ผลของโปรแกรมประเมินการใช้ยาต่อความเหมาะสมในการสั่งใช้ยา Levofloxacin: การศึกษาแบบย้อนหลัง retrospective cohort ในโรงพยาบาลชะอำ

พรรณเชษฐ์ วิจิตรมงคลกุล

ผู้แต่ง

พรรณเชษฐ์ วิจิตรมงคลกุล กลุ่มงานเภสัชกรรมชุมชนและคุ้มครองผู้บริโภค โรงพยาบาลชะอำ จังหวัดเพชรบุรี

คำสำคัญ:

โปรแกรมการประเมินการใช้ยา, ความเหมาะสมในการสั่งใช้ยา, ยาต้านจุลชีพ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบความเหมาะสมในการสั่งใช้ยา Levofloxacin ระหว่างกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมประเมินการใช้ยา (Drug Use Evaluation; DUE) และกลุ่มที่ไม่ได้รับโปรแกรม การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์ย้อนหลังแบบกลุ่ม (retrospective cohort analytic study) โดยเก็บข้อมูลจากเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ของผู้ป่วยในโรงพยาบาลชะอำ จำนวน 201 ราย แบ่งเป็นกลุ่มก่อนใช้โปรแกรม (n=98) และหลังใช้โปรแกรม (n=103) ความเหมาะสมในการสั่งใช้ยาถูกประเมินตามแนวทางเวชปฏิบัติ ได้แก่ Infectious Diseases Society of America (IDSA) guideline และแนวทางเวชปฏิบัติของประเทศไทย โดยพิจารณา 3 ด้าน ได้แก่ ข้อบ่งใช้ ขนาดยา และระยะเวลาการใช้ยา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Chi-square test, Fisher’s exact test, Mann-Whitney U test และ multivariable logistic regression

ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มหลังใช้โปรแกรมมีอายุเฉลี่ยต่ำกว่า (59.23±17.31 เทียบกับ 68.20±16.92 ปี; p=0.001) และมีสัดส่วนผู้ป่วยที่มีผลการเพาะเชื้อสูงกว่า (61.2% เทียบกับ 40.8%; p=0.005) อย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเปรียบเทียบความเหมาะสมในการสั่งใช้ยา พบว่ากลุ่มหลังใช้โปรแกรมมีความเหมาะสมเพิ่มขึ้นในด้านระยะเวลาการใช้ยา (100% เทียบกับ 93.9%; p=0.037) ส่วนด้านข้อบ่งใช้ (71.8% เทียบกับ 62.2%; p=0.161) และด้านขนาดยา (100% เทียบกับ 96.9%; p=0.119) ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จากการวิเคราะห์พหุคูณ พบว่าการใช้โปรแกรม DUE ไม่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับความเหมาะสมด้านข้อบ่งใช้ (adjusted OR 0.36; 95% CI 0.05–2.41; p=0.290) ในขณะที่ผลการเพาะเชื้อมีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ (adjusted OR 0.15; 95% CI 0.08–0.31; p<0.001) สรุปผลหลังการดำเนินโปรแกรม DUE พบความเหมาะสมด้านระยะเวลาการใช้ยาเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่ด้านข้อบ่งใช้และขนาดยาไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการศึกษานี้สนับสนุนบทบาทของโปรแกรม DUE ในการส่งเสริมการใช้ยา levofloxacin อย่างเหมาะสม โดยเฉพาะด้านระยะเวลาการรักษา

เอกสารอ้างอิง

กิติยศ ยศสมบัติ. (2563). เภสัชวิทยาคลินิกและอาการไม่พึงประสงค์ของยาต้านจุลชีพ กลุ่ม quinolone ที่มีการใช้บ่อยในร้านยา. วารสารสมาคมเภสัชกรรมชุมชน, 19(108).

จันจิรา พืชธัญญากิจ, ลิลตา ทับทอง, พัชรี กาญจนวัฒน์, อุไรวรรณ อกนิตย์, ธีรพร สุภาพันธุ์, และประสิทธิชัย พูลผล. (2562). ผลของโปรแกรมการประเมินการใช้ยาต่อความเหมาะสมในการสั่งใช้ยาไทกีไซคลิน. วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน, 15(4), 27–36.

ธวัช สุขสถิต. (2566). การประเมินการใช้ยาต้านการอักเสบชนิดที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ กลุ่ม selective cyclooxygenase-2 inhibitors ในโรงพยาบาลสกลนคร. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 19(1), 139–147.

ธวัชชัย คุ้มเมือง, และพรอนันต์ โดมทอง. (2564). การศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลังเกี่ยวกับการใช้ยาโคลิสตินในโรงพยาบาลขอนแก่น. วารสารเภสัชกรรมไทย, 13(2), 422–432.

