รูปแบบความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการป้องกันการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุ: การทบทวนอย่างเป็นระบบ

บทคัดย่อ

การทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบความเชื่อด้านสุขภาพ ต่อการป้องกันการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุ โดยสืบค้นบทความจากฐานข้อมูล ScienceDirect, CINAHL, PubMed, Google Scholar, Scopus และ ThaiJO ระหว่างปี พ.ศ. 2564-2568 ใช้คำสำคัญตามกรอบ PICO ได้แก่ รูปแบบความเชื่อด้านสุขภาพ พฤติกรรมการป้องกันการพลัดตกหกล้ม และผู้สูงอายุ พร้อมประเมินคุณภาพงานวิจัยตามแบบประเมินของเฮลเลอร์

ผลการวิจัยพบว่า จากงานวิจัยที่ผ่านการคัดกรองจำนวน 10 เรื่อง ส่วนใหญ่เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง ใช้กลุ่มตัวอย่างผู้สูงอายุในชุมชน โรงพยาบาล และชมรมผู้สูงอายุ ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ เช่น เกาหลีใต้ จีน บราซิล และเวียดนาม งานวิจัยประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมที่พัฒนาตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ (HBM) ต่อพฤติกรรมการป้องกันการหกล้มพบว่า เกือบทุกงานวิจัยรายงานผลเชิงบวก ทั้งด้านความรู้ การรับรู้ความรุนแรง ความเสี่ยงต่อการเกิดเหตุ และพฤติกรรมป้องกันการหกล้ม โปรแกรมที่ผสานองค์ประกอบอื่นร่วมกับ HBM เช่น การสนับสนุนทางสังคม ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และการจัดการสิ่งแวดล้อมในบ้าน ช่วยเพิ่มประสิทธิผลอย่างชัดเจน กลุ่มทดลองมีคะแนนด้านพฤติกรรมและความเชื่อสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05-0.001) สอดคล้องกับผลการศึกษาต่างประเทศที่ยืนยันว่า HBM ช่วยเสริมการพึ่งตนเอง และลดความกลัวการล้มในผู้สูงอายุ

โดยสรุป การทบทวนนี้ชี้ให้เห็นว่า การประยุกต์แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพร่วมกับการสนับสนุนทางสังคมและการแทรกแซงหลายปัจจัย เป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาแบบจำลองการป้องกันการพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุที่มีประสิทธิภาพ และสามารถปรับใช้ได้ในบริบทชุมชนไทยอย่างเหมาะสม