การพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของโปรแกรม ส่งเสริมการบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียน
คำสำคัญ:
โปรแกรมส่งเสริมการบริโภคผัก, พฤติกรรมการบริโภคผัก, เด็กวัยก่อนเรียนบทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสาเหตุการไม่ชอบบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียน 2) พัฒนาโปรแกรมส่งเสริมการบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียน และ 3) ประเมินประสิทธิผลโปรแกรมส่งเสริมการบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียน กลุ่มตัวอย่างคือเด็กวัยก่อนเรียน ณ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กชุมชนดอนหัน อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี จำนวน 30 คน การดำเนินการมี 3 ขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยผ่านการพิจารณาจากผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 5 ท่าน ได้แก่ 1) โปรแกรมส่งเสริมการบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียน ประกอบด้วย นิทาน เรื่อง “ช่วยด้วยแมงมวยไม่ชอบกินผัก” เกมสวนผักหรรษา และจดหมายถึงผู้ดูแล ซึ่งมีอัตราส่วนความตรงของเนื้อหา เท่ากับ 0.99 และ 2) แบบประเมินพฤติกรรมการบริโภคผัก มีค่าดัชนีความสอดคล้องระหว่าง 0.67-1.00 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ใช้สถิติทดสอบ Paired t-test
ผลวิจัยพบว่า 1) สาเหตุหลักของการไม่ชอบบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียน เกิดได้ทั้งจากรสชาติและเนื้อสัมผัสของผัก ประสบการณ์และความกลัวของเด็ก พฤติกรรมการบริโภคผัก และการจัดเตรียมอาหารของผู้ดูแล 2) คะแนนเฉลี่ยความพึงพอใจต่อโปรแกรมส่งเสริมการบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียนของครูผู้ดูแลอยู่ในระดับมากที่สุด (=4.53, SD=0.75) และ 3) หลังเข้าร่วมโปรแกรมส่งเสริมการบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียนมีค่าเฉลี่ยคะแนนพฤติกรรมการบริโภคผักสูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรมแกรมอย่างมีนัยสำคัญ (p-value<0.01, Mean difference 3.63, 95%CI 2.77 to 4.49)
สรุป โปรแกรมส่งเสริมการบริโภคผักในเด็กวัยก่อนเรียนมีประสิทธิผลที่ดีในการส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคผัก ควรนำไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่นต่อไป
เอกสารอ้างอิง
United Nations Children’s Fund (UNICEF). Early Childhood Development–UNICEF Vision for Every Child. New York: UNICEF; 2023.
ฐิติมา ชูใหม่. การเจริญเติบโตและพัฒนาการของเด็กปฐมวัย. วารสารหัวหินสุขใจไกลกังวล. 2559;1(2):18-33.
Hasan F, Nguyen AV, Reynolds AR, You W, Zoellner J, Nguyen AJ, et al. Preschool- and childcare center-based interventions to increase fruit and vegetable intake in preschool children in the United States: a systematic review of effectiveness and behavior change techniques. Int J Behav Nutr Phys Act. 2023 Jun 3;20(1):66. doi: 10.1186/s12966-023-01472-8.
Pem D, Jeewon R. Fruit and Vegetable Intake: Benefits and Progress of Nutrition Education Interventions- Narrative Review Article. Iran J Public Health. 2015 Oct;44(10):1309-21.
ประไพพิศ สิงหเสม, ศักรินทร์ สุรรณเวหา, อติญาณ์ ศรเกษตริน. การส่งเสริมโภชนาการในเด็กวัยก่อนเรียน. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2560;4(3):226-35.
เพ็ญมาศ สุคนธจิตต์, เสาวณีย์ เทศนุ้ย, กิตติพร เนาว์สุวรรณ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมเสี่ยงด้านโภชนาการของเด็กวัยก่อนเรียนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อำเภอตะโหมด จังหวัดพัทลุง. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2564;7(4):101-16.
World Health Organization. Healthy diet [Internet]. 2020 [cited 2025 May 1]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet
Scaglioni S, De Cosmi V, Ciappolino V, Parazzini F, Brambilla P, Agostoni C. Factors Influencing Children's Eating Behaviours. Nutrients. 2018 May 31;10(6):706. doi: 10.3390/nu10060706.
Valmórbida JL, Vitolo MR. Factors associated with low consumption of fruits and vegetables by preschoolers of low socio-economic level. J Pediatr (Rio J). 2014 Sep-Oct;90(5):464-71. doi: 10.1016/j.jped.2014.02.002.
