the American College of Cardiology/American Heart Association task force on clinical practice guidelines. Journal of the American College of Cardiology, 73(24), 3168-3209. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2018.11.002

Joanna Briggs Institute. (2023). The critical appraisal tool. https://jbi.global/critical-appraisal-tools

Lizcano Álvarez, Á., Carretero Julián, L., Talavera Sáez, A., Cristóbal Zárate, B., Cid Expósito, M. G., Alameda Cuesta, A., & REccAP Group. (2023). Intensive nurse led follow up in primary care to improve self management and compliance behaviour after myocardial infarction. Nursing Open, 10(8), 5211–5224. https://doi.org/10.1002/nop2.1758

Luisi, M. L., Biffi, E., Gheri, C. F., Sarli, E., Rafanelli, E., Graziano, E., Vidali, S., Fattirolli, F., Gensini, G. F., & Macchi, C. (2015). Efficacy of a nutritional education program to improve diet in patients attending a cardiac rehabilitation program: Outcomes of a one-year follow-up. Internal and Emergency Medicine, 10(6), 671–676. https://doi.org/10.1007/s11739-015-1211-y

Ministry of Public Health, Department of Disease Control, Noncommunicable Diseases Division. (2024). Number and mortality rates of the five noncommunicable diseases (NCDs), 2018–2022. https://www.ddc.moph.go.th/dncd/news.php?news=39911 (in Thai)

Mosleh, S. M., & Darawad, M. (2015). Patients' adherence to healthy behavior in coronary heart disease: Risk factor management among Jordanian patients. Journal of Cardiovascular Nursing, 30(6), 471–478. https://doi.org/10.1097/JCN.0000000000000189

Mozaffarian, D. (2016). Dietary and policy priorities for cardiovascular disease, diabetes, and obesity: A comprehensive review. Circulation, 133(2), 187–225. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.115.018585

Nunthaitawweekul, P., & Pansup, J. (2021). The effect of a self-management program combined with social support on the self-management and healthy eating behaviors among patients with cardiovascular disease. Walailak Journal of Science and Technology, 18(4), 9614. https://doi.org/10.48048/wjst.2021.9614 (in Thai)

Rokhmah, L., Kurniawati, N. D., & Nastiti, A. A. (2020). The relationship of family support and self-efficacy with diet compliance in patients with coronary heart disease. EurAsian Journal of BioSciences, 14(1), 1669–1672.

Tantikittichaiyakun, K., Sriprasong, S., Wattanakitkrileart, D., & Srimahachota, S. (2024). The effect of a self management program through the LINE application on self management in people with acute coronary syndrome. Thai Journal of Nursing, 73(2), 12–21. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TJN/article/view/265488 (in Thai)

Teleki, S., Zsido, A. N., Komocsi, A., Lenard, L., Kiss, E. C., & Tiringer, I. (2019). The role of social support in the dietary behavior of coronary heart patients: An application of the health action process approach. Psychology, Health & Medicine, 24(6), 714–724. https://doi.org/10.1080/13548506.2018.1550259

Thuajop, S., Maneesriwongkul, W., & Disamoe, S. (2024). Relationships of knowledge, health literacy, and preventive behaviors among persons at risk for coronary artery disease. Journal of Thailand Nursing and Midwifery Council, 39(3), 342–356. (in Thai)

Tian, Y., Li, D., Cui, H., Zhang, X., Fan, X., & Lu, F. (2024). Epidemiology of multimorbidity associated with atherosclerotic cardiovascular disease in the United States, 1999–2018. BMC Public Health, 24(1), 267. https://doi.org/10.1186/s12889-023-17619-y

Timmis, A., Vardas, P., Townsend, N., Torbica, A., Katus, H., De Smedt, D., Gale, C. P., Maggioni, A. P., Petersen, S. E., Huculeci, R., Kazakiewicz, D., de Benito Rubio, V., Ignatiuk, B., Raisi-Estabragh, Z., Pawlak, A., Karagiannidis, E., Treskes, R., Gaita, D., Beltrame, J. F., … Atlas Writing Group, European Society of Cardiology (2022). European Society of Cardiology: Cardiovascular disease statistics 2021. European Heart Journal, 43(8), 716-799. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab892

Wang, H., Zhao, T., Wei, X., Lu, H., & Lin, X. (2019). The prevalence of 30-day readmission after acute myocardial infarction: A systematic review and meta-analysis. Clinical Cardiology, 42(10), 889–898. https://doi.org/10.1002/clc.23238

World Health Organization [WHO]. (2024). Noncommunicable diseases. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases

Zhang, F., Mohamed, M. O., Ensor, J., Peat, G., & Mamas, M. A. (2020). Temporal trends in comorbidity burden and impact on prognosis in patients with acute coronary syndrome using the Elixhauser Comorbidity Index score. The American Journal of Cardiology, 125(11), 1603–1611. https://doi.org/10.1016/j.amjcard.2020.02.044