การพัฒนารูปแบบความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุโรคข้อเข่าเสื่อม เพื่อป้องกันพลัดตกหกล้ม อำเภอเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช

ศุลีพร  อมรวัฒน์

ผู้แต่ง

ศุลีพร อมรวัฒน์ โรงพยาบาลเชียรใหญ่ อำเภอเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช

คำสำคัญ:

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ผู้สูงอายุ, ข้อเข่าเสื่อม, ป้องกันพลัดตกหกล้ม

บทคัดย่อ

วิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยและพัฒนามีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์โรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุเพื่อการป้องกันการพลัดตกหกล้ม อำเภอเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช 2) พัฒนารูปแบบความรอบรู้ด้านสุขภาพ และ 3) ประเมินผลการใช้รูปแบบ ดำเนินการ 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาสถานการณ์โรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 110 คน คัดเลือกด้วยวิธีการแบบเจาะจง และประเมินความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อมโดยใช้แบบประเมิน Oxford Knee Score ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบด้วยโปรแกรมความรอบรู้ด้านสุขภาพ ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ 6 ครั้ง กลุ่มตัวอย่างจำนวน 82 คน ระยะที่ 3 ประเมินผลการใช้รูปแบบกับกลุ่มตัวอย่างเดิม จำนวน 82 คน ด้วยแบบประเมินอาการข้อเข่าเสื่อม Modified WOMAC Score ใช้วิธีการสุ่มแบบเจาะจง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ ด้วยสถิติพรรณนาและสถิติ Paired t-test วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงมีจำนวน 57 คน (ร้อยละ 69.50) มีอายุระหว่าง 71–80 ปีขึ้นไป มีจำนวน 59 คน (ร้อยละ 72) มีภาวะข้อเข่าเสื่อมระดับปานกลางมากที่สุดจำนวน 42 คน (ร้อยละ 38.20) มีสถานภาพสมรสจำนวน 66 คน (ร้อยละ 80.50) การศึกษาระดับประถมศึกษา มีจำนวน 64 คน (ร้อยละ 78.00) มีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนต่ำกว่า 15,000 บาท (ร้อยละ 68.30) ระยะเวลาป่วย 7–10 ปี (ร้อยละ 42.70) สำหรับโรคประจำตัวพบมากที่สุดคือโรคความดันโลหิตสูง จำนวน 25 คน (ร้อยละ 30.50) ของกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง จำนวน 17 คน (ร้อยละ 20.73) รองลงมาคือโรคเบาหวาน จำนวน 24 คน (ร้อยละ 29.30) ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงเช่นกัน จำนวน 17 คน (ร้อยละ 20.73) สำหรับโรคไขมันในหลอดเลือด จำนวน 17 คน (ร้อยละ 20.70) เป็นเพศหญิงจำนวน 12 คน (ร้อยละ 14.63) ขณะที่กลุ่มผู้ไม่มีโรคประจำตัวและกลุ่มอื่น ๆ พบอย่างละ 8 คน (ร้อยละ 9.80) โดยส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง 6 คน (ร้อยละ 7.32) และ 5 คน (ร้อยละ 6.10) ตามลำดับ หลังการพัฒนา พบว่าระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพเพิ่มขึ้นทุกมิติ โดยขั้นพื้นฐานมีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด 4.09 (SD.=0.43) รองลงมาคือขั้นปฏิสัมพันธ์มีค่าเฉลี่ย 3.98 (SD.=0.44) และขั้นวิจารณญาณมีค่าเฉลี่ย 3.95 (SD.=0.50) ตามลำดับ ผลการประเมินแสดงให้เห็นว่าลักษณะอาการของโรคข้อเข่าเสื่อมของผู้สูงอายุดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05

เอกสารอ้างอิง

กรมการแพทย์. (2563). แนวทางการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2566). สถิติผู้สูงอายุ.สืบค้นจากhttps://www.dop.go.th/th/know/side/1/1/2449

กรมควบคุมโรค. (2567). รายงานพยากรณ์การพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุไทยประจำปี 2567. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.

ชลธิชา บุญประคม และคณะ. (2565). ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุโรคข้อเข่าเสื่อม. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางการพยาบาล, 28(3)

ฝ่ายเวชระเบียนและสถิติ. (2567). สถิติผู้สูงอายุ โรงพยาบาลเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช: กระทรวงสาธารณสุข

มาลี, ข., ศิริพร, ว., & อนงค์, ช. (2563). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อการจัดการตนเองของผู้สูงอายุในชุมชน. วารสารสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 33(2), 145–158.

วราภรณ์ ศรีบุญเรือง. (2562). ปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์ต่อการเกิดโรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ.

วารสารวิชาการสาธารณสุข, 28(3), 425–438.

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. (2561). สืบค้นจาก https://www.kasikornbank.com/th/business/sme/KSME Knowledge/article/ KSMEAnalysis/Documents/Aging-Market_SME-Treasure_2018.pdf

สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. (2564). รายงานผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล.

สมใจ ปานทอง, และคณะ. (2567). ความชุกและปัจจัยเสี่ยงของภาวะข้อเข่าเสื่อมในกลุ่มเกษตรกรสูงอายุภาคใต้. วารสารกายภาพบำบัด, 46(1), 12-25.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. สืบค้นจาก https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2024/20241003145311_94190.pdf

Amoah, P. A. (2021). Social determinants of health literacy. Health Promotion International.

