การพัฒนารูปแบบการจัดส่งยาถึงบ้านสำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรังในเขตชุมชนชนบท อำเภอบ้านหมอ จังหวัดสระบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินรูปแบบการจัดส่งยาถึงบ้านแบบบูรณาการ สำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรังในพื้นที่ชนบท อำเภอบ้านหมอ จังหวัดสระบุรี ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน     (mixed-methods) ดำเนินการ 3 ระยะ ระหว่าง มิถุนายน 2568 ถึง มกราคม 2569 ระยะที่ 1 ศึกษาสถานการณ์ ปัญหา และความต้องการในการเข้าถึงบริการยา โดยสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 45 ราย ได้แก่ บุคลากรทางการแพทย์ 15 คน ผู้นำชุมชนและอาสาสมัครสาธารณสุข 10 คน และผู้ป่วยและญาติ 20 คน ผลการศึกษาพบว่าผู้ป่วยใช้เวลาเดินทางมารับยาเฉลี่ย 2-3 ชั่วโมงต่อครั้ง ขาดนัดรับยาร้อยละ 18.50 และพบการใช้ยาผิดวิธีร้อยละ 12.30 ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบบริการร่วมกับคณะทำงานสหวิชาชีพ และระยะที่ 3 ประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผลของรูปแบบในกลุ่มตัวอย่างผู้ป่วยโรคเรื้อรัง 214 ราย ซึ่งคัดเลือกจากผู้ป่วยที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์คัดเข้าด้วยวิธีเฉพาะเจาะจง (purposive sampling) ก่อน แล้วสุ่มอย่างเป็นระบบ (systematic random sampling) จากกลุ่มที่มีคุณสมบัติครบ เพื่อให้ได้ขนาดตัวอย่าง ตามที่คำนวณ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยระบบจัดส่งยาอัจฉริยะ (Health Rider) บริการเภสัชกรรมทางไกลแบบเรียลไทม์ แบบสำรวจความพึงพอใจ แบบบันทึกข้อมูลการจัดส่งยา และแบบสัมภาษณ์เชิงลึก ตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือเชิงปริมาณ (แบบสำรวจความพึงพอใจ) ได้ค่าดัชนีความสอดคล้อง (CVI) เท่ากับ 0.89 และค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ 0.92 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา McNemar's test และ Binary Logistic Regression วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ ระบบจัดส่งยาอัจฉริยะ (Health Rider) สำหรับการวางแผนเส้นทางและติดตามสถานะแบบอัจฉริยะ บริการเภสัชกรรมทางไกลแบบเรียลไทม์ และกลไกการมีส่วนร่วมของชุมชน ผลการดำเนินงานในกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด (n=214) มีอัตราความสำเร็จ ในการจัดส่งร้อยละ 100.00 ใช้เวลาเฉลี่ย 15-20 นาทีต่อราย ผู้รับบริการกลุ่มย่อยที่ตอบแบบสำรวจ ความพึงพอใจครบถ้วน (n=64 จาก 81 ราย) มีความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (M=4.98, SD=0.08) การติดตามอุบัติการณ์การใช้ยาผิดวิธีในกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด (n=214) พบว่าลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ทางสถิติจากร้อยละ 12.15 เป็นร้อยละ 2.34 (McNemar's test with continuity correction, χ²=17.39, p<0.001) และการได้รับบริการเภสัชกรรมทางไกลมีความสัมพันธ์กับการลดความเสี่ยงของการใช้ยาผิดวิธีอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (OR=0.18; 95% CI: 0.06-0.51; p=0.001)