Morgillo S, Bell LK, Gardner C, Kashef S, Stafford K, Zarnowiecki D, Poelman AA, Cochet-Broch MO, Johnson BJ, Gulyani A, Cox DN, Golley RK. Evaluation of a long day care intervention targeting the mealtime environment and curriculum to increase children's vegetable intake: a cluster randomised controlled trial using the multiphase optimisation strategy framework. Public Health Nutr. 2024 Feb 26;27(1):e87. doi: 10.1017/S1368980024000557.
Moore Heslin A, Furlong H, McDunphy A, McAdoo K. Hands-On Interaction with Food as a Means of Increasing Vegetable Intake in Preschool Children. Proceedings. 2023; 91(1):363. doi: 10.3390/proceedings2023091363
Nekitsing C, Blundell-Birtill P, Cockroft JE, Hetherington MM. Taste Exposure Increases Intake and Nutrition Education Increases Willingness to Try an Unfamiliar Vegetable in Preschool Children: A Cluster Randomized Trial. J Acad Nutr Diet. 2019 Dec;119(12):2004-2013. doi: 10.1016/j.jand.2019.05.012.
Wiriyasirikul S, Eksirinimit T, Kusol K, Jantasuwan R. The Effectiveness of Promoting a Vegetable and Fruit Consumption Behavior Program among Preschool Children in Nakhon Si Thammarat Province, Thailand. Sustainability. 2023; 15(19):14350. doi: 10.3390/su151914350.
ธีรารัตน์ คงทน, พรรณี บัญชรหัตถกิจ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคผักและผลไม้ของเด็กวัยก่อนเรียนโดยผู้ปกครอง ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์. วารสารมหาวิทยาลัยบูรพา. 2556;8(1):26-36.
Braga-Pontes C, Simões-Dias S, Lages M, Guarino MP, Graça P. Nutrition education strategies to promote vegetable consumption in preschool children: the Veggies4myHeart project. Public Health Nutr. 2022 Apr;25(4):1061-1070. doi: 10.1017/S1368980021004456.
UCSF Benioff Children's Hospitals. Patient Education A-Z: Encouraging Your Child to Eat Fruits and Vegetables [Internet]. 2525 [cited: 2025 May 1]. Available from: https://www.ucsfbenioffchildrens.org/education/encouraging-your-child-to-eat-fruits-and-vegetables
รุจีรัฐ ทะนาวา. ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการดูแลด้านโภชนาการในเด็กก่อนวัยเรียนของผู้ปกครองในกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย [วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2565.
World Health Organization. Advocacy, communication and social mobilization. In: World Health Organization. Implementing the WHO Stop TB Strategy: A Handbook for National Tuberculosis Control Programmes. Geneva: WHO; 2008.
Rosner B. Fundamentals of Biostatistics. 5th ed. Belmont: Duxbury Press; 2000.
พิไลวรรณ จันทรังษี. ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการบริโภคผักของนักเรียนชั้น ประถมศึกษาปี ที่ 4-6 โรงเรียนราชินี. [วิทยานิพนธ์คหกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาคหกรรมศาสตร์]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร; 2558.
นฤนาท กล่อมสุภาพ. รายงานการวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนรู้. สุพรรณบุรี: มหาวิทยาลัยสวนดุสิต วิทยาเขตสุพรรณบุรี; 2557.
มารุตร์ ฮวบจันทร์, นฤมล ศราธพันธุ์, ชีพสุมน รังสยาธร. ผลของการเล่านิทานและกิจกรรมการประกอบอาหารที่มีต่อความรู้ และการบริโภคผักของเด็กปฐมวัย. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์. 2559;31(1):101-11.
มานิตา ลีโทชวลิต อรรถนุพรรณ. ปลูกและเติบโต: การทำงานสวนสำหรับเด็กปฐมวัย. Veridian E-Journal, Silpakorn University ฉบับภาษาไทย สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และศิลปะ. 2561;11(3):177-91.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ประกฎในวารสารศูนย์อนามัยที่ 9 เป็นความคิดเห็นของผู้เขียน บรรณาธิการ คณะผู้จัดทำ และศูนย์อนามัยที่ 9 นครราชสีมา (เจ้าของ) ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อบทความของตนเอง
ผลการพิจารณาของกองบรรณาธิการและผู้ทรงคุณวุฒิถือเป็นที่สิ้นสุด คณะบรรณาธิการวารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์ในการตรวจแก้ไขข้อความให้ถูกต้องตามหลักภาษาและมีความเหมาะสม
กองบรรณาธิการวารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์มิให้นำเนื้อหาใด ๆ ของบทความ หรือข้อคิดเห็นใด ๆ ของผลการประเมินบทความในวารสารฯ ไปเผยแพร่ก่อนได้รับอนุญาตจากกองบรรณาธิการ อย่างเป็นลายลักษณ์อักษร และผลงานที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศูนย์อนามัยที่ 9