ภัคพรรณ คำแฝง, & เปรมชัย เม่นสิน. (2566). การพัฒนาระบบการประเมินความเหมาะสมของการใช้ยาต้านจุลชีพชนิดฉีดโดยเภสัชกรในแผนกผู้ป่วยใน โรงพยาบาลสมุทรปราการ [รายงานวิจัย]. โรงพยาบาลสมุทรปราการ. https://www.smpkhos.go.th/file/performance3.pdf

วิมล ตันสกุล. (2566). การทบทวนความเหมาะสมของการใช้ dabigatran ในผู้ป่วยนอก ณ โรงพยาบาลหาดใหญ่. วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 29(1), 25–37.

ศศิโสภา เสตะกลัมพ์, พงศธร ชาวนาแปน, และ ณีรชา คมขำ. (2562). การประเมินการใช้ยา Meropenem ในโรงพยาบาลพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี [รายงานวิจัย]. กลุ่มงานเภสัชกรรมและคุ้มครองผู้บริโภค โรงพยาบาลพนัสนิคม. https://www.phanathos.go.th/myfile/888078.pdf

สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย. (2568). แนวทางเวชปฏิบัติการรักษาโรคติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ พ.ศ. 2568

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2555). เอกสารกำกับยา VEFLOX (Levofloxacin). https://ndi.fda.moph.go.th/uploads/drug_detail_corporation/doc/word/1177/0fcdfe48efec60e22ddb9d249c8d396a-a1.pdf

Andersson, M. I., & MacGowan, A. P. (2003). Development of the quinolones. Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 51(Suppl. 1), 1–11

Aynalem, G. A., Bekele, T. A., & Alemayehu, F. A. (2020). Drug use evaluation of vancomycin at the medical ward of Yekatit 12 Hospital Medical College, Addis Ababa, Ethiopia. International Journal of Scientific Reports, 6(10), 381–387.

Delorme, C., Viel-Thériault, I., Moradipour, T., et al. (2020). Drug use evaluation of ceftriaxone: A quality metric in a pediatric hospital. Journal of the Association of Medical Microbiology and Infectious Disease Canada, 5(3), 139–144.

Department of Medical Services, Ministry of Public Health. (2021). Guidelines for appropriate use of antibiotics for common infections. Department of Medical Services. https://www.dms.go.th/backend/Content/Content_File/Publication/Attach/25650614112828AM_คู่มือการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างเหมาะสม.

Dona, I., Moreno, E., Perez-Sanchez, N., Andreu, I., Hernandez Fernandez de Rojas, D., & Torres, M. J. (2017). Update on quinolone allergy. Current Allergy and Asthma Reports, 17(8), 56.

Douros, A., Grabowski, K., & Stahlmann, R. (2015). Safety issues and drug-drug interactions with commonly used quinolones. Expert Opinion on Drug Metabolism & Toxicology, 11(1), 25–39.

Dyar, O. J., Huttner, B., Schouten, J., & Pulcini, C. (2017). What is antimicrobial stewardship? Clinical Microbiology and Infection, 23(11), 793–798. https://doi.org/10.1016/j.cmi.2017.08.026

Farooq, P. D., Urrunaga, N. H., Tang, D. M., & von Rosenvinge, E. C. (2015). Pseudomembranous colitis. Disease-a-Month, 61(5), 181–206.

Jagarlamudi, A., Pasha, A., Rettala, M., et al. (2018). Drug utilization evaluation of levofloxacin at a secondary care center in Hyderabad, India. Indian Journal of Pharmacy Practice, 11(1), 25–31.

Jifar, W. W., Adugna, D., Gadisa, B., Debele, G. R., & Admasu, T. T. (2022). Retrospective drug use evaluation of ceftriaxone in resource-limited setting: The case of Bedele General Hospital, Ethiopia. Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2315263/v1

Karanika, S., Paudel, S., Grigoras, C., Kalbasi, A., & Mylonakis, E. (2020). Systematic review and meta-analysis of clinical and economic outcomes from antimicrobial stewardship programs in hospitals. Antimicrobial Agents and Chemotherapy, 64(7), e02521-19. https://doi.org/10.1128/AAC.02521-19

Mazzei, T., Cassetta, M. I., Fallani, S., Arrigucci, S., & Novelli, A. (2006). Pharmacokinetic and pharmacodynamic aspects of antimicrobial agents for the treatment of uncomplicated urinary tract infections. International Journal of Antimicrobial Agents, 28(Suppl. 1), 35–41.

Muhammed, O. S., & Nasir, B. B. (2020). Drug use evaluation of ceftriaxone in Ras-Desta Memorial General Hospital, Ethiopia. Drug, Healthcare and Patient Safety, 12, 161–168.

Nathwani, D., Varghese, D., Stephens, J., Ansari, W., Martin, S., & Charbonneau, C. (2021). Value of hospital antimicrobial stewardship programs [Systematic review]. Clinical Microbiology and Infection, 27(3), 388–396. https://doi.org/10.1016/j.cmi.2020.12.002

World Health Organization. (2002). Promoting rational use of medicines: Core components. WHO

Policy Perspectives on Medicines.