Ayat, M., Ali, R., & Hassan, S. (2022). Health literacy and home-based exercise intervention to improve functional outcomes in older adults with knee osteoarthritis. BMC Musculoskeletal Disorders, 23, 455.

Berkman, N. D., Sheridan, S. L., Donahue, K. E., et al. (2011). Health literacy interventions and outcomes: An updated systematic review. Annals of Internal Medicine, 155(2), 97–107.

Chen, L., Zhang, H., & Li, X. (2025). Home-based exercise and health literacy intervention for elderly patients with knee osteoarthritis: Effects on clinical outcomes using Modified WOMAC Score. Journal of Geriatric Physical Therapy, 48(1), 45–56.

Chinn, D. (2021). Health literacy in the digital context: Media and digital literacy. European Journal of Public Health, 31(Suppl_3), iii10–iii15.

Diviani, N., van den Putte, B., Giani, S., & van Weert, J. C. M. (2015). Low health literacy and evaluation of online health information: A systematic review. Journal of Medical Internet Research, 17(5), e112.

Global Burden of Disease Study. (2025). Epidemiological trends of osteoarthritis at the global, regional, and national levels (1990-2021) and projections to 2050.

Ishikawa, H., & Kiuchi, T. (2019). Health literacy and health communication. Biopsychosocial Medicine, 13(1), 5.

Jindawong, K., Kaewpitoon, S., & Kaewpitoon, N. (2023). Health literacy and self-care behaviors among older adults with osteoarthritis in Northeastern Thailand. Journal of Health Research, 37(2), 123-135.

Jung, D., Shin, S., & Kim, H. (2022). Effects of caregiver support on health outcomes among older adults with chronic conditions. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(9), 5432. https://doi.org/10.3390/ijerph19095432

Khampang, R., et al. (2022). Factors associated with health literacy competencies: Analysis of Thai Health Literacy Survey 2019. Journal of Health Research, 36(5), 853–864.

Kloppenburg, M., & Berenbaum, F. (2020). Osteoarthritis year in review 2019: Epidemiology and therapy.

Osteoarthritis and Cartilage, 28(3), 242–248. https://doi.org/10.1016/j.joca.2020.01.002

Lee, H., et al. (2024). Association between health literacy and self-management among middle-aged women: A systematic review. Patient Education and Counseling.

Liu, Y., Chen, Y., & Li, X. (2023). Health literacy and its impact on elderly health outcomes: A systematic review. Healthcare, 11(4), 567. https://doi.org/10.3390/healthcare11040567

McKenna, V. B., Sixsmith, J., & Barry, M. M. (2017). The relevance of context in understanding health literacy skills: Findings from a qualitative study. Health Expectations, 20(5), 1049–1060.

Nest Nursing Home. (2022). โรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ. Retrieved from https://www. Nest nursing.com/article/read/20220510-26

Nguyen, C., Lefèvre-Colau, M. M., Poiraudeau, S., & Rannou, F. (2021). Evidence and recommendations for exercise training in chronic osteoarthritis: A systematic review. Annals of Physical and Rehabilitation Medicine, 64(2), 101500.

Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory (2nd ed). New York: McGraw-Hill.

Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal. Health Promotion International, 15(3), 259–267.

Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078.

Okan, O., Bauer, U., Levin-Zamir, D., Pinheiro, P., & Sørensen, K. (2020). International perspectives on health literacy in child and adolescent health. Studies in Health Technology and Informatics, 270, 303–317.

Paasche-Orlow, M. K., & Wolf, M. S. (2019). The causal pathways linking health literacy to health outcomes. American Journal of Health Behavior, 43(2), 145–152.

Pengpid, S., & Peltzer, K. (2023). Prevalence and correlates of self-reported arthritis or rheumatism in middle-aged and older adults in Thailand: Findings from the HART study. Frontiers in Public Health, 11, 1064751. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1064751

Prince Suvarnabhumi Hospital. (2022). โรคข้อเสื่อม อาการยอดฮิตของผู้สูงวัย. Retrieved from https://www.princsuvarnabhumi.com/articles/content-Osteoarthritis

Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion referenced test item validity.Dutch Journal of Educational Research,(2)49-60.

Rungruangbaiyok, T., Janwantanakul, P., Theerakulpisut, D., & Pensri, P. (2024). Prevalence and associated factors of musculoskeletal disorders among older adults attending a physical therapy clinic in Thailand. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(9), 1253. https://doi.org/10.3390/ijerph21091253

Sadiq, F., Ahmad, A., & Khan, M. (2023). Effects of a two-month home-based exercise program on pain and function in elderly with knee osteoarthritis: A quasi-experimental study. Journal of Musculoskeletal & Neuronal Interactions, 23(3), 291-300.

Sharma, L., et al. (2022). Nutrition and lifestyle interventions for osteoarthritis management: Current evidence and future directions. Clinical Rheumatology, 41(4), 995–1006.

Smith, J., & Doe, A. (2024). Family support and health literacy development among older adults. Journal of Aging and Health.

Srithumsuk, W., Wongpakaran, T., & Suttajit, S. (2022). Health literacy and fall prevention behaviors among community-dwelling older adults in Thailand. BMC Geriatrics, 22, 451.

World Health Organization. (2020). Managing the COVID-19 infodemic: Promoting healthy behaviours and mitigating the harm from misinformation and disinformation. World Health Organization.

Zhang, M., et al. (2025). Health self-management behaviors as a bridge between electronic health literacy and health-related quality of life. Journal of Medical Internet Research, 27, e74056.